Zapalenie zatok przynosowych i alergiczny nieżyt nosa – jak prawidłowo postępować

Alergiczny nieżyt nosa (ANN) oraz zapalenie zatok przynosowych (ZZP) należą do najczęstszych chorób górnych dróg oddechowych u dzieci i stanowią istotny problem w codziennej praktyce pediatrów oraz lekarzy medycyny rodzinnej. Częstość występowania ANN szacuje się na 10–40% populacji pediatrycznej. Ostre ZZP występuje u około 6–15% dzieci rocznie i w większości przypadków ma etiologię wirusową oraz przebieg samoograniczający się. Jedynie u niewielkiego odsetka pacjentów, szacowanego na około 0,5–2% przypadków infekcji górnych dróg oddechowych, dochodzi do rozwoju ostrego bakteryjnego zapalenia zatok [2, 3]. Przewlekłe ZZP dotyczy około 4% populacji pediatrycznej [2].
Oba schorzenia znacząco obniżają jakość życia pacjentów, powodując zaburzenia snu, pogorszenie koncentracji oraz ograniczenie funkcjonowania szkolnego. Stanowią także istotne obciążenie dla systemu ochrony zdrowia, związane z częstymi wizytami lekarskimi, przewlekłą farmakoterapią oraz nieuzasadnionym stosowaniem antybiotyków [1, 2].
Częste współwystępowanie ANN i ZZP znajduje odzwierciedlenie w koncepcji „jednych dróg oddechowych” opisanej w zaleceniach ARIA, zgodnie z którą błona śluzowa nosa i zatok stanowią funkcjonalną i immunologiczną całość [1, 2]. Kluczowe znaczenie ma przy tym kompleks ujściowo-przewodowy odpowiadający za wentylację i drenaż zatok – jego dysfunkcja, wynikająca m.in. z obrzęku błony śluzowej, sprzyja utrzymywaniu się procesu zapalnego.
Na poziomie immunologicznym ANN oraz część postaci przewlekłego ZZP, zwłaszcza o fenotypie eozynofilowym, charakteryzują się dominacją odpowiedzi typu 2 (Th2), z udziałem cytokin IL-4, IL-5 i IL-13 oraz komórek takich jak eozynofile, komórki tuczne i ILC2 [1, 4]. Dodatkowo mediatory nabłonkowe (TSLP, IL-25, IL-33) inicjują i podtrzymują stan zapalny, prowadząc do zaburzenia funkcji bariery nabłonkowej i upośledzenia klirensu śluzowo-rzęskowego, co sprzyja zarówno penetracji alergenów, jak i kolonizacji drobnoustrojów oraz rozwojowi zakażeń zatok [1, 2, 4].

Obraz kliniczny ANN

Alergiczny nieżyt nosa u dzieci charakteryzuje się występowaniem takich objawów, jak: wodnista wydzielina z nosa, kichanie, świąd oraz niedrożność nosa. Nasilenie i dominujący charakter objawów mogą różnić się w zależności od fenotypu choroby oraz rodzaju uczulającego alergenu. Objawy te mają charakter nieswoisty, dlatego ich interpretacja powinna uwzględniać kontekst kliniczny oraz związek z ekspozycją na alergeny [1].
W populacji pediatrycznej obraz kliniczny ANN bywa mniej typowy niż u dorosłych. Dzieci nie zawsze zgłaszają klasyczny katar – objawy mogą manifestować się pośrednio, m.in. poprzez przewlekłe pochrząkiwanie, kaszel związany ze spływaniem wydzieliny po tylnej ścianie gardła, nosowanie zamknięte, oddychanie przez usta czy zaburzenia snu. U młodszych dzieci ANN może być błędnie interpretowany jako nawracające infekcje górnych dróg oddechowych, co może prowadzić do opóźnienia właściwego rozpoznania [1].
Charakterys...