Jednym z najczęściej występujących objawów towarzyszących infekcjom u dzieci jest kaszel produktywny, w którego leczeniu można wykorzystywać surowce pochodzenia naturalnego. Obecnie najczęściej ordynowanymi przez lekarzy i polecanymi przez farmaceutów środkami łagodzącymi objawy kaszlu w czasie zakażenia górnych dróg oddechowych są preparaty zawierające w swoim składzie związki mukolityczne, czyli takie, których zadaniem jest rozrzedzenie zalegającego śluzu, co w efekcie ułatwia jego upłynnienie, oraz bronchospazmolityczne, czyli takie, których głównym zadaniem jest rozkurczenie oskrzeli. Wśród preparatów wykazujących właściwości broncholityczne oraz sekretolityczne o ugruntowanej pozycji w leczeniu kaszlu produktywnego oraz kaszlu ostrego będącego objawem stanów zapalnych drzewa oskrzelowego znajdują się preparaty ziołowe zawierające w składzie standaryzowany wyciąg z liści bluszczu (Hedera helicis folii extractum) oraz ziele tymianku (Thymi herba). Bezpieczeństwo oraz tolerancja wyciągu z bluszczu została szeroko poznana i potwierdzona w licznych badaniach. Potwierdzeniem tego jest fakt, iż stosowanie różnych rodzajów wyciągów z liści bluszczu w populacji pediatrycznej w leczeniu kaszlu związanego z przeziębieniem zostało oficjalnie zaakceptowane przez Komitet ds. Ziołowych Produktów Leczniczych Europejskiej Agencji Leków (EMA). Tymianek pospolity (Thymus vulgaris) to roślina bogata w olejki eteryczne, z których głównymi składnikami są tymol i karwakrol. Te substancje charakteryzują się silnym działaniem antyseptycznym, co czyni tymianek skutecznym środkiem w walce z infekcjami bakteryjnymi i wirusowymi. Preparaty zawierające wyciąg z liści bluszczu oraz ziele tymianku stanowią istotną metodę leczenia kaszlu produktywnego oraz bezproduktywnego w czasie infekcji górnych dróg oddechowych w populacji pediatrycznej. Połączenie ekstraktów z tymianku i bluszczu wykazuje synergistyczne działanie, co pozwala na obniżenie dawek stosowanych w terapii oraz poprawę profilu bezpieczeństwa przy jednoczesnym zachowaniu wysokiej skuteczności terapeutycznej. Badania eksperymentalne wskazują, że te roślinne składniki mają aktywność mukoregulacyjną, hamują odpowiedź zapalną oraz wpływają na przebudowę oskrzeli, co jest szczególnie istotne w kontekście funkcjonowania komórek kubkowych i aparatu śluzowo-rzęskowego. Preparaty te skutecznie łagodzą napady suchego kaszlu, zmniejszają produkcję gęstej wydzieliny oraz redukują jej lepkość i napięcie powierzchniowe. Dodatkowo wspomagają rozszerzenie światła drzewa oskrzelowego, co ułatwia odkrztuszanie.
Dział: Studium przypadku
Artykuł analizuje wyzwania związane z sezonowym wzrostem infekcji, szczególnie w sezonie jesienno-zimowym, i rolę pediatrów w ich zarządzaniu. Najczęstsze infekcje to wirusy RSV, grypy, SARS-CoV-2 oraz rotawirusy. Pediatrzy powinni edukować rodziców i dzieci o higienie, promować zdrowe nawyki, szczepienia i suplementację witaminy D. Skuteczne zarządzanie wymaga planowania zasobów i koordynacji działań, aby zmniejszyć liczbę zachorowań i zapewnić odpowiednią opiekę.
Chlorowodorek benzydaminy (łac. benzydamini hydrochloridum) jest pochodną indazolu i należy do grupy niesteroidowych leków przeciwzapalnych – NLPZ (ang. NSAIDs – nonsteroidal anti- -inflammatory drugs). Chlorowodorek benzydaminy stosowany jest miejscowo. Działa przeciwzapalnie, przeciwbólowo i miejscowo znieczulająco. Produkty lecznicze do podania miejscowego znajdują zastosowanie w leczeniu objawowym zmian zapalnych w obrębie jamy ustnej i gardła (zaczerwienienie, obrzęk oraz ból) w zakażeniach wirusowych, bakteryjnych, w zapaleniu błon śluzowych oraz w zapaleniu krtani. Mogą być również stosowane w stanach po wykonaniu określonych procedur medycznych, takich jak: stany po zabiegach w otorynolaryngologii, stomatologii, w zapaleniu błon po radioterapii, jak również po intubacji. Spraye na gardło zawierające chlorowodorek benzydaminy są popularne, ponieważ zapewniają szybkie i miejscowe złagodzenie objawów, takich jak: ból gardła, zapalenie i dyskomfort podczas przełykania – problemów, z którymi często mierzą się dzieci podczas infekcji wirusowych i bakteryjnych.
Ostry nieżyt żołądkowo-jelitowy (ostrą biegunkę) u dzieci definiuje się jako zmianę konsystencji stolca na płynną lub półpłynną i/lub zwiększenie częstości wypróżnień (najczęściej ≥ 3 stolce/ 24 godz.) i gdy proces ten nie trwa dłużej niż 14 dni (zwykle nie przekracza 10 dni). Najczęstszymi czynnikami etiologicznymi ostrej biegunki u dzieci są wirusy (rotawirus , norowirus i adenowirus). Znaczenie rotawirusa w krajach o wysokiej wyszczepialności uległo znacznej redukcji.
Nadchodzi okres zdecydowanego szczytu biegunek infekcyjnych, więc warto się na niego przygotować. Najczęstszym i najgroźniejszym skutkiem, zwłaszcza ostrej biegunki, jest odwodnienie, zaburzenia elektrolitowe (hipernatremia, hiponatremia, hipokaliemia) oraz równowagi kwasowo-zasadowej (najczęściej kwasica metaboliczna). Mechanizm zwiększonego wydalania wody i elektrolitów może być bardzo złożony w zależności od czynnika wywołującego i może mieć charakter sekrecyjny, zapalny, osmotyczny lub niekiedy mieszany.
Zaburzenie może być także spowodowane samym przyspieszonym pasażem jelitowym niedającym czasu na dostateczne wchłonięcie wody. Wskazaniami do hospitalizacji w przypadku ostrej biegunki są: wstrząs, ciężkie odwodnienie (>9% masy ciała), zaburzenia neurologiczne (letarg, drgawki itp.), niepowściągliwe lub żółciowe wymioty, niepowodzenie nawadniania doustnego, podejrzewana przyczyna chirurgiczna, tzw. przyczyny socjalne (brak warunków, chęci, możliwości obserwacji leczenia w warunkach domowych). Podstawą terapii w ostrej biegunce jest nawadnianie doustnym płynem nawadniającym (DPN) drogą doustną lub drogą sondy nosowo-żołądkowej.
Nawadnianie dożylne zastrzeżone jest głównie do przypadków ciężkich. DPN jest największym osiągnięciem medycyny a jego znaczenie polega na tym, że płyn, którego głównymi składnikami są sód i glukoza w odpowiedniej proporcji, jest w stanie skompensować straty wody i elektrolitów tak znacznych rozmiarów, jak to ma miejsce w cholerze. Mechanizm ten został dokładnie omówiony. Istotnym elementem terapii jest także wczesne żywienie. Pozostałe elementy terapii, jak: leczenie przeciwwymiotne, przeciwsekrecyjne (diosmektyt, racekadotryl) oraz probiotyczne, mogą być stosowane warunkowo, choć w badaniach skracają czas trwania biegunki średnio o 1–2 dni.
Spośród probiotyków, ze względu na jakość badań (choć też nie najwyższą), na pierwszym miejscu znajduje się Saccharomyces boulardii, a na dalszych w kolejności Lacticaseibacillus rhamnosus GG i Limosilactobacillus reuteri w odpowiednich dawkach.
Antybiotyki przez pierwsze dziesięciolecia po ich odkryciu uważano za broń wieczną, o stałej skuteczności, co zdecydowanie sprzyjało ich nadużywaniu. Okazało się jednak, że na przestrzeni czasu i niestety z coraz większą szybkością mikroorganizmy zaczęły wypracowywać coraz więcej nowych mechanizmów pozwalających uniknąć działania antybiotyków, zagrażając w ten sposób naszej zdolności do leczenia chorób zakaźnych. Tę oporność stymuluje nadużywanie antybiotyków. Analiza ECDC z 2022 r. wykazała, że jeśli chodzi o praktykę szpitalną „konsumpcja” w Polsce antybiotyków wyniosła 1,3 DDD/1000 mieszkańców/dzień, co zapewniło nam 5 miejsce. Dużo gorzej wypadła analiza praktyki ambulatoryjnej, w której przeciętna „konsumpcja” środków przeciwbakteryjnych wyniosła 22,3 DDD/1000 mieszkańców/dzień, co dało nam 6 miejsce od końca. Aby ograniczyć zużycie antybiotyków w pediatrii, warto sobie przed ewentualną antybiotykoterapią zadać kilka podstawowych pytań: Czy antybiotykoterapia jest dla naszego pacjenta niezbędna w tym czasie i w jego stanie klinicznym/schorzeniu? Czy może jest to infekcja wirusowa? Czy nie będzie odpowiednie dla tego konkretnego pacjenta podejście polegające na poczekaniu i ponownej ocenie przed podjęciem decyzji o leczeniu antybiotykiem?
W artykule przedstawiono zasady doboru antybiotyku oraz znaczenie w tym doborze wskaźników farmakokinetyczno-farmakodynamicznych. Zwrócono uwagę na nadużywanie w praktyce, zwłaszcza ambulatoryjnej, azytromycyny – jednego z najlepszych induktorów oporności bakterii. Wskazano, że stosować należy raczej dawki wysokie, ale krótko, możliwie szybko deeskalować terapię i przechodzić na podaż doustną. Wskazano na kardynalne błędy popełniane w antybiotykoterapii.
Niedokrwistość należy do najczęstszych chorób układu krwiotwórczego, a mimo to ciągle stanowi niedoceniany problem medyczny i wciąż bywa przyczyną trudności diagnostycznych i terapeutycznych. Ze względu na przyczynę niedokrwistości najczęstsza u dzieci jest niedokrwistość z niedoboru żelaza. Może ona wystąpić w każdym wieku, ale głównie obserwuje się ją w okresach intensywnego wzrostu, czyli w dwóch pierwszych latach życia i w okresie pokwitania. Z uwagi na bezpośredni wpływ niedokrwistości na rozwój organizmu i jakość życia, zwłaszcza w pierwszym roku życia, ogromne znaczenie ma wnikliwe i skuteczne jej rozpoznawanie i leczenie, jak również stosowanie w określonych przypadkach profilaktyki niedoboru żelaza.
Od lat 70. XX w. obserwuje się wyraźny wzrost częstości występowania alergii na białka mleka krowiego (ABMK). Obecnie częstość występowania ABMK określa się, w zależności od źródła, na 1,8–7,5% niemowląt. U około 50% dzieci z ABMK tolerancja na mleko i jego produkty rozwija się w wieku 12 miesięcy, w 3 r.ż. – u więcej niż 75% i w wieku 6 lat – u 90% uczulonych. Rozpoznawanie alergii na poziomie lekarza POZ nie jest łatwe, gdyż objawy alergii mogą przypominać inne typowe dla okresu niemowlęcego schorzenia/dolegliwości, jak np. kolka niemowlęca, GERD, ból brzucha, infekcja przewodu pokarmowego lub nietolerancja laktozy. W celu przybliżenia diagnozy i ograniczenia „nadrozpoznań”, jak i uniknięcia złych i nietrafionych rozpoznań, opracowano system punktowy wartościujący rodzicielską ocenę płaczu dokonywaną na przestrzeni tygodnia (z pominięciem oczywistych przyczyn, jak np. głód), ocenę regurgitacji (też na przestrzeni tygodnia obserwacji), stolca (wg skali brukselskiej – Infant Toddlers Stool Scale, BITSS), ocenę zmian skórnych oraz z układu oddechowego, tzw. CoMiSS (Cow’s Milk‑related Symptom Score). W badaniach klinicznych wykazano, że wartość predykcyjna narzędzia wynosi 80%, jeśli wynik początkowy wynosi > 10 pkt i spada do < 6 pkt w ciągu 2 tygodni w przypadku zastosowania diety eliminacyjnej z zastosowaniem hydrolizatu o znacznym stopniu hydrolizy, co pośrednio potwierdza rozpoznanie. Jeśli już rozpoznamy ABMK, to do chwili uzyskania tolerancji w lekkiej i umiarkowanej alergii konieczne jest stosowanie hydrolizatów białkowych z mleka (w niektórych krajach także z ryżu) o znacznym stopniu hydrolizy, a w ciężkiej alergii – mieszanek elementarnych, w których źródłem białka są wolne aminokwasy. W pracy przedstawiono dostępne w Polsce hydrolizaty i mieszanki aminokwasowe.
