Dołącz do czytelników
Brak wyników

Studium przypadków

21 grudnia 2018

NR 24 (Grudzień 2018)

Najnowsze doniesienia na temat skuteczności i bezpieczeństwa stosowania ibuprofenu w leczeniu bólu u dzieci

0 230

Ibuprofen jest najlepiej poznanym, niesterydowym lekiem przeciwzapalnym (NLPZ) o dużej skuteczności i profilu bezpieczeństwa w odniesieniu do leczenia bólu u dzieci. Jest lekiem z wyboru w terapii bólu o podłożu zapalnym. Wykazano skuteczność kliniczną ibuprofenu w leczeniu dolegliwości związanych z bólem gardła, ucha, zębów, głowy, pourazowych bólów mięśniowo-szkieletowych oraz bólu pooperacyjnego. Pomimo obaw dotyczących objawów niepożądanych terapii, na podstawie przeprowadzonych badań wykazano, że ryzyko krwawienia z przewodu pokarmowego jest porównywalne do obserwowanego przy stosowaniu paracetamolu. Obserwuje się również niewielkie ryzyko wystąpienia powikłań nefrotoksycznych u chorych z prawidłową funkcją nerek przy odpowiednim stanie nawodnienia. Ibuporfen może również być stosowany u pacjentów z astmą oskrzelową.

Ocena nasilenia i odpowiednie postępowanie w przypadku bólu u dzieci jest ważnym elementem właściwej opieki. Zidentyfikowanie oraz zlokalizowanie dolegliwości bólowych może stanowić istotne wyzwanie zwłaszcza w odniesieniu do małych dzieci [1]. 
W leczeniu bólu o niewielkim natężeniu stosuje się paracetamol oraz niesterydowe leki przeciwzapalne (NLPZ), z których najczęściej stosowany jest ibuprofen. Wykorzystanie leków z tej grupy było niekiedy ograniczane z uwagi na obawy przed wystąpieniem objawów niepożądanych. Wykazano jednak, że w wybranych sytuacjach klinicznych ibuprofen może okazać się skuteczniejszy od paracetamolu i jest w związku z tym coraz częściej wykorzystywany. Nie bez znaczenia jest fakt, że w leczeniu opioidami, takimi jak kodeina i tramadol obserwowano objawy niepożądane w postaci niewydolności oddechowej, sedacji, nudności i wymiotów, zaparcia. Ponadto u dzieci będących „szybkimi metabolizerami” kodeiny obserwowano zaburzenia oddychania. Z tego względu nie zaleca się wykorzystywania kodeiny u dzieci poniżej 12 roku życia [2,3]. Doniesienia o niebezpiecznych działaniach ubocznych dotyczą również tramadolu [4].
Właściwe postepowanie w przypadku wystąpienia bólu u dzieci wymaga zidentyfikowania źródła, rodzaju i nasilenia bólu [5]. 

Ibuprofen

Dzięki właściwościom przeciwzapalnym leki z grupy niesterydowych leków przeciwzapalnych są bardziej skuteczne niż paracetamol w zmniejszeniu bólu w warunkach stanu zapalnego. U dzieci najczęściej wykorzystywanym lekiem z tej grupy jest ibuprofen. Dawka doustna wynosi 4-10 mg/kg co 6-8 godzin (maksymalna dawka 40 mg/kg/dzień). Zaleca się stosowanie ibuprofenu u dorosłych i dzieci od 3 miesiąca życia w przypadku bólu o mniejszym i średnim natężeniu. Zwykle uznawany był za preparat kolejnego po paracetamolu etapu postępowania w przypadku terapii przeciwbólowej. Jednak coraz więcej badań wskazuje na duże bezpieczeństwo jego stosowania. Ponadto właściwości farmakokinetyczne i możliwość dawkowania tego leku w większych interwałach umożliwiają spoczynek nocny dzięki dłuższym okresom wolnym od bólu. 

Bezpieczeństwo stosowania

Z obawy przed wystąpieniem działań niepożądanych, takich jak: wymioty, zwiększone ryzyko krwawienia z przewodu pokarmowego oraz ostra niewydolność nerek, ibuprofen zalecany był zwykle w przypadku braku skuteczności paracetamolu. Na podstawie przeprowadzonych badań wykazano jednak, że ryzyko krwawienia z przewodu pokarmowego jest zbliżone do obserwowanego przy stosowaniu paracetamolu. Zaobserwowano również niewielkie ryzyko nefrotoksyczności u chorych z prawidłową funkcją nerek i adekwatnym stanem nawodnienia [6]. 
W dużym badaniu przeprowadzonym na 84 192 dzieciach w wieku od 6 miesięcy do 12 lat nie stwierdzono istotnych różnic w częstości występowania działań niepożądanych w przypadku stosowania ibuprofenu w porównaniu do paracetamolu. Nie odnotowano również częstszego występowania krwawień z przewodu pokarmowego u dzieci otrzymujących ibuprofen. Uznaje się że ewentualne ryzyko krwawienia z przewodu pokarmowego podczas terapii, oprócz bezpośredniego działania na śluzówkę, może wynikać z hamowania agregacji płytek przez ibuprofen. Z tego ostatniego faktu wynika najprawdopodobniej niechętne stosowanie tego leku po zabiegach chirurgicznych. Podkreślenia wymaga, że we wspomnianym badaniu w grupie dzieci otrzymujących ibuprofen nie odnotowano żadnych przypadków anafilaksji, zespołu Reya oraz niewydolności nerek [6]. Hamowanie syntezy prostaglandyn przez ibuprofen może prowadzić do lokalnych zaburzeń hemodynamicznych i w konsekwencji do uszkodzenia nerek. Udowodniono jednak, że przy prawidłowym stanie nawodnienia powikłania tego typu zdarzają się bardzo rzadko. Należy jednak zachować ostrożność w przypadku stosowania ibuprofenu u pacjentów z istniejącą chorobą nerek lub w stanach odwodnienia [6]. Należy pamiętać, że na rynku istnieje wiele różnych preparatów ibuprofenu, z tego względu należy unikać stosowania różnych zamienników z uwagi na niebezpieczeństwo przekroczenia zalecanych dawek. Warto również wspomnieć, że zarówno paracetamol, jak i ibuprofen są metabolizowane w wątrobie i mogą dawać metabolity toksyczne dla nerek, których działanie może się nakładać na siebie zwłaszcza u pacjentów odwodnionych [7].
Odnotowano również zwiększone ryzyko wystąpienia martwiczego zapalenia powięzi wywołanego zakażeniem paciorkowcami z grupy A u dzieci chorujących na ospę wietrzna, u których stosowano ibuprofen [8]. W tej grupie dzieci częściej notowano przypadki zespołu wstrząsu toksycznego oraz ostrego uszkodzenia nerek. Ponadto w innym badaniu zaobserwowano większą liczbę zakażeń paciorkowcowych w ogóle u dzieci z ospą wietrzną stosujących ibuprofen. Choć istnieją również badania, w których ten związek nie był tak jednoznaczny, należy unikać stosowania tych preparatów u pacjentów z ospą wietrzną i liszajcem zakaźnym [9,10]. 
Pomimo istniejących doniesień na temat związku pomiędzy stosowaniem ibuprofenu, a występowaniem zaostrzeń w przebiegu astmy oskrzelowej, w randomizowanych badaniach z podwójnie ślepą próbą wykazano, że ibuprofen jest jednak lekiem bezpiecznym i może być stosowany u pacjentów z tą chorobą [6,11].
Warto podkreślić, że ibuprofen nie może być stosowany u dzieci poniżej 3 miesiąca życia z uwagi na niewystarczające dane dotyczące bezpieczeństwa oraz możliwość maskowania objawów zakażeń systemowych [11]. Z uwagi na objawy uboczne leków opioidowych próbuje się skojarzonego podawania paracetamolu z ibuprofenem w leczeniu pacjentów z bólem o średnim natężeniu lub u pacjentów z bólem o niewielkim natężeniu, u których monoterapia okazała się być niewystarczająca [12]. 

Zastosowanie ibuprofenu w leczeniu bólu u dzieci

Ibuprofen jest skutecznym lekiem przeciwgorączkowym i przeciwbólowym o skuteczności porównywalnej do paracetamolu w leczeniu dolegliwości związanych z zapaleniem gardła oraz bólu ucha. W tej ostatniej sytuacji ważne jest również działanie przeciwzapalne preparatu. Wykazano także skuteczność ibuprofenu w leczeniu bólu głowy, bólu zębów i dolegliwości wywołanych procedurami dentystycznymi. Uznano również ibuprofen za skuteczną alternatywę dla opioidów w leczeniu bólu związanego z tonsilektomią u dzieci, a także pourazowego bólu mięśniowo-szkieletowego.
Ibuprofen jest również właściwym środkiem przynoszącym ulgę dzieciom z ostrym zapaleniem ucha środkowego. W wieloośrodkowym badaniu przeprowadzonym na grupie 219 dzieci wykazano efektywność ibuprofenu w leczeniu bólu w warunkach stanu zapalnego [13]. Wykazano porównywalną skuteczność ibuprofenu i paracetamolu w grupie dzieci z zapaleniem ucha. Nie odnotowano również różnic w częstości występowania objawów niepożądanych [14].
Opisano zbliżoną skuteczność paracetamolu i ibuprofenu w leczeniu bólu gardła u dzieci. Nie zaleca się jednak rutynowego stosowania naprzemiennego obu leków w tej sytuacji klinicznej. Nie odnotowano również dowodów na powikłania stosowania ibupofenu w przypadku zapaleń gardła wywołanych paciorkowcami z grupy A [12,15]. 
Zaobserwowano większą skuteczność ibuprofenu w leczeniu bólu zębów i dolegliwości wywołanych procedurami dentystycznymi w porównaniu z paracetamolem [16]. Ibuprofen jest również skuteczną substancją kontrolującą dolegliwości w przypadku bólów głowy u dzieci. W dużych analizach wykazano porównywalną skuteczność, ale też szybsze ustąpienie dolegliwości bólowych w odniesieniu do paracetamolu [17,18]. Ibuprofen jest lekkim z wyboru w terapii bólów stawowych pochodzenia zapalnego, przynosi również ulgę w przypadku występowania pourazowych bólów mięśniowo-szkieletowych. Udowodniono skuteczność terapii w przypadku urazów mięśniowo-szkieletowych oraz złamań porównywalną z morfiną or...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Forum Pediatrii Praktycznej"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Dodatkowe artykuły niepublikowane w formie papierowej
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy