Dołącz do czytelników
Brak wyników

Studium przypadków

25 kwietnia 2019

NR 26 (Kwiecień 2019)

Alergia wziewna u dzieci – nowe możliwości leczenia
Opis przypadku

0 173

Alergia wziewna to pojęcie dotyczące alergenów wziewnych i wywoływanych przez nie reakcji. Do alergenów wziewnych zalicza się pyłki traw, chwastów i drzew, zarodniki grzybów pleśniowych, alergeny zwierząt futerkowych i roztocze kurzu domowego. Mogą być przyczyną alergicznego nieżytu nosa i astmy oskrzelowej. Postępowanie terapeutyczne polega na unikaniu kontaktu, immunoterapii lub leczeniu objawowym. Ponieważ w przypadku reakcji alergicznych wywołanych przez pyłki drzew, traw i chwastów unikanie kontaktu praktycznie nie jest możliwe, na plan pierwszy wysuwa się leczenie lekami antyhistaminowymi.

Alergia wziewna to pojęcie dotyczące alergenów wziewnych i możliwych reakcji przez nie wywoływanych. Do alergenów wziewnych zalicza się pyłki traw i drzew, zarodniki grzybów pleśniowych, alergeny zwierząt futerkowych i roztocze kurzu domowego. Mogą być przyczyną alergicznego nieżytu nosa i astmy oskrzelowej. Postępowanie terapeutyczne polega na unikaniu kontaktu, immunoterapii lub leczeniu objawowym.

Alergia wziewna to szerokie pojęcie obejmujące wszelkie objawy pojawiające się po kontakcie z alergenami wziewnymi, zwanymi też inhalacyjnymi. Mogą być one przyczyną sezonowego i całorocznego nieżytu nosa oraz astmy oskrzelowej, a także wywoływać zaostrzenia tych chorób. Choroby z kręgu alergicznych występują w krajach uprzemysłowionych coraz częściej i mają cięższy przebieg [1]. W piśmiennictwie podaje się, że choruje już 30–40%, a nawet 50% dzieci [2]. Może być to związane z większym zanieczyszczeniem powietrza i większą koncentracją pyłków i zarodników grzybów pleśniowych [3].

Alergeny wziewne, inhalacyjne czy też powietrznopochodne mogą znajdować się w powietrzu sezonowo w czasie pylenia roślin, mogą pochodzić od zwierząt mieszkających wraz z domownikami czy też od produktów przemiany materii wydalanych przez roztocze kurzu domowego i znajdować się w powietrzu teoretycznie przez cały rok. Są też alergeny, których status sezonowy czy całoroczny zależy od aktualnej pogody. Takim przykładem są zarodniki grzybów pleśniowych, które giną dopiero, gdy jest mróz i leży śnieg. Ale są też alergeny pokarmowe, które mają dodatkowo działanie inhalacyjne. Do takich alergenów należą np. białka jaj kurzego, orzechy, mąka, ryby.

Najczęściej po kontakcie z alergenami wziewnymi pojawiają się objawy ze strony śluzówki nosa i spojówek oczu, ale może wystąpić również kaszel, duszność czy pokrzywka z obrzękiem. Objawy takie zwykle występują u osób tzw. atopowych, czyli genetycznie predestynowanych do reagowania w sposób opaczny na powszechnie nieszkodliwe substancje. Takie osoby wytwarzają immunoglobulinę E, skierowaną przeciw takim substancjom.

U tej samej osoby, a szczególnie u dzieci, może nastąpić samoistna zmiana statusu alergicznego wobec substancji, na które prezentowana jest nadmierna odpowiedź organizmu [4]. Dlatego zawsze bardzo istotna jest identyfikacja czy też próba identyfikacji czynników wyzwalających reakcje, czasami takie badania trzeba wielokrotnie powtarzać.


Alergeny sezonowe


Alergeny drzew


Klasycznym przykładem są pyłki roślin, głównie drzew, traw i chwastów. W Polsce rośnie wiele gatunków drzew zarówno liściastych, jak i iglastych. W alergii znaczenie mają drzewa liściaste. Drzewa iglaste (np. najpopularniejsza sosna), mimo że ilość produkowanych przez nie pyłków jest ogromna, wiosną pokrywa on samochody, parapety, kałuże nie są dla ludzi szkodliwe jako alergen. Pyłki drzew iglastych mogą mieć – ze względu na dużą ilość i dużą lotność – działanie drażniące – będą szkodziły zarówno alergikom, jak i osobom zdrowym. Na pewno bardziej uciążliwe będą dla osób zakatarzonych, przeziębionych czy też dla przedszkolaków, z ich uporczywym nieżytem nosa. Ponieważ u tych osób stan zapalny w śluzówce już się toczy i pyłek sosnowy trafia na rozpulchnioną, przekrwioną tkankę, przedłużać się może u nich czas dochodzenia do zdrowia. W alergii pyłek sosny pełni rolę wspierającą dla pyłków traw, gdyż ze względu na przybliżony czas pylenia obu gatunków (maj–czerwiec) mogą się one spotkać, lub też pyłek sosnowy podrażni i „uszkodzi” śluzówkę nosa jako pierwszy i w takich warunkach niewielka ilość pyłku traw już może wywołać objawy alergii, a w przypadku zdrowej śluzówki mogłoby ich jeszcze długo nie być. 

Z drzew liściastych największe znaczenie kliniczne mają pyłki brzozy, olchy i leszczyny. Jako pierwsze w powietrzu pojawią się pyłki leszczyny. Są takie rejony w Polsce, gdzie leszczyna kwitnie już w styczniu. Kwitnienie drzew zależy bardzo od pogody, wyższa temperatura przyspiesza pylenie, widać to bardziej na przykładzie drzew niż traw. Ogromne znaczenie ma też wiatr, który potrafi przenieść lekkie pyłki drzew na dziesiątki kilometrów.

Leszczyna alergizuje bardzo intensywnie – badania przeprowadzone w Szwecji (im dalej na północ, tym większe znaczenie kliniczne ma alergia na pyłki drzew) wykazały, że prowokacja pyłkiem leszczyny wywołuje objawy u 80% badanych [5]. Narażenie na działanie alergenu pyłku leszczyny jest jednak ograniczone z uwagi na krótki dzień, mniejszą ilość czasu spędzaną przez dzieci zimą na otwartych przestrzeniach. W tym też czasie, z uwagi na niską temperaturę powietrza i oszczędność ciepła (zamknięte okna), przenikanie alergenów pyłku leszczyny do wnętrza pomieszczeń mieszkalnych i szkolnych jest ograniczone. Ryzyko uczulenia na pyłek leszczyny może jednak znacząco wzrastać u dzieci w czasie uprawiania turystyki i rekreacji (szczególnie w trakcie wycieczek poza miasto). W dużych aglomeracjach miejskich stężenie pyłku leszczyny jest najwyższe w pobliżu ogródków działkowych, poza miastem, w otoczeniu sadów leszczynowych.

Alergeny pyłku olszy pojawiają się na terenie całej Polski w powietrzu atmosferycznym bezpośrednio po alergenach pyłku leszczyny, ale głównie na terenach wilgotnych, podmokłych, zalewowych. Zauważa się obecnie coraz wcześniejszy początek sezonu pylenia olszy oraz wcześniejsze osiąganie
szczytu pylenia. Ryzyko kontaktu z alergenami pyłku olszy jest bardzo duże, mimo że dzieci przebywają poza pomieszczeniami zamkniętymi przez stosunkowo krótki czas (okres końca zimy i początku wiosny). 

Zupełnie z inną sytuacją mamy do czynienia w przypadku pylenia brzozy, które przypada w Polsce na drugą połowę kwietnia i pierwsze dni maja. Pyłek brzozy osiąga bardzo wysokie stężenia w powietrzu atmosferycznym, a ponieważ pierwsze ciepłe dni i wydłużający się dzień sprzyjają wietrzeniu pomieszczeń i wychodzeniu dzieci na zewnątrz, ryzyko kontaktu z alergenami brzozy jest bardzo wysokie. Paradoksalnie dzieci mieszkające w mieście mają większe szanse na uczulenie na pyłki brzozy, gdyż składniki zanieczyszczeń powietrza mogą wpływać na właściwości uczulające. Stwierdzono, że brzozy rosnące na terenach miejskich w pobliżu ruchliwych ulic wydzielają więcej alergenów niż drzewa rosnące z dala
od ruchu samochodowego [1]. Z drugiej strony ozon, tlenki azotu i inne składniki zanieczyszczeń przemysłowych mogą uszkadzać nabłonek dróg oddechowych, ułatwiając wnikanie alergenów [3]. Brzoza ze względu na osiąganą wysokość łatwo rozsiewa swoje pyłki nawet na wysokie piętra budynków (pyłek brzozy rosnącej przy oknie, który wiosną dostanie się do pomieszczenia, może w nim potem zalegać cały rok i wywoływać lub nasilać objawy nieżytu nosa). Alergeny pyłku brzozy, po nim olszy i leszczyny są najczęstszą przyczyną schorzeń alergicznych dróg oddechowych występujących wiosną [5].

Objawy kliniczne u osób uczulonych na alergeny pyłku olszy czy brzozy pojawiają się nagle, bez stopniowo się rozwijających objawów wstępnych, zauważalnych w przypadku uczulenia na inne alergeny. Jest to spowodowane zwykle gwałtownym początkiem pylenia olszy i brzozy, a także wystąpieniem bardzo wysokich wartości stężenia pyłku w pierwszych dniach sezonu. 

W dniach, kiedy w powietrzu jest wysokie stężenie pyłku olszy czy brzozy, szczególnie u dzieci z objawami niedrożności nosa mogą wystąpić objawy astmy pyłkowej (duszność, napadowy kaszel, świszczący oddech, uczucie ucisku w klatce piersiowej). Ważne, aby to monitorować w przypadku planowania aktywności fizycznej dla dzieci na zewnątrz (np. biegi, zawody kolarskie czy długotrwała, męcząca wędrówka).


Alergeny pyłku traw


Alergeny pyłku traw są w Polsce najczęstszą przyczyną objawów okresowego alergicznego nieżytu nosa i atopowej astmy pyłkowej. Główny okres pylenia traw przypada w naszym kraju na czerwiec i pierwszą połowę lipca.

Pierwsze objawy kliniczne lokalnie mogą wystąpić już w pierwszych dniach maja, sprzyja temu wydłużony weekend, jednak najczęściej objawy chorobowe u uczulonych na alergeny pyłku traw występują w ostatniej dekadzie maja (zwykle pomiędzy Dniem Matki a Dniem Dziecka). Regularne strzyżenie trawników, zapobiegające kwitnieniu, duże wybetonowane przestrzenie w miastach dają możliwość znalezienia nawet w szczytowym okresie pylenia traw enklaw ubogich w ziarna pyłku. Zwykle objawy alergii na trawy są tak łatwe do zaobserwowania, że rzadko pozostają niezauważone, rzadko są też mylone z przeziębieniem, co zdarza się wczesną wiosną podczas pylenia drzew, a szczególnie brzozy. Wówczas objawów alergii nie daje się łatwo odróżnić od wczesnej fazy kataru wirusowego. Pamiętajmy, że dzieci mogą zademonstrować objawy alergii dopiero pierwszy raz i dopiero w kolejnych latach, w miarę powtarzania się objawów tak rozpoznanie, jak i leczenie jest prostsze.


Alergeny chwastów


Kolejnym alergenem istotnym w wywoływaniu objawów alergii są chwasty, z których najważniejsze miejsce zajmuje bylica, ze swoim dużym, ciężkim i wszędobylskim pyłkiem. Bylica należy do najobficiej pylących i najsilniej uczulających chwastów w Polsce. Uczulenie na alergeny pyłku bylicy jest trzecią co do częstości (po uczuleniu na pyłek traw i brzozy) przyczyną okresowego alergicznego zapalenia błony śluzowej nosa i spojówek w Polsce [5]. Większość objawów alergicznego nieżytu nosa w okresie późnoletnim wywołanych jest przez alergeny pyłku bylicy. Kwitnienie bylicy rozpoczyna się zwykle w ...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Forum Pediatrii Praktycznej"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Dodatkowe artykuły niepublikowane w formie papierowej
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy