Dołącz do czytelników
Brak wyników

Studium przypadku , Otwarty dostęp

1 lipca 2020

NR 33 (Czerwiec 2020)

Mikrobiom skóry dziecka

41

Skóra – największy narząd człowieka, przetwarza informacje ze świata zewnętrznego oraz zapewnia pierwszą linię obrony przeciwko patogenom, toksynom oraz nieprzyjaznym warunkom środowiska. Skóra stanowi barierę fizyczną i odpornościową, która wspierana jest przez społeczność mikroorganizmów ją zasiedlających. Mikrobiota umacnia barierę skórno-naskórkową poprzez konkurowanie z patogenami oraz modulowanie odpowiedzi odpornościowej organizmu gospodarza. W skład mikrobiomu człowieka wchodzą bakterie, grzyby, wirusy oraz ich genomy. W zależności od wieku, etapu rozwoju, na jakim znajduje się człowiek, oraz środowiska, w jakim przebywa, zmienia się skład jego mikrobiomu – co może mieć znaczący wpływ na występowanie wielu chorób.

Drobnoustroje są wszechobecne w życiu człowieka i pełnią ważną rolę, przyczyniając się do dostarczania składników odżywczych. Różnorodność, powszechność oraz trwałość szczególnie bakterii obecnych w organizmie człowieka jest wyjątkowa i nie do odtworzenia w żadnym laboratorium. Tworzą one złożone zbiorowiska, zarówno na powierzchni, jak i wewnątrz organizmu ludzkiego. 
Sprawą sporną pozostaje znaczenie mikroorganizmów jako patogenów czy organizmów komensalnych, a ostatnie badania wykazały, że bytując wewnątrz lub na powierzchni naszego ciała, wchodzą one w bardzo złożone i kompleksowe zależności. 
Drobnoustroje pełnią zaawansowaną rolę jako aktywne i bezpośrednio oddziałujące na nasze funkcje życiowe organizmy, gdyż człowiek oraz jego mikroorganizmy pozostają nierozłączni. 
Istnieją cztery główne mikrobiomy – jelit, pochwy, jamy ustnej oraz skóry [1].

POLECAMY

Mikrobiom skóry dziecka

Poprzez pojęcie mikrobiom należy rozumieć złożony ekosystem, w skład którego wchodzą bakterie, grzyby, wirusy oraz ich genomy. Komensalne mikroorganizmy w obrębie skóry znajdują się w naskórku, skórze właściwej oraz przydatkach skóry, tworząc dodatkową „tarczę obronną” organizmu gospodarza. Najliczniejszą grupę stanowią bakterie, reprezentacja grzybów (głównie Malessezia spp.) i wirusów (np. Cirocoviridae czy Polyomaviridae) jest marginalna. Środowisko skóry nie stwarza dogodnych warunków bytowych dla mikroorganizmów – jest chłodne, kwasowe, słone, ubogie w składniki odżywcze, obecne są w nim różne peptydy przeciwdrobnoustrojowe, a mimo to mikrobiom skóry charakteryzuje się ogromnym potencjałem witalnym. 
Mikrobiom jest podatny na czynniki środowiskowe, zmienia się w czasie, ma duży wpływ na odporność organizmu, a przede wszystkim zapobiega inwazji obcych patogenów – więc należy robić wszystko, aby utrzymać go w równowadze. 
Człowiek posiada specyficzny dla swojego gatunku mikrobiom, gdzie główną różnicą w porównaniu z pozostałymi ssakami jest obecność takich bakterii jak S. epidermidis, Corynebacterium i P. acnes – związane jest to między innymi z warunkami mieszkalnymi, myciem skóry detergentami czy noszeniem ubrań. Każdy typ skóry ma specyficzny zestaw mikroorganizmów, co bezpośrednio wiąże się z predyspozycją do występowania różnych chorób, np. atopowego zapalenia skóry [2, 3, 4].
Kolonizacja dziecięcej skóry rozpoczyna się już w macicy, a na jej proces mają wpływ różne czynniki, takie jak mikrobiota bakteryjna matki, czas pęknięcia wód płodowych i mechanizm przyjścia na świat, szeroko pojęta genetyka, środowisko otaczające po porodzie czy charakter procedur medycznych, jakim dziecko zostało poddane tuż po urodzeniu. 
Skóra noworodka doświadcza wielu zmian strukturalnych oraz funkcjonalnych (zmiany pH, przeznaskórkowa utrata wody), które wpływają na dalsze kształtowanie się mikrobiomu. W przypadku dzieci urodzonych przedwcześnie skóra jest niedojrzała i uboga w ochronną warstwę kolczystą naskórka, a dominującymi na niej patogenami są Staphylococci, Enterococci, Enterobacteriaceae, Pseudomonadales i Candida. Czynniki takie jak antybiotykoterapia, intubacja czy ograniczony kontakt skóra-skóra z rodzicami sprawiają, że mikrobiota wcześniaków różni się znacznie w stosunku do mikroorganizmów bytujących na skórze dzieci urodzonych o czasie [5, 6].
Nie bez znaczenia jest również sposób, w jaki dzieci przychodzą na świat. W pierwszych dniach po porodzie noworodki urodzone przez cięcie cesarskie częściej skolonizowane są przez Staphylococcus i Streptococcus, a dzieci urodzone siłami natury przez zasiedlające pochwę Lactobacillus i C. albicans. Uważa się, że zabieg cięcia cesarskiego zaburza naturalny proces kolonizacji nie tylko skóry, ale także jelit (zwiększając liczbę bakterii z rodzaju Staphylococcus i Clostridium – patogeny oportunistyczne) oraz podnosi ryzyko wystąpienia chorób takich jak astma, atopowe zapalenie skóry czy otyłość.
Liczne badania wykazały, iż skład mikrobiomu skóry często jest indywidualny i zależy od miejsca na ciele, wieku oraz stanu ogólnego człowieka. Cechy lokalne warunkuje mikrośrodowisko panujące w poszczególnych obszarach skóry – przykładowo, na twarzy często występuje łojotok, a w okolicy dołu łokciowego skóra najczęściej jest sucha. W przypadku osób dorosłych okolice łojotokowe zdominowane są głównie przez Cutibacteria spp. (Propionibacteria), Staphylococci spp., B-proteobacteria oraz Corynebacteria spp., a obszary suche przez Cutibacteria spp., B-proteobacteria, Corynebacteria spp. oraz Flavobacteriales. 
Skład mikrobioty dziecięcej różni się znacznie w porównaniu z mikrobiotą osób dorosłych; w miarę wzrostu i dojrzewania dziecka zmniejsza się liczba Staphylococcus i Streptococcus, a wraz z okresem dojrzewania, w wyniku funkcjonowania gruczołów łojowych i apokrynowych pojawia się Cutibactterium acnes, a następnie pozostałe bakterie [5, 7, 8].

