Ospa wietrzna pozostaje jedną z najczęstszych chorób zakaźnych wieku dziecięcego, pomimo szerokiej dostępności skutecznych szczepień ochronnych. Czynnikiem etiologicznym jest wirus ospy wietrznej i półpaśca (Varicella-zoster virus, VZV) należący do rodziny Herpesviridae. U większości immunokompetentnych dzieci zakażenie ma przebieg łagodny i samoograniczający się, jednak w części przypadków może prowadzić do ciężkich powikłań wymagających hospitalizacji. Najczęściej obserwuje się wtórne bakteryjne zakażenia skóry i tkanek miękkich, natomiast do najgroźniejszych należą powikłania neurologiczne, zapalenie płuc oraz uogólnione zakażenie u pacjentów z zaburzeniami odporności. Rozpoznanie ospy wietrznej opiera się przede wszystkim na obrazie klinicznym, natomiast badania laboratoryjne są zarezerwowane dla przypadków o nietypowym przebiegu, ciężkich zakażeń lub pacjentów z grup wysokiego ryzyka. Leczenie większości dzieci ogranicza się do postępowania objawowego, obejmującego kontrolę gorączki, świądu oraz odpowiednią pielęgnację skóry. Leczenie przeciwwirusowe acyklowirem jest zalecane jedynie u wybranych pacjentów, przede wszystkim z grup zwiększonego ryzyka ciężkiego przebiegu choroby. Wzrost odsetka dzieci objętych szczepieniem przeciw ospie wietrznej wpływa na modyfikację obrazu klinicznego zakażenia, w tym na częstsze rozpoznawanie tzw. breakthrough varicella, charakteryzującej się zwykle łagodniejszym przebiegiem oraz mniejszą liczbą wykwitów skórnych. Współczesne postępowanie kliniczne wymaga znajomości aktualnych zaleceń dotyczących diagnostyki, leczenia oraz profilaktyki poekspozycyjnej.
Dział: Studium przypadku
Przewlekła lub nawracająca niedrożność nosa należy do najczęstszych problemów w pediatrii ambulatoryjnej, a jednocześnie jest jednym z najczęstszych powodów niezadowolenia z leczenia zarówno rodziców, jak i lekarzy. Niniejsza praca poglądowa analizuje przyczyny, dla których „standardowe” postępowanie (sól morska, miejscowe leki obkurczające błonę śluzową, doraźnie lek przeciwhistaminowy) często zawodzi. Punktem wyjścia jest anatomia rozwojowa górnych dróg oddechowych oraz rola nosa w aspekcie dojrzewającej odporności. Omówiono pełne spektrum przyczyn nieżytu nosa: uwarunkowania genetyczno-anatomiczne (zespół Downa, zespół Kartagenera/pierwotna dyskineza rzęsek, mukowiscydoza, wady kostne), przyczyny infekcyjne, alergiczny nieżyt nosa (sezonowy i całoroczny), lokalny alergiczny nieżyt nosa (entopia), nieżyty niealergiczne (naczynioruchowy, NARES, polekowy, hormonalny), przerost tkanki chłonnej pierścienia Waldeyera oraz czynniki klimatyczno-środowiskowe (zanieczyszczenia powietrza, przegrzanie i przesuszenie). W części praktycznej wskazano kluczowe przyczyny słabej odpowiedzi na leczenie: błędne rozpoznanie (zwłaszcza pochopne obwinianie „chorych zatok czołowych”), wadliwą technikę podawania leku donosowego, nieuwzględnienie współistnienia patologii, jatrogenny polekowy nieżyt nosa, brak właściwych konsultacji specjalistycznych oraz problem niskiej współpracy pacjenta. Pracę oparto na aktualnym piśmiennictwie oraz na publikacjach własnych autora.
Celem pracy było przedstawienie związku pomiędzy zakażeniem układu moczowego a zaparciem czynnościowym. Opisano dwa przypadki kliniczne pacjentek hospitalizowanych na oddziale pediatrycznym, które zgłaszały dolegliwości dotyczące układu moczowego. Oprócz objawów dyzurycznych, obie dziewczynki cierpiały na nierozpoznane wcześniej zaparcie czynnościowe. W pracy opisano możliwe mechanizmy zwiększające ryzyko zakażeń. Poruszono także problem zaburzeń czynności pęcherza moczowego i jelit (BBD). Przedstawiono ważne aspekty dotyczące diagnostyki i profilaktyki zakażeń układu moczowego. Przypadki wskazują na konieczność oceny rytmu wypróżnień u pacjentów zgłaszających objawy dotyczące dróg moczowych.
