Dołącz do czytelników
Brak wyników

Studium przypadków , Otwarty dostęp

2 września 2019

NR 28 (Sierpień 2019)

Odczyny skórne u dzieci po ukąszeniach przez owady

0 15

Dla wielu owadów jednym z żywicieli jest człowiek. Przy ukąszeniu, razem ze śliną owada, do organizmu człowieka dostaje się szereg substancji, z których niektóre mogą być immunogenne. Są one odpowiedzialne za powstanie reakcji miejscowych w postaci bąbla, nacieku zapalnego. W cięższych przypadkach dochodzi do rozwoju reakcji anafilaktycznej. Dużym problemem są również nadkażenia bakteryjne, które utrudniają prawidłowe gojenie się odczynów, powodując powstawanie blizn, przebarwień, a także objawów ogólnych związanych z infekcją.

Stawonogi są największym liczebnie typem w obrębie królestwa zwierząt. Należy do niego ponad 80% wszystkich znanych gatunków zwierząt. Z medycznego punktu widzenia najważniejszą klasą stawonogów są owady (Insecta) i pajęczaki (Arachnida). Wśród owadów największe znaczenie dla człowieka mają pszczoły, osy, mrówki, komary, meszki, wszy, pchły, pluskwy, natomiast w klasie pajęczaków – kleszcze [1].
Omawiana grupa zwierząt może wywierać szkodliwy wpływ na swojego gospodarza w różny sposób, między innymi przez ukąszenia lub użądlenia. Ukąszenie jest definiowane jako uszkodzenie wywołane za pomocą aparatu gębowego, natomiast użądlenie za pomocą innej części ciała – żądła. U większości osób, najczęściej spotykaną reakcją na użądlenie/ukąszenie przez owada jest miejscowy i ograniczony obrzęk w narażonym miejscu. U części pacjentów może dojść do pojawienia się rozległego, miejscowego odczynu w punkcie ekspozycji [2]. 
Wśród owadów, największe znaczenie jako przenosiciele chorób zakaźnych mają komary. Jednak spośród tysięcy gatunków jedynie nieliczne mogą przenosić czynniki zakaźne. Schorzeniami, w których rola komarów jako wektorów infekcji jest oczywista, są: malaria, filariozy, żółta gorączka, zapalenia mózgu o różnej etiologii. Wymienione jednostki chorobowe dotyczą raczej krajów tropikalnych [3]. 
Czynnikami odpowiedzialnymi za powstanie odczynów w obrębie skóry są substancje hemolityczne zawarte w ślinie owadów. Prowadzą one do miejscowego wydzielania mediatorów zapalnych, m.in. histaminy, prostaglandyn. Na skutek wzrostu przepuszczalności naczyń krwionośnych dochodzi do pojawienia się wykwitów rumieniowo-obrzękowych/bąbli pokrzywkowych. Zmiany skórne powstałe po ukłuciach przez komary są na ogół liczne. Ze względu na towarzyszący świąd, często dodatkowym objawem jest obecność nadżerek na powierzchni wykwitów. U dzieci niekiedy obserwuje się odczyny pęcherzowe (tzw. culicosis bullosa) [4]. 
U większości osób najczęściej spotykaną reakcją na ukąszenie przez komara jest miejscowy i ograniczony obrzęk w miejscu narażenia. U części pacjentów obserwuje się obecność rozległego, miejscowego obrzęku w punkcie ekspozycji. Objawy ogólnoustrojowe po ukłuciu przez komary obserwowane są rzadko i są spotykane głównie u dzieci. Istotnym problemem jest alergia na ślinę komarów [5–6]. U osób nadwrażliwych na ślinę komara bardzo często występują przeciwciała zwane AMA (anti-mosquito antibodies) klasy IgE i IgG [7]. U tych pacjentów występuje sezonowy wzrost stężenia AMA, podobnie jak ma to miejsce w pyłkowicy. AMA klasy IgE są odpowiedzialne za bąble powstające w miejscu ukąszenia, w rzadszych przypadkach za wstrząs anafilaktyczny i napad astmy [8]. 
W okresie wiosenno-letnim, w warunkach europejskich, dużym problemem jest obecność meszek. Ich ukąszenia najczęściej dotyczą twarzy i odsłoniętych części ciała. Podobnie jak w przypadku komarów, groźne są tylko samice. Meszki nie przenoszą chorób, ale wydzielają silnie toksyczną ślinę. Niekiedy naciek zapalny jest na tyle duży, że istnieje konieczność wdrożenia intensywnego leczenia ogólnego przy zastosowaniu kortykosteroidów i leków przeciwhistaminowych. Zmianom skórnym może towarzyszyć gorączka [9].
Błonkoskrzydłe stanowią dużą grupę owadów, do której należą m.in. pszczoły, osy, mrówki. Wszystkie są odpowiedzialne za wywoływanie bolesnych ukłuć oraz odczynów alergicznych. Co ciekawe, pszczoły mogą użądlić swoją ofiarę tylko raz w życiu. Objawami użądlenia są ból, rumień, obrzęk, uczucie świądu. Zmiany mogą utrzymywać się przez kilka dni. W przypadku dostania się owada do jamy ustnej, istnieje ryzyko obrzęku języka, nagłośni, co może spowodować niedrożność dróg oddechowych. Mnogie ukąszenia mogą być przyczyną wysiewu licznych bąbli pokrzywkowych. Nadwrażliwość typu I przeciwko różnym składnikom jadu owadów błonkoskrzydłych powstaje na skutek powtarzających się użądleń. U tych osób zwiększa się ryzyko wystąpienia reakcji anafilaktycznej. Obserwuje się jednak swego rodzaju uodpornienie na działanie substancji zawartych w jadzie, np. u pszczelarzy [10]. 
W Europie i Ameryce Północnej większość gatunków mrówek nie jest zagrożeniem dla człowieka. Niebezpieczne dla zdrowia są mrówki czerwone i mrówki czarne. Jad mrówek jest bardzo toksyczny. Zawiera przede wszystkim alkaloidy z rodziny piperydyny. Typowymi wykwitami powstałymi po ukąszeniu przez mrówki są grudki otoczone rumieniowo-krwotoczną obwódką. Podobnie jak w przypadku owadów błonkoskrzydłych, z powodu ukąszenia mrówek u osób, u których rozwinęła się nadwrażliwość na jad, może dojść do rozwoju reakcji anafilaktycznej [11]. 
Istotny problem medyczny stanowią ukąszenia przez pluskwy. Owady te rozpoczynają swą aktywność wieczorem. W ciągu dnia lokalizują się w szczelinach podłóg, meblach. Mogą odżywiać się tylko raz w tygodniu i przez długi czas pozostawać bez pożywienia. Czynnikami, które je przyciągają, są ciepło i zapach ofiary. Klasycznymi objawami ukąszeń przez pluskwy są zgrupowane grudki, wykwity rumieniowo-obrzękowe, bąble pokrzywkowe, które mogą obejmować całe ciało [12].
W odniesieniu do wszy, częste zachorowania obserwuje się w wieku przedszkolnym i szkolnym. Samice składają jaja, które zwane są popularnie gnidami. W ciągu ośmiu dni wylegają się larwy i po przebyciu trzech cykli nimfy po okresie 2–3 tygodni osiągają dojrzałość płciową. W odróżnieniu od pluskiew wszy nie mogą przeżyć bez krwi żywiciela dłużej niż tydzień....

Artykuł jest dostępny dla zalogowanych użytkowników.

Jak uzyskać dostęp? Wystarczy, że założysz konto lub zalogujesz się.
Czeka na Ciebie pakiet inspirujących materiałow pokazowych.
Załóż konto Zaloguj się

Przypisy