Opis przypadku 13-letniego pacjenta z objawami infekcji górnych dróg oddechowych oraz postępującymi zaburzeniami świadomości. Prezentowane symptomy okazały się maską dla rozwijającego się zapalenia zatok obocznych nosa, będących następstwem zapalenia powikłań wewnątrzczaszkowych. Przedstawiono przebieg wieloośrodkowej opieki nad pacjentem oraz plan dalszej diagnostyki. W omówieniu przypadku uwzględniono definicję, czynniki ryzyka i etiologiczne, objawy alarmowe, powikłania oraz diagnostykę i leczenie ostrego zapalenia błony śluzowej nosa i zatok przynosowych. Ponadto zwrócono uwagę na diagnostykę i leczenie empiryczne w przypadku powikłania, jakim jest zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, ze szczególnym wyróżnieniem jednej z etiologii (Streptococcus pyogenes).
Dział: Studium przypadku
Zaparcie czynnościowe jest jednym z najczęstszych przewlekłych problemów pediatrycznych i gastroenterologicznych u dzieci. W maju 2026 r. opublikowano Kryteria Rzymskie V, które wprowadzają szereg praktycznych zmian dotyczących tego zaburzenia. Rozpoznanie pozostaje przede wszystkim rozpoznaniem klinicznym, a podstawą leczenia są: edukacja rodziny, interwencje behawioralne oraz odpowiednio prowadzone leczenie farmakologiczne. Niemal równocześnie z Kryteriami Rzymskimi V opublikowano nowe wytyczne ESPGHAN/NASPGHAN dotyczące leczenia. W opracowaniu przedstawiono praktyczne aspekty diagnostyki i leczenia zaparcia czynnościowego u dzieci w świetle aktualnych rekomendacji.
Wirusowe infekcje dróg oddechowych pozostają jedną z najczęstszych przyczyn zgłaszania się pacjentów pediatrycznych do lekarza. Ich przebieg jest zwykle łagodny i samoograniczający się. W obrazie klinicznym dominują kaszel, katar, ból gardła oraz objawy ogólne, z których kaszel stanowi najczęściej najbardziej dokuczliwą dolegliwość. Jego nasilenie wiąże się ze stanem zapalnym, nadmiernym wydzielaniem śluzu oraz zwiększoną reaktywnością dróg oddechowych. W tym kontekście szczególne znaczenie mają preparaty mukoaktywne, w tym standaryzowany suchy ekstrakt z liści Hedera helix (EA 575). Dostępne dane wskazują, że EA 575 wykazuje działanie wykrztuśne oraz przeciwzapalne, co może odpowiadać za poprawę klirensu śluzowo-rzęskowego, zmniejszenie nasilenia kaszlu i łagodzenie objawów infekcji. Badania kliniczne i obserwacyjne potwierdzają skuteczność i dobrą tolerancję tego preparatu w kaszlu produktywnym oraz ostrym zapaleniu oskrzeli, także w populacji dziecięcej. EA 575 może stanowić użyteczną opcję leczenia objawowego w infekcjach dróg oddechowych zwłaszcza wtedy, gdy celem terapii jest zmniejszenie nasilenia kaszlu i ułatwienie odkrztuszania bez nieuzasadnionego stosowania antybiotyków. Szeroki profil bezpieczeństwa jest szczególnie ważny u dzieci, ponieważ w infekcjach samoograniczających się decyzja o farmakoterapii powinna zawsze uwzględniać bilans korzyści i ryzyka.
Artykuł omawia złożony i wielopostaciowy obraz kliniczny refluksu żołądkowo-przełykowego u pacjentów pediatrycznych, zwracając uwagę na szerokie spektrum objawów – od fizjologicznych ulewań u niemowląt po przewlekłe, atypowe manifestacje pozaprzełykowe ze strony układu oddechowego, takie jak chrypka i kaszel. W populacji pediatrycznej kluczowe znaczenie ma ocena objawów alarmowych w celu różnicowania fizjologicznego zjawiska z chorobą refluksową (GERD),
dla której kluczowym rozpoznaniem różnicowym jest eozynofilowe zapalenie przełyku (EoE). Zgodnie z obowiązującymi wytycznymi ESPGHAN/NASPGHAN (2018, z późniejszymi aktualizacjami klinicznymi) oraz aktualnymi kryteriami diagnostycznymi ujętymi w Lyon Consensus 2.0 (2024) w diagnostyce najmłodszych pacjentów ogranicza się do minimum rutynowe stosowanie badań inwazyjnych oraz testów z użyciem inhibitorów pompy protonowej. Postępowanie terapeutyczne w pierwszej kolejności powinno opierać się na metodach zachowawczych i modyfikacji nawyków żywieniowych, natomiast wdrożenie farmakoterapii lub kwalifikację do leczenia chirurgicznego rezerwuje się dla pacjentów opornych na leczenie podstawowe bądź prezentujących powikłania.
Zaburzenia napadowe stanowią różnorodną grupę chorób obejmującą schorzenia związane z nieprawidłowymi wyładowaniami bioelektrycznymi mózgu oraz te, w których wyładowania takie nie występują. Padaczka to jedna z najczęstszych chorób neurologicznych, charakteryzująca się występowaniem nawracających epizodów napadowych. U dzieci obraz kliniczny choroby oraz etiologia pozostają bardzo zróżnicowane. W postępowaniu diagnostycznym kluczową rolę odgrywają, poza precyzyjnie zebranym wywiadem, m.in.: badanie neurologiczne, elektroencefalograficzne (EEG), neuroobrazowe oraz genetyczne. Podstawą leczenia w większości przypadków w dalszym ciągu pozostają leki przeciwnapadowe. U wielu chorych w populacji pediatrycznej możliwe jest uzyskanie pełnej kontroli napadów, jednak część pacjentów rozwija padaczkę lekooporną, współistniejące trudności poznawcze, emocjonalne i społeczne. Rolą pediatry jest przede wszystkim wyselekcjonowanie podopiecznych prezentujących zaburzenia napadowe oraz skierowanie ich do odpowiedniej dalszej diagnostyki. Należy podkreślić, że zarówno nierozpoznanie padaczki, jak i jej błędne rozpoznanie niosą za sobą poważne konsekwencje. Celem artykułu jest przybliżenie lekarzom pediatrom najważniejszych zagadnień związanych z tym schorzeniem.
Kaszel stanowi jedną z najczęstszych przyczyn wizyt lekarskich w populacji pediatrycznej oraz istotne wyzwanie diagnostyczno-terapeutyczne. W niniejszej pracy poglądowej omówiono patomechanizm kaszlu w kontekście dojrzewania układu odpornościowego dziecka oraz sezonowości infekcji (wrzesień–maj). Poruszono problem współczesnych zmian epidemiologicznych wynikających z kwestionowania szczepień ochronnych, co przekłada się na renesans chorób zakaźnych objawiających się kaszlem. W tym złożonym krajobrazie klinicznym przedstawiono rolę lewodropropizyny – leku o obwodowym mechanizmie działania, analizując jej skuteczność i profil bezpieczeństwa, jako elementu nowoczesnych algorytmów terapeutycznych.
Kolka niemowlęca, objawiająca się nadmiernym płaczem, jest jedną z najczęstszych przyczyn konsultacji pediatrycznych w pierwszych miesiącach życia. W najnowszych międzynarodowych wytycznych, znanych jako Kryteria Rzymskie V, zaproponowano zmianę podejścia – zamiast terminu „kolka niemowlęca” wprowadzono określenie „zespół dyskomfortu niemowlęcia” (infant distress syndrome, IDS), podkreślając, że nie jest to wyłącznie problem ze strony przewodu pokarmowego, lecz zaburzenie o złożonej, wieloczynnikowej etiologii. W praktyce oznacza to odejście od oceny opartej wyłącznie na czasie płaczu na rzecz całościowej oceny stanu dziecka, z uwzględnieniem wykluczenia przyczyn organicznych oraz wpływu objawów na funkcjonowanie rodziny. Postępowanie ma przede wszystkim charakter niefarmakologiczny i obejmuje edukację oraz wsparcie opiekunów. Większość dostępnych interwencji ma ograniczone dowody skuteczności, dlatego kluczowe znaczenie ma właściwa komunikacja z rodziną oraz unikanie niepotrzebnej diagnostyki i leczenia.
Zespół jelita drażliwego (ang. irritable bowel syndrome, IBS) u dzieci należy do grupy zaburzeń interakcji jelito-mózg i charakteryzuje się przewlekłym bólem brzucha oraz zaburzeniami rytmu wypróżnień. Coraz więcej danych sugeruje, że mikrobiota jelitowa może odgrywać rolę w patogenezie IBS, m.in. poprzez zmiany w składzie, różnorodności lub funkcji mikrobioty (określane jako dysbioza) w porównaniu z populacją zdrową, zaburzenia integralności bariery jelitowej oraz zmiany w wytwarzaniu metabolitów bakteryjnych, w tym krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych. Celem niniejszego artykułu jest przedstawienie danych dotyczących mikrobioty jelitowej u dzieci z IBS. Podsumowano również aktualne wspólne wytyczne europejskie i amerykańskie (ESPGHAN/NASPGHAN) dotyczące leczenia IBS, ze szczególnym uwzględnieniem interwencji dietetycznych i terapeutycznych modulujących mikrobiotę jelitową.
Refluks żołądkowo-przełykowy oraz towarzyszące mu ulewania w okresie noworodkowym i niemowlęcym stanowią jedną z najczęstszych przyczyn zgłaszania się pacjentów pediatrycznych do poradni gastroenterologicznej. Zjawisko to stanowi istotny problem kliniczny ze względu na wysoką częstość występowania w populacji dziecięcej oraz znaczną zmienność obrazu klinicznego, uzależnioną od wieku dziecka. Rozpoznanie opiera się przede wszystkim na analizie objawów klinicznych, jednak w wybranych przypadkach konieczne jest zastosowanie specjalistycznych metod diagnostycznych. Postępowanie terapeutyczne obejmuje zarówno metody niefarmakologiczne, jak i farmakologiczne, a w określonych sytuacjach klinicznych również leczenie operacyjne.
Niniejsza praca podejmuje problematykę przerostu tkanki limfatycznej pierścienia Waldeyera oraz nawracających infekcji dróg oddechowych w populacji pediatrycznej. Zjawiska te przeanalizowano w ścisłym powiązaniu z etapami fizjologicznego dojrzewania układu immunologicznego u dzieci, ze szczególnym uwzględnieniem tzw. dołka immunologicznego oraz okresu wzmożonej ekspozycji na patogeny w wieku przedszkolnym. Opracowanie zwraca uwagę na częste błędy diagnostyczne, takie jak mylne rozpoznawanie zapalenia zatok czołowych u małych dzieci, wskazując na przerost migdałka gardłowego i alergiczny nieżyt nosa jako wiodące przyczyny przewlekłego nieżytu nosa. Szczegółowo omówiono kliniczne następstwa hipertrofii migdałków, w tym niedosłuch przewodzeniowy, zaburzenia rozwoju twarzoczaszki (twarz adenoidalna, wady zgryzu) oraz zespół obturacyjnego bezdechu sennego (OBS). Artykuł przedstawia również kryteria różnicowania limfadenopatii odczynowej od stanów rozrostowych, akcentując rolę czujności onkologicznej. Podsumowaniem pracy jest przegląd aktualnych standardów leczenia zachowawczego (m.in. glikokortykosteroidy donosowe) oraz wskazań do interwencji chirurgicznych (adenotomia, tonsillotomia), ze szczególnym naciskiem na znaczenie interdyscyplinarnej współpracy na linii pediatra – otolaryngolog dziecięcy.
Zakażenia wirusami Herpes simplex virus (HSV) oraz Varicella zoster virus (VZV) są szeroko rozpowszechnione. Pierwotne zakażenie HSV często łączy się ze znacznymi dolegliwościami i zmianami w obrębie błon śluzowych jamy ustnej lub narządów rodnych, natomiast zakażenie VZV powoduje ospę wietrzną. Kolejnym etapem zakażenia może być reaktywacja, najczęściej pod postacią opryszczki wargowej, narządów rodnych, a w przypadku VZV – półpaśca. Wirusy te mogą być również odpowiedzialne za zapalenie mózgu i inne stany zapalne w obrębie ośrodkowego i obwodowego układu nerwowego. Obecność skutecznego i bezpiecznego leku, jakim jest acyklowir, umożliwia leczenie zakażeń pierwotnych, nawrotowych oraz zmniejsza ryzyko wielokrotnych reaktywacji. Acyklowir może również być wykorzystany w profilaktyce poekspozycyjnej.
Kaszel jest najczęstszą przyczyną konsultacji pediatrycznych. Choć występuje także u osób zdrowych, jego zwiększone nasilenie wpływa na codzienne funkcjonowanie dziecka oraz jego otoczenia. Do najczęstszych przyczyn kaszlu należą infekcje wirusowe, choć lista przyczyn jest bardzo długa i szczególną uwagę trzeba zwrócić na obecność tzw. objawów alarmowych, które mogą nasuwać podejrzenie poważnych chorób układu oddechowego. Punktem wyjścia do podjęcia decyzji diagnostycznych może być określenie charakteru kaszlu oraz czasu jego trwania, należy jednak pamiętać o ograniczonej wiarygodności relacji rodziców w określaniu rodzaju kaszlu u dziecka. W leczeniu dostępnych jest wiele metod, a ich wybór w dużej mierze zależy od charakteru kaszlu i podejrzewanej przyczyny.