Zakażenie dróg oddechowych (ZDO), pierwotnie z reguły wywoływane przez infekcje wirusowe, przebiega trójfazowo. Zaczyna je faza przekrwienno-obrzękowo-hipersekrecyjna. Następna jest faza obturacji gęstej. Kończy natomiast zakażenie faza trzecia – bakteryjna, ropna, na szczęście nie zawsze obecna. W tej fazie konieczne jest zastosowanie antybiotyku zgodnego z rekomendacjami. W fazie drugiej i trzeciej ostrej infekcji dróg oddechowych oraz w przypadku schorzeń przewlekłych, takich jak: POCHP (dorośli), astma oskrzelowa, mukowiscydoza, pojawiają się wskazania do zastosowania leków mukolitycznych/mukokinetycznych. Dzielą się one na klasyczne (ambroksol, acetylocysteina, karboksycysteina, erdosteina) oraz peptydowe (dornaza, tymozyna β4). Mechanizm działania tych pierwszych związany jest głównie z rozbijaniem mostków dwusiarczkowych oraz upłynnianiem wydzieliny, podczas gdy drugie oddziałują na polimery DNA oraz wiązania F-aktyny, których ilość wzrasta w wydzielinie ropnej. Depolimeryzacja polimerów DNA i sieci F-aktyny, zmniejszając lepkość wydzieliny, jest szczególnie przydatna w przypadku mukowiscydozy. Ogólne zasady stosowania leków mukolitycznych/mukokinetycznych sprowadzają się do tego, że w ostrych infekcjach nie powinny być podawane dłużej niż 7–10 dni, należy ich unikać u dzieci <2. r.ż., nie należy ich także przyjmować później niż 3–4 godz. przed snem oraz dbać o skuteczne nawodnienie chorego.
Ból jest niezwykle częstym objawem ostrzegawczym, sygnalizującym, że w ustroju doszło do jakiegoś urazu, przeciążenia czy np. szeroko rozumianego stanu zapalnego. Choć ból jest zjawiskiem biologicznie niezwykle ważnym, jest też źródłem trudnych do zniesienia doznań i cierpienia, więc jeśli tylko spełni swoje ostrzegawcze zadanie, powinien być skutecznie zwalczany. Najczęściej stosowanymi lekami przeciwbólowymi (i przeciwgorączkowymi), niejako lekami pierwszego rzutu, są paracetamol i ibuprofen. Lekiem nieco zapomnianym, w niektórych krajach nawet wycofanym, ale wracającym obecnie do łask, jest metamizol. Wydaje się, że przejściowa niełaska związana była z doniesieniami wskazującymi na indukowanie przez metamizol poważnych działań niepożądanych, a przede wszystkim agranulocytozy. Dowody wskazujące na tę zależność są jednak bardzo zróżnicowane. Pierwsze raporty wskazywały na ryzyko równe 1,1 przypadków na milion pacjentów na tydzień stosowania leku, inne – na 1 przypadek na ok. 1500 pacjentów [1, 2]. Dalsze obserwacje w krajach stosujących nadal ten lek wskazują, że lęk przed nim jest zdecydowanie nadmierny. Spośród terapeutyków nieopioidowych metamizol stoi w drabinie analgetycznej najwyżej, m.in. ze względu na wysoką skuteczność i szybkość działania oraz dodatkowe działanie spazmolityczne, którego nie posiadają ani paracetamol, ani ibuprofen. Co bardzo ważne, na rynku polskim dostępne są już formy pozwalające na stosowanie tego leku także u dzieci. Pamiętać jednak warto, że w zwalczaniu bólu (i gorączki) nie jest to lek pierwszego rzutu.
Opis przypadku 13-letniego pacjenta z objawami infekcji górnych dróg oddechowych oraz postępującymi zaburzeniami świadomości. Prezentowane symptomy okazały się maską dla rozwijającego się zapalenia zatok obocznych nosa, będących następstwem zapalenia powikłań wewnątrzczaszkowych. Przedstawiono przebieg wieloośrodkowej opieki nad pacjentem oraz plan dalszej diagnostyki. W omówieniu przypadku uwzględniono definicję, czynniki ryzyka i etiologiczne, objawy alarmowe, powikłania oraz diagnostykę i leczenie ostrego zapalenia błony śluzowej nosa i zatok przynosowych. Ponadto zwrócono uwagę na diagnostykę i leczenie empiryczne w przypadku powikłania, jakim jest zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, ze szczególnym wyróżnieniem jednej z etiologii (Streptococcus pyogenes).
Zaparcie czynnościowe jest jednym z najczęstszych przewlekłych problemów pediatrycznych i gastroenterologicznych u dzieci. W maju 2026 r. opublikowano Kryteria Rzymskie V, które wprowadzają szereg praktycznych zmian dotyczących tego zaburzenia. Rozpoznanie pozostaje przede wszystkim rozpoznaniem klinicznym, a podstawą leczenia są: edukacja rodziny, interwencje behawioralne oraz odpowiednio prowadzone leczenie farmakologiczne. Niemal równocześnie z Kryteriami Rzymskimi V opublikowano nowe wytyczne ESPGHAN/NASPGHAN dotyczące leczenia. W opracowaniu przedstawiono praktyczne aspekty diagnostyki i leczenia zaparcia czynnościowego u dzieci w świetle aktualnych rekomendacji.
Wirusowe infekcje dróg oddechowych pozostają jedną z najczęstszych przyczyn zgłaszania się pacjentów pediatrycznych do lekarza. Ich przebieg jest zwykle łagodny i samoograniczający się. W obrazie klinicznym dominują kaszel, katar, ból gardła oraz objawy ogólne, z których kaszel stanowi najczęściej najbardziej dokuczliwą dolegliwość. Jego nasilenie wiąże się ze stanem zapalnym, nadmiernym wydzielaniem śluzu oraz zwiększoną reaktywnością dróg oddechowych. W tym kontekście szczególne znaczenie mają preparaty mukoaktywne, w tym standaryzowany suchy ekstrakt z liści Hedera helix (EA 575). Dostępne dane wskazują, że EA 575 wykazuje działanie wykrztuśne oraz przeciwzapalne, co może odpowiadać za poprawę klirensu śluzowo-rzęskowego, zmniejszenie nasilenia kaszlu i łagodzenie objawów infekcji. Badania kliniczne i obserwacyjne potwierdzają skuteczność i dobrą tolerancję tego preparatu w kaszlu produktywnym oraz ostrym zapaleniu oskrzeli, także w populacji dziecięcej. EA 575 może stanowić użyteczną opcję leczenia objawowego w infekcjach dróg oddechowych zwłaszcza wtedy, gdy celem terapii jest zmniejszenie nasilenia kaszlu i ułatwienie odkrztuszania bez nieuzasadnionego stosowania antybiotyków. Szeroki profil bezpieczeństwa jest szczególnie ważny u dzieci, ponieważ w infekcjach samoograniczających się decyzja o farmakoterapii powinna zawsze uwzględniać bilans korzyści i ryzyka.
Artykuł omawia złożony i wielopostaciowy obraz kliniczny refluksu żołądkowo-przełykowego u pacjentów pediatrycznych, zwracając uwagę na szerokie spektrum objawów – od fizjologicznych ulewań u niemowląt po przewlekłe, atypowe manifestacje pozaprzełykowe ze strony układu oddechowego, takie jak chrypka i kaszel. W populacji pediatrycznej kluczowe znaczenie ma ocena objawów alarmowych w celu różnicowania fizjologicznego zjawiska z chorobą refluksową (GERD),
dla której kluczowym rozpoznaniem różnicowym jest eozynofilowe zapalenie przełyku (EoE). Zgodnie z obowiązującymi wytycznymi ESPGHAN/NASPGHAN (2018, z późniejszymi aktualizacjami klinicznymi) oraz aktualnymi kryteriami diagnostycznymi ujętymi w Lyon Consensus 2.0 (2024) w diagnostyce najmłodszych pacjentów ogranicza się do minimum rutynowe stosowanie badań inwazyjnych oraz testów z użyciem inhibitorów pompy protonowej. Postępowanie terapeutyczne w pierwszej kolejności powinno opierać się na metodach zachowawczych i modyfikacji nawyków żywieniowych, natomiast wdrożenie farmakoterapii lub kwalifikację do leczenia chirurgicznego rezerwuje się dla pacjentów opornych na leczenie podstawowe bądź prezentujących powikłania.
Zaburzenia napadowe stanowią różnorodną grupę chorób obejmującą schorzenia związane z nieprawidłowymi wyładowaniami bioelektrycznymi mózgu oraz te, w których wyładowania takie nie występują. Padaczka to jedna z najczęstszych chorób neurologicznych, charakteryzująca się występowaniem nawracających epizodów napadowych. U dzieci obraz kliniczny choroby oraz etiologia pozostają bardzo zróżnicowane. W postępowaniu diagnostycznym kluczową rolę odgrywają, poza precyzyjnie zebranym wywiadem, m.in.: badanie neurologiczne, elektroencefalograficzne (EEG), neuroobrazowe oraz genetyczne. Podstawą leczenia w większości przypadków w dalszym ciągu pozostają leki przeciwnapadowe. U wielu chorych w populacji pediatrycznej możliwe jest uzyskanie pełnej kontroli napadów, jednak część pacjentów rozwija padaczkę lekooporną, współistniejące trudności poznawcze, emocjonalne i społeczne. Rolą pediatry jest przede wszystkim wyselekcjonowanie podopiecznych prezentujących zaburzenia napadowe oraz skierowanie ich do odpowiedniej dalszej diagnostyki. Należy podkreślić, że zarówno nierozpoznanie padaczki, jak i jej błędne rozpoznanie niosą za sobą poważne konsekwencje. Celem artykułu jest przybliżenie lekarzom pediatrom najważniejszych zagadnień związanych z tym schorzeniem.
Kaszel stanowi jedną z najczęstszych przyczyn wizyt lekarskich w populacji pediatrycznej oraz istotne wyzwanie diagnostyczno-terapeutyczne. W niniejszej pracy poglądowej omówiono patomechanizm kaszlu w kontekście dojrzewania układu odpornościowego dziecka oraz sezonowości infekcji (wrzesień–maj). Poruszono problem współczesnych zmian epidemiologicznych wynikających z kwestionowania szczepień ochronnych, co przekłada się na renesans chorób zakaźnych objawiających się kaszlem. W tym złożonym krajobrazie klinicznym przedstawiono rolę lewodropropizyny – leku o obwodowym mechanizmie działania, analizując jej skuteczność i profil bezpieczeństwa, jako elementu nowoczesnych algorytmów terapeutycznych.