Dołącz do czytelników
Brak wyników

Pediatria interdyscyplinarna , Otwarty dostęp

28 lutego 2022

NR 42 (Grudzień 2021)

Szczepienia przeciwko rotawirusom u dzieci

0 1022

Zakażenia spowodowane przez rotawirusy (RV) są najczęstszą przyczyną ostrych biegunek dziecięcych. Do najważniejszych objawów należą wymioty, biegunka i gorączka. Największym niebezpieczeństwem towarzyszącym infekcji rotawirusowej jest ryzyko znacznego odwodnienia hiperosmolarnego. Ciężkie odwodnienie dziecka może doprowadzić do hospitalizacji i konieczności nawadniania dożylnego. Najlepszym sposobem zapobiegania infekcji RV jest szczepienie.

Rotawiusy (RV) pozostają w skali świata, jak też w Polsce, najczęstszą przyczyną ciężkich nieżytów żołądkowo-jelitowych u dzieci w pierwszych 5 latach życia. Biegunka o etiologii RV jest szczególnie zaraźliwa – wystarczy 10–100 cząsteczek wirusa, aby wywołać chorobę. Jednocześnie RV charakteryzują się wysoką stabilnością w środowisku zewnętrznym i odpornością na środki dezynfekcyjne, a na suchych powierzchniach mogą przetrwać nawet do 60 dni. Do zakażenia dochodzi drogą fekalno-oralną. RV namnażają w nabłonku jelita cienkiego, uszkadzając go i upośledzając wchłanianie soli i wody. Okres wylęgania choroby, w zależności od dawki i źródła danych, wynosi od 12 do 96 godzin, natomiast objawy mogą utrzymywać się przez 4 do 10 dni. Klasyczny obraz kliniczny zakażenia RV to biegunka z towarzyszącymi wymiotami oraz gorączką, co synergistycznie sprzyja odwodnieniu. W Polsce od 1 stycznia 2021 roku są dostępne powszechne szczepienia przeciw RV, które nie tylko chronią dzieci, ale zmniejszą istotnie liczbę hospitalizacji w okresie jesienno-zimowym. 

POLECAMY

Rotawirusy

RV są małymi, kulistymi wirusami należącymi do rodziny Reoviridae. Nazwa rotawirus pochodzi od ich kształtu (łac. rota – koło). RV są najczęstszą przyczyną ostrej biegunki wśród niemowląt i małych dzieci. Wyróżnia się dziewięć grup głównych RV: A, B, C, D, F, G, H, I oraz J, z czego trzy pierwsze są chorobotwórcze dla ludzi. Najbardziej rozpowszechniony jest typ A wirusa odpowiadający za 90% infekcji rotawirusowych u ludzi. Do zarażenia dochodzi najczęściej drogą fekalno-oralną, przez brudne ręce oraz zanieczyszczone przedmioty. Po dotarciu do przewodu pokarmowego RV uszkadzają enterocyty nabłonka kosmków jelitowych, wywołując stan zapalny. Głównymi objawami infekcji rotawirusowej są: gorączka sięgająca do 40°C, nudności, wymioty, biegunka (wodniste stolce, zwykle bez krwi i śluzu) i utrata apetytu. Wymienione następstwa zakażenia rotawirusowego, działając synergistycznie, prowadzą do odwodnienia. Przebieg kliniczny zakażenia pod względem ciężkości może być różny: od zakażeń bezobjawowych po ciężką biegunkę prowadzącą do znacznego odwodnienia hipertonicznego i rozwoju niebezpiecznego dla życia dziecka wstrząsu hipowolemicznego. 
Szczepienia są najlepszą metodą zapobiegania zakażeniom wywołanym przez RV. W prewencji zakażeń RV należy także pamiętać o higienie rąk, ponieważ to ręce są głównym wektorem wirusa. Niezbędne jest także unikanie kontaktu z chorymi. Ochrona przed zakażeniem jest trudna. RV mogą być wydalane z organizmu już kilka dni przed wystąpieniem objawów i nawet kilkanaście dni po ich ustąpieniu. Pewien aspekt ochronny posiada karmienie piersią. Niestety aspekt ten dotyczy tylko dzieci do 6 miesiąca życia, wtedy, gdy pokarm matki jest jedynym pożywieniem dziecka.

Szczepionki przeciwko rotawirusom

Szczepionki przeciw rotawirusom zawierają żywe, osłabione wirusy. Najważniejszym zadaniem szczepionki jest ochrona dziecka przed ciężkim przebiegiem zakażenia i odwodnieniem, które mogłyby wymagać hospitalizacji. Szczepionka przeciw RV chroni 85–98% szczepionych dzieci przed hospitalizacją z powodu biegunki rotawirusowej. Na polskim rynku dostępne są dwie różne szczepionki:

  • szczepionka Rotarix zawierająca pojedynczy, atenuowany ludzki szczep wirusa RIX4414, chroni przed zakażeniem wywołanym przez genotypy G1P8, G2P4, G3P8, G4P8, G9P8, do stosowania w dwóch dawkach,
  • szczepionka RotaTeq zawierająca 5 szczepów wirusa stanowiących reasortanty ludzko-bydlęce, chroni przed zakażeniem wywołanym przez genotypy G1P8, G2P4, G3P8, G4P8, G9P8, podawana w schemacie trzydawkowym [1].

Pełen schemat szczepienia składa się z podania, w zależności od preparatu, dwóch lub trzech dawek doustnie w odstępie 4 tygodni. Podanie pierwszej dawki zalecane jest w wąskim oknie czasowym, najlepiej w 6.–8. tygodniu życia, ale nie później niż przed ukończeniem 12. tygodnia życia, natomiast ostatnia dawka zalecana jest do 24 tygodnia życia, wyjątkowo do 32. tygodnia życia w przypadku szczepionki 3-dawkowej. Szczepionki przeciw RV można podawać ze wszystkimi innymi szczepionkami stosowanymi rutynowo u niemowląt. Przeciwwskazaniem do szczepienia jest przebyte wgłobienie jelita, ciężkie niedobory odporności oraz poważne reakcje alergiczne na składniki szczepionki. Szczepienia są z reguły bardzo dobrze tolerowane przez niemowlęta.
Szczepienia przeciw RV zostały wprowadzone w 2004 roku, szacuje się, że do tego momentu infekcje rotawirusowe powodowały na świecie do 111 milionów ciężkich zachorowań, z czego znaczny odsetek chorych dzieci w krajach ubogich umierał [1]. W Polsce każdego roku rejestrowano do 50 tysięcy zachorowań, z czego 90% pacjentów wymagało hospitalizacji.

Porównanie szczepionek dostępnych w Polsce

Oba preparaty nie były bezpośrednio porównywane ze sobą w jednym badaniu klinicznym. Skuteczność szczepionek porównywano z placebo w badaniach z randomizacją. Wyniki kilkunastu badań wykazują, że oba preparaty Rotarix i RotaTeq cechują się bardzo dobrą i zbliżoną skutecznością. 
Z dniem 1 stycznia 2021 r. do Programu Szczepień Ochronnych zostało wprowadzone obowiązkowe, powszechne szczepienie niemowląt przeciwko rotawirusom. Szczepienia obowiązkowe wykonywane są u dzieci po 6. tygodniu życia, zaś kolejna dawka powinna być podana przed ukończeniem 22. tyg. życia, z zachowaniem minimalnych odstępów czasowych pomiędzy kolejnymi dawkami nie krótszych niż 4 tyg. Preparatem stosowanym w Programie Szczepień Ochronnych jest szczepionka RotaTeq [2]. Wytyczne European Society for Pediatric Infectious Disease (ESPID) oraz Advisory Comittee on Immunizaton Practices (ACIP) sugerują, że do profilaktyki zakażenia RV można wybrać dowolną szczepionkę, ponieważ ich skuteczność i profil bezpieczeństwa są zbliżone [3, 4]. 

Efekty szczepienia

Szczepienia ochronne są najbardziej skuteczną metodą zapobiegania zachorowaniu na infekcję rotawirusową. Szczepienia przeciwko RV, zwłaszcza powszechne, ze względu na efekt populacyjny przyczyniają się do znacznego zmniejszenia liczby przypadków o ciężkim przebiegu i hospitalizacji wcześniaków i noworodków z niską masą urodzeniową [5, 6].
Program powszechnych szczepień ochronnych przeciw RV przez zapewnienie odporności zbiorowiskowej zmniejsza ryzyko zakażeń osób nieszczepionych. W metaanalizie badań przeprowadzonych w 12 latach obserwacji zauważono 22% redukcję wskaźników zachorowania wśród nieszczepionych pacjentów do 5. r.ż. [7].

Szczepionka a wgłobienie jelit

Szczepionek przeciwko rotawirusom nie podajemy dzieciom, które ukończyły 32. tydzień życia, dzieciom z wadami przewodu pokarmowego lub po niedrożności jelit i dzieciom z niedoborami odporności. Istotne jest przestrzeganie czasu podania szczepionki ze względu na ryzyko wgłobienia jelit. Szczyt występowania wgłobienia jelit przypada na 6–24 miesiąc życia, ważne jest, aby cały cykl szczepień ukończyć jak najwcześniej, tak aby szczyt wgłobień nie nakładał się na okres występowania niepożądanych odczynów poszczepiennych. RV są jedną z najważniejszych przyczyn wgłobień. [8] Samo szczepienie znacznie zmniejszyło liczbę wgłobień jelita towarzyszących zakażeniom rotawirusowym. 

Najnowsze doniesienia z piśmiennictwa

W marcu 2020 roku ukazała si...

Artykuł jest dostępny w całości tylko dla zalogowanych użytkowników.

Jak uzyskać dostęp? Wystarczy, że założysz bezpłatne konto lub zalogujesz się.
Czeka na Ciebie pakiet inspirujących materiałow pokazowych.
Załóż bezpłatne konto Zaloguj się

Przypisy