Dołącz do czytelników
Brak wyników

Studium przypadku , Otwarty dostęp

9 grudnia 2019

NR 30 (Grudzień 2019)

Szczepienia przeciwko krztuścowi u dzieci i młodzieży

173

Wprowadzenie powszechnych szczepień ochronnych przeciwko krztuścowi pozwoliło na znaczące zmniejszenie liczby zachorowań, jednak od połowy lat dziewięćdziesiątych obserwuje się znów znaczący ich wzrost. Zwiększenie się liczby zachorowań i świadomość zanikania odporności było główną przyczyną wprowadzenie dawki przypominającej szczepienia przeciwko krztuścowi w 6. i 14. r.ż. W przypadku młodzieży i dorosłych stosuje się szczepionkę dTap – toksoid błoniczy z obniżoną zawartością antygenów, toksoid tężcowy, szczepionkę acelularną przeciwko krztuścowi z obniżoną zawartością antygenów. Dostępne szczepienia pozostają nadal jedynym środkiem zapobiegawczym, należy jednak pamiętać o ich ograniczeniach i przemijającej skuteczności. Zachorowanie na krztusiec u osoby zaszczepionej przed kilku laty jest prawdopodobne i należy je uwzględniać w diagnostyce różnicowej.

Krztusiec to ostra choroba zakaźna, która jest wywoływana przez pałeczki krztuśca (Bordatella pertusiss). Zakażenie następuje na drodze kropelkowej. W wyniku kontaktu z chorym na krztusiec nieuodpornionych zakażeniu ulega 80–90% osób. Głównym źródłem są osoby zakażone bezobjawowo oraz chorzy z łagodnym nasileniem objawów klinicznych. 

Choroba ma przebieg fazowy. Początkowo jej objawy nie odbiegają od stwierdzanych w przebiegu innych zakażeń dróg oddechowych: łagodny kaszel, który nasila się w godzinach nocnych, ból gardła, wydzielina z nosa. W kolejnej fazie pojawiają się typowe dla krztuśca napady kaszlu, po których chory gwałtownie nabiera oddech, co przypomina odgłos piania. Kaszel wiąże się z obecnością lepkiej wydzieliny w drogach oddechowych, napady są długotrwałe i mogą prowadzić do wymiotów i napadów bezdechu. W fazie zdrowienia napady ustępują stopniowo, choć sam kaszel może utrzymywać się stosunkowo długo – nawet do 3 miesięcy [1]. 

Na obraz kliniczny krztuśca wpływa wiek dziecka oraz stan jego uodpornienia. Najciężej zakażenie przebiega u niemowląt niekompletnie zaszczepionych lub zbyt młodych na podanie szczepionki. Najłagodniej choroba przebiega u dorosłych w pełni zaszczepionych w dzieciństwie. 


Występowanie krztuśca 


Choć wprowadzenie powszechnych szczepień ochronnych przeciwko krztuścowi pozwoliło na znaczące zmniejszenie liczby zachorowań, to od połowy lat dziewięćdziesiątych obserwuje się znaczący ich wzrost. W wielu krajach notuje się ogniska epidemiczne tej choroby. Do przyczyn wzrostu liczby postawionych rozpoznań krztuśca zalicza się m.in. usprawnienie systemów zgłaszania zachorowań, większą świadomość występowania choroby, większą czułość metod diagnostycznych, zmiany antygenowe szczepów B. pertussis w populacji oraz szybsze zanikanie odporności po szczepieniu szczepionką bezkomórkową [2]. Zwiększenie liczby zachorowań i świadomość zanikania odporności były głównymi przyczynami wprowadzenia dawki przypominającej szczepienia przeciwko krztuścowi w 6. i 14. r.ż. W drugiej dekadzie XXI wieku nadal utrzymuje się wysoka zapadalność na krztusiec, a zachorowania jedynie przesunęły się do starszej grupy wiekowej [3]. 

Zwiększona zapadalność na krztusiec u młodzieży i dorosłych sprawia, że te populacje stają się źródłem zakażenia małych niemowląt. 


Szczepionki przeciwko krztuścowi


Szczepionki przeciwko krztuścowi zawsze występują w postaci skojarzonej ze szczepionką przeciwko błonicy i tężcowi. 

Szczepionki przeciwko krztuścowi dla dzieci mogą mieć następujące formy:

  • DTwP – toksoid błoniczy i tężcowy, szczepionka pełnokomórkowa przeciwko krztuścowi,
  • DTaP – toksoid błoniczy i tężcowy, szczepionka acelularna przeciwko krztuścowi,
  • DTaP-IPV – toksoid błoniczy i tężcowy, szczepionka acelularna przeciwko krztuścowi, szczepionka inaktywowana przeciwko polio,
  • DTaP-IPV+Hib – toksoid błoniczy i tężcowy, szczepionka acelularna przeciwko krztuścowi, szczepionka inaktywowana przeciwko polio, szczepionka skoniugowana przeciwko Haemophilus influenzae typu B,
  • DTaP+IPV+Hib+wzwB  – toksoid błoniczy i tężcowy, szczepionka acelularna przeciwko krztuścowi, szczepionka inaktywowana przeciwko polio, szczepionka skoniugowana przeciwko Haemophilus influenzae typu b, szczepienie przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu B.

W przypadku młodzieży i dorosłych stosuje się szczepionkę dTap – toksoid błoniczy z obniżoną zawartością antygenów, toksoid tężcowy, szczepionka acelularna przeciwko krztuścowi z obniżona zawartością antygenów. 

Na polskim rynku obecne są cztery szczepionki tego typu: Boostrix (zawierający toksoid krztuścowy, hemaglutyninę włókienkową, pertraktynę), Boostrix polio (wzbogacony o komponentę IPV), Adacel (zawierający toksoid krztuścowy, hemaglutyninę włókienkową, pertaktynę oraz fimbrie typu 2 i 3) oraz szczepionka Tdap SSI 9 zawierająca toksoid krztuścowy). Szczepionki zarejestrowane są jako preparaty przeznaczone do szczepienia przypominającego pojedynczą dawką u osób wcześniej zaszczepionych schematem podstawowym według programu szczepień ochronnych (PSO). Zgodnie z PSO dawki przypominające szczepionki dTap zaleca się młodzieży i dorosłym co 10 lat. Odstępy między dawkami mogą jednak ulec skróceniu [4, 5]. 

Szczepionką, która może znaleźć zastosowanie u dzieci z opóźnieniami w realizacji PSO, jest Tetraxim będący formą szczepionki DTaP-IPV (toksoid tężcowy, błoniczy i acelularna komponenta przeciwwkrztuścowa – Toksid, hemaglutynina włokienkowa; inaktywowana szczepionka przeciwko polio). Tetraxim można stosować u dzieci do 12. r.ż., co daje mu przewagę nad innymi preparatami DTaP posiadającymi rejestrację w młodszej grupie wiekowej. Natomiast nastolatki z niekompletną historią szczepień przeciwko krztuścowi powinny otrzymywać szczepionkę dTap [6, 7].


Wskazania do szczepienia przeciwko krztuścowi


Szczepienia przeciwko krztuścowi powinny być prowadzone u dzieci, młodzieży i dorosłych celem zapobiegania zachorowaniom. Stanowią również ochronę przed zachorowaniami małych niemowląt, u których krztusiec może mieć najcięższy przebieg. Światowa Organizacja Zdrowia zaleca stosowanie dawek przypominających u młodzieży oraz u kobiet w ciąży w krajach, które zaprzestały stosowania szczepionki pełnokomórkowej w szczepieniach podstawowych. 

W polskim Programie Szczepień Ochronnych (PSO) szczepienie przeciwko krztuścowi dla młodzieży zalecane jest w 14. r.ż. – podawane jako szczepienie skojarzone przeciwko błonicy, tężcowi, krztuścowi [8]. 


Przeciwskazania do szczepienia przeciwko krztuścowi u dzieci i młodzieży


Tak jak w przypadku innych szczepionek, do trwałych przeciwwskazań do zastosowania szczepionki przeciwko krztuścowi należy ciężka reakcja nadwrażliwości na wcześniejszą dawkę szczepionki lub jej składową. Ostra choroba gorączkowa o umiarkowanym lub ciężkim przebiegu należy do przeciwwskazań czasowych. 

Szczepionek przeciwko krztuścowi nie podaje się osobom, u których w ciągu 7 dni po poprzednim szczepieniu preparatem zawierającym komponentę krztuścową zaobserwowano encefalopatię o nieznanej etiologii. U tych pacjentów szczepienia powinny być kontynuowane przy użyciu szczepionek przeciwko błonicy i tężcowi. Szczepionek nie podaje się również osobom z postępującą choroba neurologiczną. Producenci szczepionek dTap zalecają szczególne środki ostrożności przy kwalifikacji do szczepienia w przypadku osób, u których wcześniej stwierdzano niepożądane odczyny poszczepienne o charakterze neurologicznym – drgawki, epizod hipotoniczno-hiporeaktywny. Natomiast według Komitetu Doradczego ds. Szczepień (ACIP – ang. The Advisory Committee on Immunization Practices) powyższe stany nie należą do przeciwskazań ani stanów, w których należy zachować ostrożność, jeśli powikłania wystąpiły po szczepionkach DTwP lub DTPaP, a pacjent ma być aktualnie szczepiony dTap. Stabilna choroba neurologiczna, gorączka w wywiadzie obserwowana po ostatnim szczepieniu również nie stanowią przeciwskazań do dTap [5].

...

Dalsza część jest dostępna dla użytkowników z wykupionym planem

Przypisy