Zespół jelita drażliwego u dzieci – czy mikrobiota jelitowa ma znaczenie?

Zespół jelita drażliwego (ang. irritable bowel syndrome, IBS) jest jednym z najczęstszych zaburzeń interakcji jelito–mózg (ang. disorders of gut–brain interaction, DGBI), dawniej określanych jako czynnościowe zaburzenia przewodu pokarmowego [1]. Choroba charakteryzuje się nawracającym bólem brzucha powiązanym z defekacją lub zmianą częstości bądź konsystencji stolca, przy braku wykrywalnych nieprawidłowości strukturalnych lub biochemicznych [1]. W patofizjologii IBS uczestniczy wiele mechanizmów, w tym potencjalnie także zmiany w mikrobiocie jelitowej. W niniejszym artykule omówiono dane dotyczące jej roli u dzieci z IBS. Przedstawiono również podsumowanie aktualnych wspólnych wytycznych Europejskiego i Północnoamerykańskiego Towarzystwa Gastroenterologii Dziecięcej, Hepatologii i Żywienia (ESPGHAN i NASPGHAN) [2] opublikowanych w 2025 r., ze szczególnym uwzględnieniem interwencji terapeutycznych modulujących mikrobiotę jelitową.

Kryteria Rzymskie rozpoznawania IBS 

Rozpoznanie IBS u dzieci i młodzieży opiera się na Kryteriach Rzymskich IV i wymaga spełnienia wszystkich poniższych warunków przez co najmniej 2 miesiące przed rozpoznaniem [3]: 

• ból brzucha występujący co najmniej 4 dni w miesiącu, związany z co najmniej jednym z następujących:
  • defekacją,
  • zmianą częstości wypróżnień,
  • zmianą postaci (wyglądu) stolca;
• u dzieci z zaparciem ból brzucha nie ustępuje po skutecznym leczeniu zaparcia;
• po odpowiedniej ocenie klinicznej objawów nie można ich wyjaśnić inną chorobą.

IBS dzieli się na podtypy w zależności od dominującego wzorca wypróżnień: z przewagą zaparcia (IBS-C), z przewagą biegunki (IBS-D), postać mieszana (IBS-M) oraz postać nieokreślona (IBS-U). U dzieci najczęściej występuje postać z przewagą zaparcia (IBS-C), która w badaniach klinicznych stanowi około 45–60% przypadków [4]. 
Obecnie obowiązujące kryteria diagnostyczne IBS opierają się na Kryteriach Rzymskich IV (Rome IV) opublikowanych w 2016 r. Kolejna aktualizacja klasyfikacji (Rome V) jest spodziewana na przełomie 2026 r., będzie dotyczyć zarówno dorosłych, jak i dzieci i prawdopodobnie uwzględni większą heterogenność IBS oraz rolę takich mechanizmów, jak: zaburzenia osi jelito–mózg, mikrobiota jelitowa czy zmiany w funkcji bariery jelitowej.

Epidemiologia 

IBS występuje u dzieci z częstością od 4,9% do 15%, w zależności od populacji, zastosowanych kryteriów diagnostycznych (Kryteria Rzymskie III lub IV) oraz regionu geograficznego [5]. W populacjach europejskich i amerykańskich częstość ta mieści się zwykle w przedziale 5–10% [3]. W badaniach azjatyckich częstość IBS wynosiła średnio 12,4% (zakres 2,8–25,7%) [4]. Częściej rozpoznaje się IBS u dziewcząt (stosunek dziewczynki/chłopcy – 1,4:1) [4]. Różnice w częstości występowania wynikają głównie z heterogenności metodologicznej badań, różnic kulturowych oraz zmieniających się kryteriów...