Astma nastolatków – czy coś się zmieniło?

Studium przypadku Otwarty dostęp

Astma oskrzelowa jest chorobą przewlekłą, mającą istotny wpływ na jakość życia, co jest szczególnie ważne w okresie dojrzewania. Opieka nad nastolatkiem z astmą powinna uwzględniać szybkie zmiany fizyczne, emocjonalne, poznawcze i społeczne, które zachodzą w tym okresie. Proces diagnostyczny może być trudniejszy, gdyż nastolatki zaprzeczają swojej chorobie. Zatem zarówno niedodiagnozowanie, jak i niedocenianie ciężkości astmy mogą prowadzić do nieprawidłowości w procesie leczenia i możliwego do uniknięcia pogorszenia przebiegu choroby, a nawet śmierci. I odwrotnie, nastolatki mogą mieć błędną diagnozę astmy oskrzelowej lub nasilenie choroby może być przecenione, co też może prowadzić do niewłaściwego lub nadmiernego leczenia.

WPolsce na astmę oskrzelową choruje około 4 mln osób: 11% dzieci w wieku 6–14 lat i około 9–10% populacji dorosłych. Jednak są to statystyki jedynie szacunkowe, ponieważ wiele przypadków pozostaje nierozpoznanych. Astma jest powszechną chorobą u dzieci i młodzieży i jest najczęstszą chorobą przewlekłą w tym okresie życia. 
Nieprawidłowe rozpoznanie, niedostateczne lub nadmierne leczenie, nieregularne przyjmowanie leków oraz inne specyficzne „związane z wiekiem” kwestie, takie jak negacja samej choroby lub niedocenianie jej ciężkości, słabe przestrzeganie zaleceń terapeutycznych, ryzykowne zachowania stanowią realne zagrożenia dla nastolatków z astmą. Pomimo jawnej preferencji nastolatków do zachowania tajemnicy o ich chorobie i ich irytacji przy próbie zainteresowania się chorobą przez rodziców czy nauczycieli, de facto szukają oni zrozumienia u tych dorosłych, którzy mogą im pomóc.
Choroby układu oddechowego są szóstą główną przyczyną niepełnosprawności na całym świecie u osób w wieku 10–24 lat, szacuje się, że astma jest odpowiedzialna za 346 tys. zgonów [1].
W Brytyjskim Krajowym Przeglądzie Zgonów (https://www.rcplondon.ac.uk/projects/outputs/why-asthma-still-kills) stwierdzono, że 46% zgonów z powodu astmy można by uniknąć, gdyby pacjenci w ostatnim roku przed śmiercią byli lepiej leczeni. Szczegółowa analiza problemów wykazała, że pacjenci nie otrzymywali jasnych wskazówek, które uważa się za podstawowe w przewlekłym leczeniu. Czyli brakowało pisemnych zaleceń co do zachowania się na co dzień i podczas zaostrzeń, a ustnie przekazywane informacje często ulegały błędnej interpretacji, ataki astmy były źle kontrolowane, a osoby z ciężkim przebiegiem nie trafiały do specjalisty. Zaledwie 4% wśród młodzieży poniżej 19. r.ż. miało prawidłowo i bez zastrzeżeń prowadzoną astmę [2]. Te wnioski są bardzo przygnębiające, ponieważ potencjalnie można było zapobiec 60% czynników zidentyfikowanych jako przyczyna zgonu z powodu astmy.
Roczne sprawozdanie australijskiego Zespołu ds. Śmierci Dzieci z Nowej Południowej Walii ujawniło wzrost liczby zgonów z powodu astmy u dzieci w wieku do lat 17. Spośród nich głównym czynnikiem ryzyka był niski status socjoekonomiczny, niedostateczna opieka medyczna, nieprzestrzeganie zaleceń lekarskich, brak pisemnych planów działania i narażenie na dym tytoniowy [3].
W przeciwieństwie do tych danych, niektóre kraje, szczególnie Finlandia i Brazylia, ograniczyły częstość napadów astmy i liczbę zgonów do minimum, co wskazuje, że możliwa jest skuteczna poprawa jakości opieki nad młodocianymi chorymi na astmę [4, 5]. 

Astma nastolatków – czynniki ryzyka

Naturalny przebieg astmy jest niejednorodny i dynamiczny. Remisja choroby jest częsta, zdarza się głównie w późniejszym okresie dojrzewania, dotyczy według różnych danych od 16% do 60% pacjentów [6]. Łagodny przebieg choroby, płeć męska, tylko niewielkie nasilenie procesu zapalnego w drogach oddechowych i brak nadwrażliwości alergicznej są czynnikami zwiększającymi prawdopodobieństwo remisji, natomiast nadal nie mamy pewnych dowodów na wpływ dziedziczenia, płci, palenia tytoniu oraz alergii na przebieg choroby [7, 8].
Z drugiej strony do ważnych czynników wpływających na przebieg astmy nastolatków należą wcześnie występująca obturacja dróg oddechowych, uczulenie na roztocza kurzu domowego oraz na zwierzęta futerkowe, ciężki przebieg astmy, obciążenie rodzinne (nawet alergiczny nieżyt nosa), bycie pierworodnym dzieckiem oraz zaburzenia okołoporodowe [9, 10, 11]. Crump i wsp. stwierdzili w swojej pracy, że ekstremalnie wczesne porody (23.–27. tydz. ciąży) są związane ze wzrostem ryzyka rozwoju astmy (lub innej choroby układu oddechowego) w okresie dzieciństwa i wczesnej młodości. Obniżenie wskaźników czynności płuc oraz jakości życia utrzymuje się do okresu dorosłości [12].
Istnieją dowody na to, że występowanie i częstość astmy do lat 25 różnią się w zależności od płci i że te różnice zmieniają się wraz z wiekiem [13, 14]. Astma częściej występuje u chłopców przed okresem dojrzewania, natomiast u kobiet w wieku dojrzałym, z tym że kobiety mają większe ryzyko ciężkiego przebiegu astmy i większą podatność na negatywne skutki palenia.
Żaden pojedynczy prosty mechanizm nie jest w stanie wyjaśnić różnic między płciami, ale zaproponowano kilka powodów tych różnic, w tym specyficzny dla płci, „lepszy” u kobiet, wzrost płuc, wpływy hormonalne, uwarunkowania genetyczne, dojrzałość odpornościowa oraz różnice w liczbie wizy...

Pozostałe 90% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Forum Pediatrii Praktycznej"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Dodatkowe artykuły niepublikowane w formie papierowej
  • ...i wiele więcej!

Przypisy