W pracy opisano patogenezę, klasyfikację, symptomatologię i leczenie zapaleń zatok przynosowych u dzieci w świetle wytyczanych EPOS 2020. Szczególnie przeanalizowano przydatność stosowania fitofarmaceutyków w tej grupie chorych.
W ostatnich latach mikrobiota jelitowa oraz biotyki, takie jak probiotyki, prebiotyki, synbiotyki i postbiotyki, zyskały ogromne zainteresowanie ze względu na ich potencjalne korzyści zdrowotne. Coraz więcej badań sugeruje, że mogą one odgrywać kluczową rolę w utrzymaniu zdrowia oraz zapobieganiu lub leczeniu wielu schorzeń przewodu pokarmowego. Mimo to istnieje wiele niejasności i kontrowersji dotyczących ich skuteczności. Celem niniejszego artykułu jest przegląd aktualnych wytycznych i najnowszych badań dotyczących biotyków oraz ocena, czy rzeczywiście przyczyniają się one do utrzymania lub poprawy zdrowia, czy są to jedynie marketingowe chwyty. Ponadto artykuł omawia aktualną definicję żywności fermentowanej, która coraz częściej rozpatrywana jest w kontekście wpływu na mikrobiotę jelitową.
Terapia przeciwbólowa u dzieci do dziś stanowi dla klinicystów wyzwanie zarówno pod kątem etycznym, jak i medycznym. Na lekarzach spoczywa obowiązek dobrania odpowiedniego i bezpiecznego analgetyku, jak również zapewnienia komfortu zarówno małemu, jak i starszemu pacjentowi podczas jego hospitalizacji. W prowadzeniu właściwej terapii pomocne jest regularne ocenianie natężenia bólu dzięki różnorodnym skalom dostosowanym do wieku dziecka, a także stosowanie zasad drabiny analgetycznej. Według nowych wytycznych WHO przy umiarkowanym bólu słabe opioidy można zastąpić mniejszymi dawkami mocnych opioidów. Ponadto na każdym stopniu drabiny można stosować nieopioidowe leki przeciwbólowe. Najczęściej stosowanymi lekami z tej grupy są paracetamol i ibuprofen. Liczne badania wykazały skuteczność analgezji multimodalnej, która polega na użyciu kilku analgetyków o różnym mechanizmie działania w połączeniu ze znieczuleniem regionalnym bądź miejscowym. Korzyści terapeutyczne przynosi też stosowanie koanalgetyków, których głównym zadaniem jest potęgowanie działania przeciwbólowego przy jednoczesnym zmniejszaniu niepożądanych efektów ubocznych, np. opioidów.
Wirusy są najczęstszą przyczyną infekcji górnych dróg oddechowych u dzieci. Mamy jednak dość ograniczone możliwości, aby leczyć je przyczynowo, skupiamy się przede wszystkim na łagodzeniu objawów. Pelargonia afrykańska jest aktywnie działającym lekiem roślinnym, który ze względu na swoje dobrze udokumentowane badania polecany jest przez towarzystwa naukowe do leczenia infekcji dróg oddechowych. Udowodniono, że zastosowanie ekstraktu z pelargonii skraca czas trwania infekcji i łagodzi jej przebieg. Ma bezpośrednie działanie przeciwwirusowe, przeciwbakteryjne oraz immunomodulujące.
Alergiczny nieżyt nosa jest jedną z najczęstszych przewlekłych chorób zapalnych układu oddechowego na świecie, w Polsce dotyczy 25% populacji. Na wzrost częstości jego występowania wpływają zmiany środowiskowe, klimatyczne oraz zmiana stylu życia. W leczeniu ANN stosowane są leki przeciwhistaminowe II generacji oraz glikokortykosteroidy w postaci preparatów donosowych.