Dołącz do czytelników
Brak wyników

Pediatria interdyscyplinarna

21 czerwca 2018

NR 21 (Czerwiec 2018)

Dlaczego wskaźniki karmienia piersią w Polsce są aż tak niskie? Co i jak należałoby poprawić? Cz. 1

0 100

Jeżeli pojawiłaby się nowa szczepionka i mogłaby zapobiec śmierci ponad miliona dzieci rocznie i ponadto byłaby tania, bezpieczna i podawana doustnie i nie wymagałaby przechowywania w niskiej temperaturze, to jej upowszechnienie stałoby się natychmiastowym priorytetem publicznej służby zdrowia. Karmienie piersią posiada te wszystkie wyżej wymienione zalety i wiele innych, ale wymaga „ciepłego łańcucha” wsparcia, czyli właściwej opieki dla matek, dającej im wiarę w siebie, pokazującej im, jak mają postępować, chroniącej przed szkodliwymi praktykami. Jeśli ten „łańcuch ciepła” został w naszej kulturze zagubiony lub nie spełnia już swojej roli, zadaniem służby zdrowia jest przywrócić go i chronić.
Ochrona, propagowanie i wspieranie karmienia piersią w Europie: wzorzec działania opracowany i napisany przez uczestników projektu: Propagowanie karmienia piersią w Europie, 2004.

Wobec udowodnionych krótko- i długoterminowych korzyści karmienia naturalnego, zarówno dla matki, jak i dziecka, karmienie mlekiem kobiecym powinno stanowić nie tylko styl życia, ale podstawowy sposób żywienia dzieci. Niezmiernie ważne dla promocji i wspierania karmienia naturalnego jest, aby stanowiły one jeden z celów państwowych strategii zdrowotnych.
W wielu publikacjach i metaanalizach dotyczących karmienia piersią i mlekiem kobiecym korzyści płynące z karmienia naturalnego – zdrowotne, społeczne oraz ekonomiczne – zostały jednoznacznie udowodnione. Efekt zdrowotny związany z karmieniem naturalnym jest zależny od dawki, a więc od czasu wyłącznego karmienia piersią. Wykazano między innymi, iż wyłączne karmienie piersią dłużej niż trzy miesiące zmniejsza ryzyko wystąpienia astmy wczesnodziecięcej nawet o 40%, a rozwoju atopowego zapalenia skóry o 42% wśród dzieci z grupy ryzyka. Karmienie dłużej niż sześć miesięcy skutkowało zmniejszeniem m.in. ryzyka wystąpienia infekcji górnych dróg oddechowych o 63%, a dolnych o 77%. Natomiast wyłączne karmienie piersią dłużej niż cztery miesiące zmniejsza ryzyko hospitalizacji z powodu infekcji górnych dróg oddechowych nawet o 72% [1, 2]. Podobnie zaobserwowano zmniejszenie o 74% ciężkości przebiegu zapalenia oskrzelików o etiologii RSV u dzieci karmionych wyłącznie piersią powyżej czterech miesięcy, w porównaniu z grupą dzieci karmionych w sposób mieszany lub sztuczny [1, 3]. Ciężkość przebiegu infekcji oceniano na podstawie czasu hospitalizacji oraz zapotrzebowania na tlen w trakcie leczenia. 
Ryzyko rozwoju ostrego zapalenia ucha środkowego jest o 23% mniejsze już u dzieci karmionych w sposób mieszany w stosunku do karmionych sztucznie. Wyłączne karmienie piersią przez minimum trzy miesiące zmniejsza ryzyko tego zapalenia o 50%, natomiast infekcji górnych dróg oddechowych o 63%. Karmienie piersią chroni niemowlę przed infekcjami przewodu pokarmowego, zmniejszając ryzyko ich wystąpienia o 64%, działanie ochronne trwa nawet do dwóch miesięcy od zakończenia karmienia piersią. U noworodków urodzonych przedwcześnie karmienie pokarmem kobiecym zmniejsza ryzyko wystąpienia martwiczego zapalenia jelit (NEC) o 58% [1, 4].
Kolejnym istotnym efektem karmienia naturalnego jest zdecydowanie mniejsza częstość występowania otyłości u dzieci, które były karmione piersią w okresie niemowlęcym. Zaobserwowano tu istotną zależność efektu ochronnego od dawki, to jest oszacowano, iż każdy kolejny miesiąc wyłącznego karmienia piersią zmniejsza ryzyko rozwoju otyłości u dziecka o około 4% [5]. W związku z rosnącym problemem otyłości i nadwagi w społeczeństwie, szczególnie w populacji dziecięcej, promocja karmienia piersią powinna stanowić jedno z podstawowych założeń narodowych programów zdrowotnych zapobiegania otyłości. 
Wyłączne karmienie piersią przez minimum trzy miesiące może zmniejszyć ryzyko rozwoju cukrzycy typu I nawet o 30% [6], u dzieci karmionych sześć miesięcy i dłużej odnotowano mniejsze ryzyko rozwoju ostrej białaczki limfoblastycznej o 20% i ostrej białaczki szpikowej o 15% [5, 7]. Nie ustalono ostatecznie, czy wiąże się to bezpośrednio z ochronnym działaniem mleka kobiecego i jego immunomodulującym wpływem na organizm dziecka, czy też z mniejszą częstością infekcji u dzieci karmionych wyłącznie piersią. 
Karmienie piersią okazało się mieć również pozytywny wpływ na rozwój intelektualny dzieci, co obserwuje się szczególnie w grupie noworodków urodzonych przedwcześnie, a więc wśród dzieci bardziej narażonych na wystąpienie zaburzeń w rozwoju psychoruchowym. Dzieci karmione wyłącznie piersią przez przynajmniej trzy miesiące uzyskiwały lepsze wyniki w testach oceniających iloraz inteligencji, również w ocenie rozwoju neurologicznego, w porównaniu z dziećmi karmionymi mieszanką modyfikowaną [1, 8, 9, 10].
Zarówno rekomendacje Światowej Organizacji Zdrowia, jak i europejskie strategie zdrowotne w swojej treści zawierają zalecenia tworzenia, w strukturach państwowej opieki zdrowotnej, systemów fachowego doradztwa laktacyjnego [11]. Profesjonalna pomoc laktacyjna, stanowiąca uzupełnienie podstawowej opieki medycznej sprawowanej nad kobietami, wpływa korzystnie na przebieg karmienia piersią, powinna poprawić jego skuteczność oraz czas karmienia piersią w tym wyłącznego [12, 13]. Poradnictwo laktacyjne rozwija się bardzo intensywnie zarówno w Polsce, jak i w świecie. Niestety w praktyce dostęp do profesjonalnych doradców laktacyjnych jest ograniczony nadal niewystarczającą liczbą i dostępnością odpowiednio do tego przeszkolonych osób, ale też z powodu braku refundacji działania poradni laktacyjnych w Polsce, co niestety przekłada się na brak ciągłości opieki nad matką i dzieckiem. Kobieta wiedzę na temat karmienia piersią powinna zdobyć już w okresie ciąży, wszak pierwsze karmienie odbywa się tuż po porodzie. Zgodnie z obowiązującymi rekomendacjami położne w czasie ciąży powinny edukować kobiety również w zakresie laktacji, przewidziano bowiem 30 wizyt w tym okresie refundowanych z budżetu państwa. Czas pobytu w szpitalu daje możliwość praktycznej nauki karmienia piersią i opanowania prawidłowej jego techniki, weryfikowanej przez personel sprawujący opiekę nad matką i dzieckiem (głównie położna posiadająca przynajmniej II stopień wiedzy o laktacji). W oddziale położniczym matka powinna ugruntować wcześniej zdobytą wiedzę na temat korzyści z karmienia naturalnego, jak również nabyć praktyczne umiejętności oceny jego efektywności [13]. W standardzie opieki okołoporodowej znajdują się zapisy dotyczące zasad sprawowania poradnictwa laktacyjnego, natomiast jak wykazały wyniki przeprowadzonej w 2014 roku analizy, zalecenia zawarte w standardzie nie są odpowiednio realizowane [14, 15]. 
Analizując wyniki omawianego badania, stwierdzono, że pomoc w przystawieniu do piersi już na sali porodowej uzyskało średnio 65% wszystkich ankietowanych matek. Opublikowane statystyki dotyczące większości krajów europejskich pokazują bardzo zróżnicowane dane dotyczące m.in. tej procedury. Wczesne rozpoczęcie karmienia piersią, już w ciągu pierwszej godziny po porodzie na podstawie danych z 53 krajów Europy deklaruje od 5 do 84% kobiet [16]. Różnice pomiędzy danymi z różnych krajów są bardzo duże, od 5% przypadków wczesnego karmienia w Bułgarii, aż do 84% w Kirgistanie, kraju w którym do 6. m.ż. aż 56% niemowląt jest karmionych wyłącznie piersią. Niestety prawdopodobnie z powodu braku dostępnych danych w publikacji tej zabrakło wyników dotyczących Polski. Jednak uzyskany w naszym badaniu wysoki odsetek matek (65%), które potwierdziły przystawianie dziecka do piersi już na sali porodowej, plasuje Polskę wśród krajów, gdzie procedura ta jest najczęściej stosowana. Wczesna inicjacja karmienia naturalnego, podobnie jak wcześniej omawiane procedury, w dużej mierze zależy też od sposobu zakończenia ciąży. Po cięciu cesarskim noworodki są pięciokrotnie częściej narażone na opóźnienie pierwszego karmienia [16, 17, 18, 19]. 
Istotnym problemem w promocji karmienia piersią jest nadal brak wyspecjalizowanej w tej dziedzinie kadry medycznej oraz placówek medycznych świadczących profesjonalne poradnictwo laktacyjne. Na oddziałach położniczych na terenie województwa dolnośląskiego wciąż brakuje profesjonalnie przygotowanego personelu medycznego, który mógłby informować, uczyć oraz wspierać matki w karmieniu naturalnym. W chwili obecnej rolę te pełnią przede wszystkim położne oddziałów położniczych i neonatologicznych, które muszą dzielić czas na wspieranie karmienia naturalnego z szeregiem innych obowiązków. Zgodnie z ustawą o zawodzie pielęgniarki i położnej (Dz. U. 2011 r. Nr 174, poz. 1039, z późn. zm.), do kompetencji położnej należy sprawowanie opieki nad kobietą w przebiegu fizjologicznej ciąży, prowadzenie fizjologicznego porodu, a następnie sprawowanie opieki nad matką i noworodkiem oraz monitorowanie przebiegu okresu poporodowego. W myśl ustawy zadaniem położnej jest również prowadzenie działalności edukacyjno-zdrowotnej, szczególnie w aspekcie przygotowywania kobiet do rodzicielstwa, narodzin dziecka, sprawowania nad nim opieki, w tym prawidłowej pielęgnacji i karmienia piersią. Natomiast jak pokazują zgromadzone w omawianym badaniu dane, nadal dużym problemem jest brak dostatecznej edukacji matek przez położne, które nie wywiązują się z powierzonych im zadań, pomimo iż w zakresie ich kompetencji zawodowych jest edukacja w zakresie laktacji i praktyczna pomoc w problemach dotyczących karmienia piersią [14, 15]. 
W koszyku gwarantowanych świadczeń opieki zdrowotnej nie znalazły się usługi związane z promocją, wspieraniem i kontynuowaniem karmienia piersią po wypisie matki ze szpitala. Jedynie zakres obowiązków położnych środowiskowych podczas wizyt patronażowych obejmuje edukację w zakresie żywienia dziecka, w tym karmienia naturalnego oraz jego ocenę. Natomiast od 6. tyg.ż. dziecko znajduje się pod opieką pielęgniarki, która w swym zakresie obowiązku nie ma już matki. Również lekarz pediatra sprawujący opiekę nad dzieckiem nie sprawuje opieki nad matką. Zatem kto i jak pow...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Forum Pediatrii Praktycznej"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Dodatkowe artykuły niepublikowane w formie papierowej
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy