Dołącz do czytelników
Brak wyników

Studium przypadków

30 sierpnia 2018

NR 22 (Sierpień 2018)

Dlaczego wskaźniki karmienia piersią w Polsce są aż tak niskie? Co i jak należałoby poprawić? Cz. 2

0 77

Niezmiernie ważna jest promocja i upowszechnianie karmienia piersią jako optymalnego sposobu żywienia niemowląt. Zgodnie z danymi opublikowanymi przez Alameida et al. brak profesjonalnego wsparcia laktacyjnego prowadzi do zmniejszenia częstości i długości karmienia piersią [43].

Już w latach 50 XX wieku powstała organizacja La Lache Ligue (działająca na całym świecie) kształcąca i zrzeszająca liderki wspierające matki karmiące. Liderki to matki – wolontariuszki, które same doświadczyły karmienia piersią. Posiadają wiedzę pozwalającą na wspieranie i edukowanie, są przeszkolone i akredytowane według standardów La Leche League. W Polsce działają 3 liderki LLL, a na świecie – 7000 – wyłącznie wolontariuszki.

30 lat temu powołano do życia IBCLE (ang. International Board of Lactation Consultant Examiners) – Międzynarodową Radę Egzaminatorów, która weryfikuje kwalifikacje, wiedzę i umiejętności oraz egzaminuje kandydatów na konsultantów laktacyjnych. Kandydat nie musi mieć wykształcenia medycznego, ale zakres wiedzy, którą powinien posiadać, jest bardzo szeroki i interdyscyplinarny, obejmuje 11 dziedzin. Jest również zobowiązany przed przystąpieniem do egzaminu udokumentować swoją praktykę nadzorowaną przez innego konsultanta w bardzo dużej liczbie godzin. I dotyczy to tylko i wyłącznie pracy z matką karmiącą – nie wystarczy pracować na odcinku położniczym czy sali porodowej, być neonatologiem czy pediatrą. Jest ważny pięć lat, po tym czasie egzamin trzeba zdawać ponownie lub można się „recertyfikować” udowadniając swoją aktywność w zdobywaniu aktualnej wiedzy poprzez uzbieranie odpowiedniej liczby punktów edukacyjnych (CERP). Najpóźniej po 10 latach od uzyskania pierwszego certyfikatu wszyscy konsultanci IBCLC muszą zdawać ponownie egzamin. 

Obecnie jest na świecie 27 450 IBCLC (ang. International Breastfeeding Certified Lactation Consultant) w 101 krajach, i certyfikat ten jest uznawany w większości państw na całym świecie, a w USA został uznany za odrębny zawód [www.iblce.org]. W Polsce 96 osób posiada certyfikat IBCLC, a na przykład w Niemczech jest ich 1460 (dane za 2014 r.).

10 lat temu w Polsce pierwszy raz wydano Certyfikaty Doradców Laktacyjnych przygotowywanych i egzaminowanych przez Centrum Nauki o Laktacji. Od 6 lat placówka ta kształci wyłącznie osoby z wykształceniem medycznym. CDL recertyfikuje się co 7 lat przez punkty edukacyjne lub ponowny egzaminem. Aktualny certyfikat posiada w Polsce 479 osób (2017 r.).

Od 2011 roku w Polsce można uzyskać zawód douli. Są to osoby wykształcone i doświadczone również w swoim macierzyństwie, zapewniające ciągłe niemedyczne, fizyczne, emocjonalne i informacyjne wsparcie dla matki i rodziny na czas ciąży, porodu i po porodzie. Pojęcie „doula” (w starożytnym języku greckim oznaczające służąca) pojawiło się po raz pierwszy pod koniec lat 60. XX w. w Stanach Zjednoczonych w książce antropolożki Dany Raphael i określało doświadczoną w swoim macierzyństwie kobietę, która wspiera młodą matkę w karmieniu piersią i opiece nad noworodkiem [www.doula.org.pl]. Obecnie w Polsce jest 145 doul.

Listę osób wspierających matkę karmiącą uzupełniają pracownicy ochrony zdrowia: położne, pielęgniarki i lekarze, zgodnie z: rozporządzeniem Ministra Zdrowia, ustawą z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodzie lekarza i lekarza dentysty (Dz. U.
z 2007 r. Nr 14, poz., poz. 89 z późn. zm.) oraz ustawą o zawodach pielęgniarki i położnej (Dz. U. 2011 r. Nr 174, poz. 1039 z późn. zm.).

Programy kształcenia uniwersytetów medycznych rzadko jednak zawierają wiedzę o poradnictwie laktacyjnym, co skutkuje brakiem lub bardzo niewielkim zakresem umiejętności u osób mających bezpośrednio pod opieką matkę i dziecko.

Każda forma dodatkowej opieki oferowanej karmiącym kobietom w porównaniu z rutynową opieką medyczną niesie korzyści dla karmienia piersią, a zwłaszcza poprawia jego jakość, wydłużając okres wyłącznego karmienia piersią. Najbardziej skuteczną formą pomocy okazała się opieka sprawowana przez specjalistów ds. laktacji. W metaanalizie obejmującej 34 badania z randomizacją i 29 385 par matka – dziecko z 14 krajów świata wykazano, że właściwa opieka laktacyjna zwiększa liczbę karmiących w 4 miesiącu i karmiących wyłącznie piersią w 3 miesiącu [45]. 

W Polsce karmienie  rozpoczyna 92–98% matek. Jednak, co czwarta kobieta  nie czuje się przygotowana  do karmienia piersią  po opuszczeniu szpitala.

W Europie najczęściej matki mają możliwość skorzystania nieodpłatne z 3-4 wizyt konsultanta laktacyjnego IBCLC, trwających 1,5 godziny (na ogół na zlecenie lekarza). Takie warunki zapewnia m.in. Francja, Wielka Brytania, Szwajcaria, Holandia, Belgia. W wymienionych krajach zapewnione jest również nieodpłatne wypożyczanie matkom sprzętu laktacyjnego z apteki w przypadku stwierdzenia problemów laktacyjnych (na receptę od lekarza). 

Niemcy: 10 nieodpłatnych wizyt personelu medycznego w domu pacjentki po porodzie. Przy problemach laktacyjnych bezpłatne konsultacje laktacyjne Międzynarodowych Certyfikowanych Konsultantów Laktacyjnych (IBCLC). Kobiety z problemem laktacyjnym mają wypożyczany elektryczny laktator na okres czterech tygodni.

Szwecja: w ramach ministerialnego programu zdrowotnego wszystkie szpitale realizują „Program 10 kroków do udanego karmienia piersią” i mają tytuł „Szpital Przyjazny Dziecku” – zapewniają kilkanaście nieodpłatnych wizyt przeszkolonych pracowników ochrony zdrowia, głównie konsultantów laktacyjnych, w domu pacjentki po porodzie.

Francja: we Francji jest 606 IBCLC i mimo tego Francuzki najkrócej karmią piersią wśród wysoko rozwiniętych krajów Europy, prawdopodobnie na skutek bardzo prężnie działających ruchów feministycznych.

Holandia: w Holandii jest 521 IBCLC. Ciąże prowadzą samodzielne położne, ok. 70% dzieci rodzi się w domu, co sprzyja rozpoczynaniu i kontynuowaniu karmienia piersią; matka może mieć wsparcie opiekunki poporodowej i konsultanta laktacyjnego.

Hiszpania: w Hiszpanii we wszystkich szpitalach położniczych zatrudnieni są konsultanci laktacyjni, ale ich wizyty po porodzie opłacają matki.

W Polsce pierwsza Poradnia Zaburzeń Laktacji – działająca do dziś – powstała przy Instytucie Matki i Dziecka w Warszawie w roku 1987 z inicjatywy dr hab. n. med. Krystyny Mikiel–Kostyry. Kolejną w 1992 roku utworzono w Szpitalu Specjalistycznym św. Zofii w Warszawie. Pracują tam lekarze – pasjonaci, a od 1996 roku – pierwsi polscy konsultanci laktacyjni IBCLC, którzy egzamin zdawali w języku angielskim poza granicami naszego kraju.

Dopiero 26 lipca 2004 roku odbył się pierwszy egzamin IBLCE w języku polskim, do którego przystąpiło 49 osób, a zdało 44. Na ten moment było 48 konsultantów w Polsce – to 12 razy więcej niż było od 1996 roku. Obecnie koordynatorem IBCLE w Polsce jest mgr Malwina Okrzesik.

Tak więc od przeszło 20 lat w Polsce funkcjonują specjaliści ds. laktacji, którzy uzyskali w toku kształcenia podyplomowego III poziom wiedzy o laktacji i umiejętności potwierdzone certyfikatem IBCLC lub jego polskim odpowiednikiem: Certyfikowany Doradca Laktacyjny (CDL). Stanowią grupę zawodową ponad 570 osób (96 IBCLC, 479 CDL). Najwięcej jest wśród nich położnych – ponad 80%, lekarzy – niespełna 10%, pozostałe 10% to pielęgniarki i osoby innych zawodów – w tym niemedycznych. Około 100 doradców laktacyjnych zrzeszonych jest w Polskim Towarzystwie Konsultantów i Doradców Laktacyjnych i zarazem w strukturach międzynarodowych Europejskiego Stowarzyszenia Konsultantów Laktacyjnych (ELACTA – European Lactation Consultants Alliance). 

Pracują w ok. 160 poradniach laktacyjnych umiejscowionych w całej Polsce (najwięcej w województwie mazowieckim) w NZOZ-ach lub prowadzą indywidualne praktyki.

Karmienie piersią  jest najzdrowszym sposobem żywienia niemowląt i małych dzieci. Mleko matki  jest pokarmem pierwszego wyboru dla dzieci zdrowych  i chorych, urodzonych  o czasie i przed terminem. 

Wiadomo, że polskie matki chcą karmić naturalnie, gdyż rozpoczyna karmienie 92–98% matek. Jednak co czwarta kobieta nie czuje się przygotowana do karmienia piersią po opuszczeniu szpitala [8]. Około 60% karmiących matek napotyka na różnego typu problemy laktacyjne oraz brak wiedzy na tema...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Forum Pediatrii Praktycznej"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Dodatkowe artykuły niepublikowane w formie papierowej
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy