Nieżyt nosa (katar) – praktyczne metody postępowania

Nieżyt nosa lub inaczej katar, czyli powszechnie używane określenie przeziębienie (ang. common cold), lub ostre wirusowe zapalenie nosa i zatok przynosowych (ang. acute viral rhinosinusitis, AVRS) to najłagodniejsza forma ostrego zapalenia błony śluzowej nosa i zatok przynosowych (OZNZ), w którym objawy ustępują samoistnie i trwają nie dłużej niż 10 dni [1]. Przeziębienie wywoływane jest głównie przez zakażenie wirusowe, w szczególności przez: rino- i koronawirusy, wirusy RS, grypy i paragrypy oraz adenowirusy. Zakażenie bakteryjne jako następstwo wirusowego rozwija się jedynie w 0,5–2% przypadków [2].
Kluczową rolę w obronie przeciwko wirusom stanowi błona śluzowa nosa, którą pokrywa nabłonek wielorzędowy walcowaty urzęsiony wraz z warstwą śluzu na jego powierzchni. W skład śluzu wchodzą: lizozym, laktoferyna oraz wydzielnicza IgA, które wykazują charakter obronny. Dzięki ruchowi rzęsek dochodzi do przemieszczania się obcych cząstek w kierunku od nozdrzy przednich w stronę gardła. Wspomniany wyżej transport śluzowo-rzęskowy umożliwia efektywne wydalanie zanieczyszczeń. Ruch rzęsek sprawia, że błona śluzowa jest stale pokryta świeżą warstwą śluzu. Transport ten przebiega prawidłowo jedynie przy zachowanej lepkości (zależnej od wydzielniczej IgA) i elastyczności śluzu (zależnej od mucyny). 
Wirusy po wniknięciu i namnożeniu w komórkach limfoepitelialnych grudek chłonnych powodują destrukcję komórek nabłonka urzęsionego oraz komórek kubkowych odpowiedzialnych za produkcję substancji ochronnych. Zniszczenie nabłonka powoduje ucieczkę płynu tkankowego objawiającą się obfitym wysiękiem i wyciekiem z nosa.
Patomechanizm objawów przeziębienia podsumowuje ryc. 1. 

Uwzględniając przedstawiony wyżej patomechanizm, nie dziwi, że podstawowymi objawami przeziębienia są: drapanie lub ból gardła, katar (wodnisty lub uczucie zatkania nosa), kichanie, kaszel (początkowo suchy, później mokry) oraz chrypka. Często towarzyszy im ogólne złe samopoczucie, niekiedy niezbyt wysoka gorączka.
Choć objawy z reguły ustępują samoistnie i do zakażenia bakteryjnego, jak wspomniano wyżej, dochodzi rzadko, to opisane dolegliwości są przyczyną znacznego dyskomfortu u dziecka i niepokoju u opiekunów. Stąd ich oczekiwanie na szybką i skuteczną pomoc w opanowaniu podstawowych objawów, a zwłaszcza w początkowym okresie męczącego wycieku z nosa i uczucia jego zatkania utrudniającego oddychanie i znacznie upośledzającego jakość snu. Ponadto ściekająca po tylnej ścianie gardła wydzielina jest przyczyną tzw. kaszlu spływowego, szczególnie męczącego nocą.
W „walce” z katarem i objawami przeziębienia stosowane są różne leki o działaniu ogólnym (np. przeciwgorączkowe, alfamimetyki ogólne, antyhistaminiki, niektóre leki ziołowe) i miejscowym (alfamimetyki miejscowe, różne roztwory soli, kwas hialuronowy, deksopantenol itp.). W niniejszym artykule zajmę się preparatami o działaniu miejscowym, z pominięciem steroidoterapii miejscowej niezalecanej w zwykłym przeziębieniu, choć zalecanej w ostrym powirusowym zapa...