Dołącz do czytelników
Brak wyników

Pediatria interdyscyplinarna

28 czerwca 2019

NR 27 (Czerwiec 2019)

Postbiotyki – co to takiego?

0 26

Postbiotyki to różne związki chemiczne produkowane i wydzielane przez żywe bakterie lub uwalniane z bakterii po ich lizie, takie jak enzymy, peptydy, kwasy tejchojowe, muropeptydy uwalniane z peptydoglikanów, polisacharydy, białka błonowe i krótkołańcuchowe kwasy organiczne. Związki te wzbudzają znaczne zainteresowanie ze względu na ich znaną strukturę chemiczną, bezpieczne stężenia, trwałość i zawartość wielu czynników sygnałowych mających działanie przeciwzapalne, modulujące odpowiedź odpornościową, zmniejszające ryzyko otyłości, nadciśnienia, hipercholesterolemii, proliferacji nowotworowej oraz działanie przeciwutleniające. Te właściwości postbiotyków wskazują na ich potencjalnie korzystny wpływ na zdrowie, choć dokładny mechanizm tego działania nie został jeszcze w pełni wyjaśniony.

W gąszczu coraz nowszych określeń związanych z mlekami modyfikowanymi nie jest łatwo się rozeznać. W stosunkowo krótkim czasie pojawiły się takie terminy, jak probiotyki, prebiotyki, a całkiem ostatnio postbiotyki.


Probiotyki


Ogólnie probiotykom dodawanym do mlek modyfikowanych przypisuje się bardziej lub mniej udowodniony wpływ na zmniejszanie odpowiedzi zapalnej, uszczelnianie bariery nabłonkowej, regulację apoptozy komórek nabłonkowych jelit, generowanie aktywnych form tlenu. Najczęściej badanym i dodawanym do mlek modyfikowanych probiotykiem był B. animalis ssp lactis CNCMI-3446 (wcześniej nazywany B. bifidum, B. lactis Bb12), stosowany pojedynczo lub w połączeniu ze Streptococcus thermophilus lub Lactobacillus helveticus. Innymi ocenianymi i badanymi probiotykami były: L. acidophilus johnsoni La1, B. longum BL999, L. rhamnosus LPR, L. rhamnosus GG, L. reuteri ATCC 55 730, L. salivarius CECT5713. Obowiązujące wciąż stanowisko ESPGHAN z 2011 r. [2] dotyczące stosowania probiotyków w mlekach modyfikowanych, zwłaszcza dla niemo-
wląt do 4. m.ż., można streścić następująco: Komitet ds. Żywienia nie zaleca rutynowego stosowania mleka modyfikowanego dla niemowląt zawierającego probiotyki. Stanowisko to związane jest z niedostateczną liczbą danych, zwłaszcza dotyczących odległych skutków wzbogacania mieszanek w probiotyki.


Prebiotyki (oligosacharydy)


Jeśli chodzi o znane i opatentowane połączenie scGOS/lcFOS 9:1, wykazano jego korzystny wpływ na mikrobiotę i konsystencję stolca. W odniesieniu do nowości w postaci HMO (human milk oligosaccharides; oligosacharydów pokarmu kobiecego – 2’-fukozylolaktoza (2’-FL), 3’-sjalolaktoza (3’-SL), lakto-N-neo-tetraoza (LNnT) – badania sugerują, że mają działanie prebiotyczne, antyadhezyjne i przeciwdrobnoustrojowe, bezpośrednio oddziałują na komórki nabłonkowe jelita oraz wpływają korzystnie na układ odpornościowy [1]. Stanowisko ESPGHAN z 2011 roku [2] w sprawie stosowania prebiotyków w mlekach modyfikowanych przedstawia się jednak podobnie do stanowiska w sprawie probiotyków: Komitet ds. Żywienia nie zaleca rutynowego stosowania mleka modyfikowanego dla niemowląt zawierającego probiotyki i uwarunkowania tego stanowiska są podobne. Oczywiście wraz z upływem czasu i pojawieniem się nowych wyników badań, zwłaszcza długofalowych, stanowisko to może ulec liberalizacji, a nawet zmianie, jednak na razie obowiązywać nas powinna pewna rezerwa w odniesieniu do promowanych przez różne firmy nowinek.
 

 Ryc. 1. Współzależność i najważniejsze mechanizmy działania prebiotyków, probiotyków i postbiotyków

 

Postbiotyki


Obecnie określa się je jako różnego typu związki wydzielane przez bakterie probiotyczne w procesie kontrolowanej fermentacji mleka modyfikowanego oraz uwalniane w przebiegu lizy bakterii probiotycznych. Należą do nich m.in. różnego typu enzymy, peptydy, kwasy tejchojowe, peptydoglikany, polisacharydy, kwasy organiczne, białka powierzchniowe komórek bakteryjnych itp. W szeregu badań wykazano, że do efektów biologicznych przypisywanych żywym probiotykom wcale nie są one potrzebne w żywej postaci, a te same efekty mogą być wynikiem działania różnych frakcji pochodzących z tych bakterii, ale zabitych na drodze różnych mechanizmów fizycznych i/lub chemicznych [3].

Współzależność i najważniejsze mechanizmy działania prebiotyków, probiotyków i postbiotyków schematycznie podsumowuje rycina 1.

Pomimo że dokładny mechanizm korzystnego oddziaływania na zdrowie postbiotyków nie został jeszcze w pełni wyjaśniony, dane naukowe wskazują, że postbiotyki mają szereg właściwości, takich jak działanie przeciwbakteryjne, antyoksydacyjne i immunomodulujące. Te właściwości mogą pozytywnie wpływać na homeostazę mikrobioty jelitowej oraz równowagę metaboliczną, ale także na różne szlaki sygnałowe. To może pozytywnie oddziaływać na swoiste reakcje fizjologiczne, neurohormonalne, odpornościowe, regulatorowe i metaboliczne ustroju [4, 5].

Choć początkowo znaczenie prozdrowotne postbiotyków było przeoczane i niedoceniane, to z upływem czasu zyskiwało coraz więcej dowodów naukowych. Złożone mechanizmy oddziaływania postbiotyków na organizm są obecnie przedmiotem intensywnych badań [6, 7, 8, 9, 10, 11]. Większość z dotychczasowych badań przeprowadzono z udziałem różnych szczepów Lactobacillus [6, 8, 9]. 

Postbiotyki można podzielić albo w zależności od podstawowego składu: lipidowego (np. kwas masłowy, propionowy), białkowego (np. laktocepina, białko p40), węglowodanowego (np. galaktopolisacharydy, kwas tejchojowy), witaminowego/koenzymatycznego (np. witaminy z grupy B), obecności kwasów organicznych (np. kwas propionowy) i związków bardziej kompleksowych, takich jak np. muropeptydy pochodzące z peptydoglikanu [12, 13] lub też w oparciu o ich funkcje fizjologiczne, takie jak działanie immunomodulujące...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Forum Pediatrii Praktycznej"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Dodatkowe artykuły niepublikowane w formie papierowej
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy

    Piotr Albrecht

    prof. dr hab. n. med.; specjalista z pediatrii, gastroenterologii i gastroenterologii dziecięcej. Klinika Gastroenterologii i Żywienia Dzieci WUM.

    Autor ponad 197 publikacji, IF >55; liczba cytowań z bazy Scopus – 391 bez autocytowań; h index = 10. Ponad 16 tysięcy endoskopii górnego i dolnego odcinka przewodu pokarmowego z polipektomiami, rozszerzaniem przełyku i usuwaniem różnorodnych ciał obcych z żołądka i przełyku. Popularyzator nauki i wiedzy: redaktor naukowy podręcznika: Gastroenterologia Dziecięca – Przewodnik lekarza praktyka – Czelej 2014 oraz tłumaczenia z języka niemieckiego podręcznika: S. Illing, S. Spranger, „Pediatria – Poradnik kliniczny”. Urban&Partner, Wrocław 2001; 16 lat współpracy z miesięcznikiem „Dziecko” – konsultacje, własna dwustronicowa rubryka odpowiedzi na pytania rodziców; autor rozdziału: „Pierwsza pomoc”, w wydawnictwie pt. Rower, Pascal, 2004; autor książek: Albrecht P, Niecikowska O. „Rodzice pytają, pediatra odpowiada”. Prószyński i S-ka, 2000, Warszawa; Szajewska H, Albrecht P. „Jak żywić niemowlęta i małe dzieci”. PZWL – ostatnie wydanie 2009. Redaktor naczelny czasopisma „Pediatria Współczesna – Gastroenterologia, Hepatologia i Żywienie Dziecka”, redaktor prowadzący „Forum Pediatrii Praktycznej”. Członek Zarządu Głównego PTP, konsultant wojewódzki – gastroenterologia dziecięca. Zainteresowania: narciarstwo, kajakarstwo, muzyka, ogrodnictwo, majsterkowanie.