Dołącz do czytelników
Brak wyników

Studium przypadków

9 grudnia 2019

NR 30 (Grudzień 2019)

Znamiona barwnikowe u dzieci

0 39

Znamiona barwnikowe (melanocytowe) stanowią łagodną proliferację prawidłowych melanocytów, tworzących gniazda w obrębie naskórka i/lub skóry właściwej. Występują bardzo często zarówno u dorosłych, jak i w populacji pediatrycznej. Szacuje się, że u dzieci w pierwszej dekadzie życia średnia liczba znamion wynosi około 15–30 w przypadku rasy białej oraz 5–10 u dzieci pochodzenia afrykańskiego, azjatyckiego i rdzennych Amerykanów. 

Liczba znamion początkowo rośnie wraz z wiekiem, ze szczytem w 3. dekadzie życia, następnie stopniowo maleje. Biorąc pod uwagę wiek, w jakim pojawiło się znamię, dzielimy je na znamiona barwnikowe wrodzone (congenital melanocytic nevi, CMN), które obserwuje się już w chwili narodzin lub do 1. r.ż., oraz znamiona barwnikowe nabyte (acquired melanocytic nevi, AMN) [1–2].

Czerniak jest bardzo rzadko spotykanym nowotworem złośliwym w populacji pediatrycznej – stanowi jedynie 1–3% wszystkich nowotworów złośliwych u dzieci. Około 0,5% czerniaków pojawią się u osób poniżej 20. r.ż., a mniej niż 0,05% poniżej 10. r.ż.. Do czynników ryzyka wystąpienia czerniaka u dziecka należy dodatni wywiad rodzinny w kierunku czerniaka, historia osobnicza nowotworów złośliwych, duże znamiona wrodzone, obecność licznych znamion barwnikowych na skórze, poparzenia słoneczne, przewlekła immunosupresja oraz jasny fototyp skóry [3]. 

Znamiona barwnikowe są bardzo często przyczyną niepokoju u rodziców, dlatego umiejętność prawidłowej oceny, różnicowania i znajomość strategii postępowania są niezwykle ważne w praktyce klinicznej zarówno dermatologów, jak i pediatrów. Do technik zwiększających skuteczność w rozpoznawaniu znamion barwnikowych łagodnych i złośliwych należą dermoskopia i wideodermoskopia. Są to nieinwazyjne metody diagnostyczne in vivo, pozwalające nie tylko na zwiększenie czułości w rozpoznawaniu czerniaka, ograniczenie niepotrzebnych wycięć chirurgicznych, ale także umożliwiające monitorowanie niepokojących znamion. Dzieci z grup ryzyka powinny być poddawane regularnej kontroli dermoskopowej. 


Znamiona barwnikowe wrodzone 


Znamiona wrodzone (congenital melanocytic nevi, CMN) są widoczne przy urodzeniu dziecka lub rozwijają się w 1. r.ż. i najczęściej są obecne przez całe życie człowieka. Makroskopowo są to dobrze odgraniczone od otoczenia zmiany barwnikowe, w kolorze od jasnobrązowego do czarnego, o okrągłym bądź owalnym kształcie. CMN zwiększają się wraz ze wzrostem dziecka, a na ich powierzchni mogą pojawiać się dodatkowe struktury morfologiczne, takie jak włosy terminalne oraz znamiona satelitarne w pobliżu zmiany. Znamiona te, na początku są zwykle miękkie i gładkie, z czasem stają się wypukłe z nierówną, brodawkowatą powierzchnią. Klasyfikacja znamion wrodzonych oparta jest na przewidywanej maksymalnej wielkości znamienia w wieku dorosłym. W tym celu mierzy się maksymalny wymiar znamienia u niemowlęcia, następnie w zależności od lokalizacji mnoży się go przez ustalony współczynnik (głowa – 1,7; tułów i kończyny górne – 2,8; kończyny dolne – 3,4). Znamiona małe mają < 1,5 cm. Znamiona średnie dzieli się na dwa podtypy M1, których wielkość wynosi od 1,5 do 10 cm, oraz M2 o wielkości > 10–20 cm. Znamiona duże mają odpowiednio > 20–30 cm (L1) lub > 30–40 cm (L2). Znamiona olbrzymie natomiast > 40–60 cm (G1) i > 60 cm (G2) [1, 2].

Do cech mogących świadczyć o przekształceniu się znamienia wrodzonego w nowotwór złośliwy należy powstanie owrzodzenia (za wyjątkiem okresu noworodkowego, kiedy skóra jest bardzo krucha) czy guzków proliferacyjnych. Dane na temat częstości występowania czerniaka w obrębie znamion wrodzonych są rozbieżne, a ich częstość waha się od 0,05–10,7%. Przy małych, pojedynczych CMN ryzyko rozwoju czerniaka jest niewielkie, wzrasta wraz z liczbą i wielkością znamion wrodzonych na skórze [1–5].

Dodatkowo u dzieci z rozległymi lub licznymi wrodzonymi znamionami barwnikowymi niekiedy obserwuje się współwystępowanie odchyleń neurologicznych takich jak MNS (melanoza nerwowo-skórna przebiegająca z proliferacją melanocytów w obrębie ośrodkowego układu nerwowego prowadzącą do wzrostu ciśnienia wewnątrzczaszkowego), rozszczep kręgosłupa, opóźnienie rozwojowe, napady padaczkowe i wodogłowie [1–4]. 


Znamiona nabyte


Znamiona barwnikowe nabyte pojawiają się zwykle we wczesnym dzieciństwie. Ich wielkość i liczba rośnie wraz z wiekiem ze szczytem około 30. r.ż., następnie stopniowo maleje, z tendencją do znikania ok. 60.–65. r.ż. Czynnikiem predysponującym do znamion nabytych jest szczególnie intensywna ekspozycja na promieniowanie UV, fototyp skóry (jasna skóra, ciemne włosy). Najczęściej znamiona barwnikowe nabyte klasyfikuje się wg rozmieszczenia melanocytów w skórze: znamiona łączące – gdzie melanocyty rozmieszczone są głównie na złączu skórno-naskórkowych, złożone – z gniazdami melanocytów w naskórku i skórze właściwej oraz znamiona dermalne, gdzie gniazda melanocytów występują tylko w skórze właściwej. Znamiona barwnikowe nie wymagają profilaktycznego wycięcia chirurgicznego, chyba że ich obraz dermoskopowy budzi podejrzenie czerniaka [1, 2, 4].

Do znamion nabytych, stosunkowo często obserwowanych u dzieci i młodych dorosłych są znamiona typu Spitz i Reed. Znamię Spitz, po raz pierwszy opisane przez Sophie Spitz w 1948 roku jako „czerniak młodzieńczy”, to łagodne znamię cechujące się obecnością wrzecionowatych i epitelioidalnych melanocytów. Klinicznie jest to szybko rosnący, bezbarwnikowy guzek lub blaszka w kolorze różowym lub czerwono-brązowym. Najczęściej lokalizuje się na głowie i szyi (37%) oraz na kończynach dolnych (28%). Wariantem barwnikowym znamienia Spitz jest znamię Reeda. Makroskopowo charakteryzuje się ciemnobrązowym lub czarnym kolorem. W badaniu dermoskopowym najczęściej widoczny jest wzór typu wybuchu gwiazdy (starburst pattern). Zarówno znamię Spitz, jak i Reed mogą przypominać klinicznie i dermoskopowo czerniaka. Do 12. r.ż. znamiona Spitz i ...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Forum Pediatrii Praktycznej"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Dodatkowe artykuły niepublikowane w formie papierowej
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy