Dołącz do czytelników
Brak wyników

Pediatria interdyscyplinarna

21 czerwca 2018

NR 12 (Grudzień 2016)

Mikrobiota noworodka w zależności od rodzaju porodu i możliwe następstwa

0 85

Pojęcie mikrobioty odnosi się do wszystkich zbiorowisk bakterii żyjących wewnątrz lub na powierzchni ciała człowieka. Lwia część tych mikroorganizmów zasiedla jelito, a zwłaszcza jelito grube, a proporcjonalnie mniej liczna: skórę, pochwę, jamę ustną i uszy [1, 2]. Przewód pokarmowy człowieka zamieszkuje 1014 bakterii, co stanowi 10 razy więcej komórek, niż liczy sobie cały organizm człowieka. Choć po okresie kolonizacji mającej miejsce głównie w okresie noworodkowym i niemowlęcym skład mikrobiomu staje się unikatowy dla danego człowieka, to blisko 95% bakterii można przyporządkować czterem głównym gromadom: Firmicutes, Bacteroidetes, Actinobacteria i Protecteobacteria [3]. Rozwój mikrobioty jelitowej rozpoczyna się natychmiast po urodzeniu, szereg doniesień wskazuje i podkreśla, że ten rozwój mikrobioty odgrywa niepoślednią rolę w dojrzewaniu układu odpornościowego, obronie przed różnego typu patogenami i zaspokajaniu potrzeb żywieniowych [4, 5].

Znaczenie zdrowotne rodzaju kolonizacji bakteryjnej zachodzącej w pierwszych dniach życia

Głównymi zadaniami jelitowego układu odpornościowego jest kontrolowanie ekspozycji gospodarza na bakterie chorobotwórcze i zapobieganie rozwojowi chorób. Dodatkową, ważną funkcją jest zapewnienie tolerancji na różnego typu antygeny pochodzenia pokarmowego. Sugeruje się, że odporność zarówno wrodzona, jak i adaptacyjna wpływa na skład mikrobioty jelitowej, dążąc do zapewnienia jej równowagi, składu, zróżnicowania i hamowania ekspansji bakterii potencjalnie chorobotwórczych [6]. Szereg badań wskazuje, że pourodzeniowa czynność przewodu pokarmowego i rozwój układu odpornościowego w znacznym stopniu podlegają wpływowi jelitowej mikrobioty. Wiele danych sugeruje, że to, jakimi bakteriami skolonizowane zostanie jelito noworodka, wpływać może na rozwój pewnych stanów chorobowych w przyszłości [7]. West i wsp. [6]
wykazali, że niskie zróżnicowanie gatunkowe bakterii w okresie wczesnoniemowlęcym sprzyja rozwojowi chorób alergicznych. Azad i wsp. [8] z kolei stwierdzili większą mnogość Enterobacteriaceae i mniejszą Bacteroidaceae w mikrobiocie jelitowej u dzieci uczulonych na pokarmy w 3. i 12. m.ż. 

Kolonizacja bakteryjna przewodu pokarmowego w zależności od rodzaju porodu

Na zróżnicowanie mikrobioty i kolonizację bakteriami jelita u niemowląt ma wpływ wiele czynników (np. antybiotykoterapia w ciąży i okołoporodowa, dieta ciężarnej, jej stan odżywienia), jednak spośród nich najistotniejszą rolę wydaje się odgrywać rodzaj porodu. Wiele wskazuje również na to, że skład mikrobioty jelitowej, będący następstwem rodzaju porodu, może wpływać na odpowiedź odpornościową (aktualną, i jak się wydaje, także przyszłą) [9]. Wiele danych sugeruje, że zmiana w kompozycji mikrobioty jelitowej, czyli tzw. dysbioza, może mieć związek z wieloma niekorzystnymi sytuacjami klinicznymi [10]. Aktualne doniesienia wskazują na zwiększone ryzyko rozwoju astmy [11], otyłości [12], celiakii [13] i cukrzycy typu 1 [13] u dzieci urodzonych cięciem cesarskim niż u urodzonych drogą naturalną (pochwową). Możliwym wytłumaczeniem tych związków jest brak kontaktu noworodka z naturalną mikrobiotą pochwową i jelitową matki (do której filogenetycznie jesteśmy przystosowani), całkowicie różną od mikrobioty, z którą styka się noworodek po cięciu cesarskim (skóra matki, bakteryjne otoczenie szpitalne) [14]. 

Dominiguez-Bello i wsp. wykazali, że dzieci urodzone drogą naturalną podlegają kolonizacji mikrobiotą ich własnych matek pochodzącą z pochwy i jelita grubego, w których dominującymi bakteriami są Lactobacillus, Prevotella lub Sneathia spp., podczas gdy noworodki urodzone cięciem cesarskim ulegają kolonizacji bakteriami znajdującymi się na skórze swoich matek, a więc takimi jak Staphylococcus, Corynebacterium i Propionibacterium spp. [15] Na te różnice wskazują także badania Biasucci i wsp. [16], Gronlund i wsp. [17] i Huurre i wsp. [18] Okazało się natomiast, że jeśli chodzi o kolonizację przewodu pokarmowego przez Clostridia, rodzaj porodu nie ma istotnego wpływu [19]. 

Całość dotychczasowych obserwacji dotyczących różnic w kolonizacji bakteryjnej jelit między noworodkami urodzonymi drogą cięcia cesarskiego a urodzonymi drogą naturalną spróbowali podsumować w swojej najnowszej metaanalizie z 2016 r. Rutayisire i wsp. [20] Z 652 badań do metaanalizy zakwalifikowali oni siedem badań. Wnioski z nich są następujące: poród drogą cięcia cesarskiego wiąże się zarówno ze zmniejszoną liczbą, jak i zróżnicowaniem dotyczącym takich gromad jak Actinobacteria i Bacteroidetes, oraz zwiększoną liczbą i zróżnicowaniem gromady Firmicute utrzymujących się od urodzenia do 3. m.ż. W momencie kolonizacji takie gatunki jak Bifidoba...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Forum Pediatrii Praktycznej"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Dodatkowe artykuły niepublikowane w formie papierowej
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy

    Piotr Albrecht

    prof. dr hab. n. med.; specjalista z pediatrii, gastroenterologii i gastroenterologii dziecięcej. Klinika Gastroenterologii i Żywienia Dzieci WUM.

    Autor ponad 197 publikacji, IF >55; liczba cytowań z bazy Scopus – 391 bez autocytowań; h index = 10. Ponad 16 tysięcy endoskopii górnego i dolnego odcinka przewodu pokarmowego z polipektomiami, rozszerzaniem przełyku i usuwaniem różnorodnych ciał obcych z żołądka i przełyku. Popularyzator nauki i wiedzy: redaktor naukowy podręcznika: Gastroenterologia Dziecięca – Przewodnik lekarza praktyka – Czelej 2014 oraz tłumaczenia z języka niemieckiego podręcznika: S. Illing, S. Spranger, „Pediatria – Poradnik kliniczny”. Urban&Partner, Wrocław 2001; 16 lat współpracy z miesięcznikiem „Dziecko” – konsultacje, własna dwustronicowa rubryka odpowiedzi na pytania rodziców; autor rozdziału: „Pierwsza pomoc”, w wydawnictwie pt. Rower, Pascal, 2004; autor książek: Albrecht P, Niecikowska O. „Rodzice pytają, pediatra odpowiada”. Prószyński i S-ka, 2000, Warszawa; Szajewska H, Albrecht P. „Jak żywić niemowlęta i małe dzieci”. PZWL – ostatnie wydanie 2009. Redaktor naczelny czasopisma „Pediatria Współczesna – Gastroenterologia, Hepatologia i Żywienie Dziecka”, redaktor prowadzący „Forum Pediatrii Praktycznej”. Członek Zarządu Głównego PTP, konsultant wojewódzki – gastroenterologia dziecięca. Zainteresowania: narciarstwo, kajakarstwo, muzyka, ogrodnictwo, majsterkowanie.