Mikrobiom a choroby zapalne skóry 

Skład mikrobioty skóry wpływa na różne szlaki prozapalne, przez co przyczynia się do powstawania procesów chorobowych. Zwraca się uwagę na to, że manipulacja w obrębie mikrobioty mogłaby posłużyć do stworzenia nowych linii leczenia, lecz dotychczas stosowane próby izolacji większości mikroorganizmów nie powiodły się – najprawdopodobniej z uwagi na swoiste cechy mikrośrodowiska, w którym bytują drobnoustroje.
Ludzki mikrobiom znajduje się w interakcji ze swoim gospodarzem poprzez wydzielanie metabolitów, informując w ten sposób układ odpornościowy o stanie kolonizacji. Wszelkie zmiany w składzie mikrobioty mogą zaburzać funkcję układu odpornościowego, prowadząc do wystąpienia chorób zapalnych. Zmiany te mogą pojawić się w przebiegu predyspozycji genetycznej, infekcji, zmian w sposobie odżywiania czy antybiotykoterapii, skutkując anormalnym pobudzeniem komórek odpornościowych. Pobudzone komórki zaburzają funkcjonowanie bariery skórno-naskórkowej, przez co następuje rozregulowanie odpowiedzi odpornościowej w stosunku do organizmów komensalnych, zmiana składu mikrobioty na prozapalną, a ostatecznie – zapalenie i zachorowanie. Warto wspomnieć, iż relatywnie niedawno odkryto synergistyczne działanie mikrobiomu skóry oraz jelit, co może mieć duże znaczenie zarówno w występowaniu chorób zapalnych, jak i ochronie przed nimi, lecz ten obszar poszukiwań wymaga dalszych badań [8, 9].
Atopowe zapalenie skóry jest przykładem alergicznej choroby zapalnej, która dotyka około 20% populacji dziecięcej. Charakteryzuje się przewlekłym i nawrotowym przebiegiem. W obrazie klinicznym dominuje świąd, obecność zmian rumieniowo-złuszczających oraz uogólniona suchość skóry. Obecnie jako trzy główne czynniki biorące udział w patofizjologii atopowego zapalenia skóry (AZS) wymienia się uszkodzenie funkcji bariery skórno-naskórkowej, nieprawidłowe funkcjonowanie układu odpornościowego skóry oraz zaburzenia w składzie mikrobioty bakteryjnej (o większym znaczeniu, niż dotychczas myślano). 
Na szczególną uwagę zasługuje Staphylococcus aureus, który jest ściśle powiązany z zachwianiem równowagi mikrobiomu skóry oraz stopniem nasilenia zmian skórnych u pacjentów z wypryskiem atopowym – aż w 90% zmiany zapalne skolonizowane są przez ten patogen. 
S. aureus jest dobrze znaną, gram dodatnią bakterią, której biofilm odpowiada za zaostrzenie przebiegu atopowego zapalenia skóry poprzez indukcję czynników prozapalnych. Dodatkowo produkuje on wiele czynników zjadliwych, takich jak toksyny czy enzymy, przyczyniające się do dysfunkcji bariery skórno-naskórkowej. Ostatecznie, poprzez inwazję przezskórną może spowodować bakteriemię, a nawet sepsę. Obfitość kolonii Staphylococcus, a także Corybebacterium spp. znacznie rośnie u pacjentów nieleczonych w trakcie zaostrzenia objawów chorobowych, a jednocześnie obserwuje się spadek liczby Propionibacterium czy Acinetobacter. 
Kolejną bakterią o szczególnym znaczeniu w chorobach skóry jest S. epidermidis, który kolonizując skórę, powoduje ekspresję IL-1α oraz jednoczasowo hamuje ekspresję antagonisty dla receptora IL-1, a tym samym wyzwala produkcję IL-17 A oraz INN-γ przez rezydujące w skórze limfocyty Tγδ. Produkcja tych czynników uruchamia zwrotnie ochronę odpo...

Artykuł jest dostępny w całości tylko dla zalogowanych użytkowników.

Jak uzyskać dostęp? Wystarczy, że założysz konto lub zalogujesz się.
Czeka na Ciebie pakiet inspirujących materiałow pokazowych.
Załóż konto Zaloguj się

Przypisy