Zastosowania acyklowiru w leczeniu opryszczki zwykłej oraz ospy wietrznej i półpaśca u dzieci

Acyclowir (aciclovir) jest analogiem nukleotydu purynowego hamującym replikację wirusów HSV oraz w nieco mniejszym stopniu VSV (stąd różnice w stosowanym dawkowaniu). Znacznie słabszą skuteczność wykazuje on w stosunku do innych wirusów grupy Herpes, tj. CMV i EBV, w związku z tym nie znajduje on zastosowania w praktyce klinicznej w leczeniu tych infekcji. W nielicznych badaniach wykazano skuteczność wysokich dawek acyklowiru w profilaktyce reaktywacji zakażeń wirusami CMV i EBV u pacjentów po HSCT, jednak rekomendacje zalecają inne postępowanie [1, 2]. Acyclowir nie jest jedynym lekiem znajdującym zastosowanie w leczeniu zakażeń HSV i VZV (Valacyclovir, Famciclovir), jednak ze względu na jego dostępność, niski koszt terapii oraz stosunkowo małą liczbę działań niepożądanych w poniższym artykule zostaną omówione rekomendacje dotyczące zastosowania wyłącznie tego leku.
Powszechne występowanie zakażeń wywołanych HSV-1 i HSV-2 oraz VSV stało się podstawą do opracowania i opublikowania w 2016 r. polskich rekomendacji dotyczących ich leczenia za pomocą acyklowiru.

Mechanizm działania acyklowiru [3]

W zakażonej komórce acyklowir jest aktywowana przez kinazę tymidynową (KT) wytwarzaną przez wirusy HSV (Herpes simplex virus) i VSV (Varicella Zoster Virus) do monofosforanu acyklowiru, dalej przekształcanego w efekcie końcowym do trójfosforanu acyklowiru. Związek ten blokuje polimerazę DNA wirusa i przerywa syntezę jego łańcucha DNA, hamując replikację. 
W niezakażonych komórkach, w których brak wirusowej kinazy tymidynowej, nie zachodzi proces aktywacji acyklowiru do aktywnych postaci, stąd toksyczność leku w stosunku do niezakażonych komórek jest niewielka.
Acyclowir jest wchłaniany z przewodu pokarmowego tylko w 15–20%.
Czas połowicznego rozpadu po podaniu doustnym wynosi 3,3 godziny, po podaniu dożylnym – 2,9 godziny. Osiąga wysokie stężenie w wątrobie, nerkach, mięśniach, płucach. W płynie mózgowo-rdzeniowym jego stężenie wynosi ok. 50% stężenia we krwi. Przenika do pokarmu kobiecego. Wydalany jest z moczem.
Przy stosowaniu miejscowym na skórę w komórkach warstwy podstawnej stężenie leku wynosi ok 30–50% stężenia obserwowanego po podaniu doustnym.

Zakażenia HSV [4]

Wirus opryszczki zwykłej (HSV, Herpes simplex virus) występuje w 2 typach. HSV-1 odpowiedzialny jest najczęściej za pierwotne zakażenie w obrębie jamy ustnej i gardła oraz nawrotowe pod postacią opryszczki wargowej, HSV-2 najczęściej powoduje zmiany w obrębie narządów płciowych, choć zakażenie każdym z typów może obejmować również inne obszary.
Rezerwuarem wirusów HSV są wyłącznie ludzie. Do zakażenia dochodzi przez bezpośredni kontakt z zakażoną wydzieliną. Podczas zakażenia pierwotnego dochodzi do wiremii. Po zakażeniu pierwotnym wirusy Herpes simplex pozostają w stanie latentnym w komórkach układu nerwowego w zwojach nerwowych (HSV-1 najczęściej zwój trójdzielny, HSV-2 najczęściej zwoje nerwów rdzeniowych na poziomie odcinka krzyżowego) i mogą się okresowo uaktywniać, powodując opryszczkę nawrotową. 
Zakażenie wirusem opryszczki HSV-1 jest szeroko rozpowszechnione wśród ludzi. Szacuje się, że zakażeniu ulega ok. 80% populacji a zakażenie objawowe dotyka ok 60% polskiego społeczeństwa, zakażenie HSV-2 występuje ze znacznie mniejszą częstością. Zakażenie pierwotne HSV-1 ma miejsce najczęściej w okresie niemowlęcym lub wczesnodziecięcym. Pierwotne zakażenie przebiega często bezobjawowo. Objawowe zakażenia we wczesnym okresie życia najczęściej powodują zmiany w obrębie błon śluzowych jamy ustnej oraz skóry, w istotny sposób wpływając na stan kliniczny dziecka, dolegliwości bólowe, niechęć do przyjmowania pokarmów i płynów, gorączkę. Postać pierwotna zakażenia HSV-2 ma najczęściej miejsce u osób dorosłych. Zakażenie jednym typem wirusa nie chroni przed zakażeniem pierwotnym drugim typem.

Zakażenie HSV w okresie noworodkowym [5, 6, 7]

Zakażenie wirusem opryszczki pospolitej w okresie noworodkowym jest jednym z najcięższych zakażeń wirusowych w tym wieku. Do zakażenia może dojść w okresie wewnątrzmacicznym, podczas porodu oraz w okresie poporodowym.
Większość niemowląt (85%) nabywa zakażenie podczas porodu, ok. 10% to zakażenie w okr...