Dołącz do czytelników
Brak wyników

Pediatria interdyscyplinarna

7 marca 2019

NR 25 (Luty 2019)

Skórne reakcje polekowe u dzieci

0 220

Skórne reakcje polekowe są jednymi z najczęściej diagnozowanych działań niepożądanych leków u dzieci. Przybierają one postać osutek plamisto-grudkowych, odropodobych, wykwitów pokrzywkowych, odczynów posurowiczych czy zespołu nadwrażliwości na leki. Najczęściej są następstwem stosowania u dzieci leków NLPZ, fenytoiny, morfiny, kodeiny, niektórych antybiotyków czy szczepionek. Postępowanie z tym rodzajem reakcji polekowych powinno rozpocząć się od edukacji pacjenta. Należy uświadomić go jak ważne jest unikanie ponownego kontaktu z uczulającym związkiem oraz zwrócić uwagę, że ta sama substancja lecznicza może występować pod różnymi nazwami handlowymi. W łagodzeniu świądu pomocne mogą okazać się doustne leki przeciwhistaminowe oraz miejscowe GKS.

Skórne reakcje polekowe są jednymi z najczęściej diagnozowanych działań niepożądanych leków. Dzieci są szczególną grupą pacjentów najbardziej narażoną na występowanie skórnych wykwitów i osutek z racji nie w pełni dojrzałych niektórych struktur skóry. W zapobieganiu nawrotom kluczowe znaczenie ma profilaktyka, unikanie ponownej ekspozycji na uczulający lek oraz edukacja rodziców i dzieci. 
W ostatnich latach liczba leków stosowanych u dzieci znacznie wzrosła. Poza doustnymi antybiotykami, lekami przeciwzapalnymi czy przeciwpadaczkowymi wzrosło również spożycie leków dostępnych bez recepty oraz suplementów diety. Ponadto na przestrzeni kilkunastu lat poszerzono wskazania do stosowania wielu środków leczniczych, co znacząco zwiększyło grupę małych pacjentów narażonych na wystąpienie skórnych reakcji polekowych. 
Najczęstszymi skórnymi reakcjami polekowymi pojawiającymi się u dzieci są osutki plamisto-grudkowe lub odropodobne. Takie zmiany przybierają postać małych, różowo-czerwonych plamek i/lub grudek, które mogą zlewać się ze sobą w plamki o większych rozmiarach. Osutka ma charakter postępujący, może objąć całe ciało i pojawia się najczęściej po 1–2 tygodniach od podania leku. Zmiany odropodobne często mylone są w praktyce lekarza pediatry lub dermatologa z kontaktowym zapaleniem skóry czy zmianami skórnymi towarzyszącymi niektórym infekcjom wirusowym. Ten rodzaj osutek najczęściej pojawia się po podaniu niektórych penicylin (np. ampicyliny). Ich leczenie ma charakter objawowy i obejmuje najczęściej stosowanie leków przeciwhistaminowych, miejscowych glikokortykosteroidów, hydroksyzyny oraz preparatów pielęgnacyjnych. Szybka diagnoza i odstawienie leku będącego przyczyną wysypki przynosi znaczną poprawę. 
Równie częsty odczyn to polekowy wykwit pokrzywkowy. Jest następstwem podania dziecku NLPZ, fenytoiny, morfiny, kodeiny i niektórych penicylin. Zmiany podwyższonej pigmentacji. Trwałe wykwity polekowe pojawiają się najczęściej jako następstwo stosowania leków o strukturze sulfonamidów, ale także po paracetamolu, ibuprofenie, loratadynie, pseudoefedrynie, tetracyklinach i penicylinach. 
Nawracające, trwałe wykwity pojawiają się również po kontakcie z niektórymi barwnikami spożywczymi np. po tartrazynie, żółcieni spożywczej E102 oraz niektórych napojach zawierających chininę (np. tonik).
Trudna w diagnostyce jest ostra, uogólniona osutka krostkowa. Przypomina bowiem zapalenie mieszków włosowych, potówki lub alergiczne zapalenie kontaktowe. Ten rodzaj osutki może pojawić się po podaniu antybiotyków beta-laktamowych i niektórych szczepionek. Osutka przybiera formę masywnego rumienia, który obejmuje niemal całe ciało – w przeciwieństwie jednak do zapalenia mieszków włosowych krostki nie są związane z mieszkiem, lecz są jałowe.
Rzadką skórną reakcją polekową jest tzw. zespół nadwrażliwości na leki (ZNL). W piśmiennictwie zagranicznym nosi miano zespołu osutki polekowej z eozynofilią i objawami narządowymi, zespołem chłoniaka rzekomego lub zespołem nadwrażliwości na leki przeciwdrgawkowe. Zespół ten jest reakcją typu późnego, gdyż pojawia się od 2–8 tygodni od zażycia leku, często nawet po jego odstawieniu. Sprawia to ogromne problemy diagnostyczne, gdyż odczyn swoim przebiegiem przypomina zakażenie układu oddechowego z gorączką, uczuciem zmęczenia i powiększeniem węzłów chłonnych. Zmiany skórne towarzyszące ZNL są zwykle symetryczne, często najpierw pojawiają się na głowie, a następnie rozprzestrzeniają się na niższe partie ciała. Charakterystycznym objawem jest obrzęk twarzy i kończyn. Zmiany skórne mogą przyjmować różną postać: osutki rumieniowej, plamisto-grudkowej lub odropodobnej, zmian o wyglądzie tarczy strzelniczej, niekiedy z ciemnym centrum, uogólnionej erytrodermii, a także rozsianych zmian pęcherzykowych lub pęcherzowych z towarzyszącym złuszczaniem się skóry. W późnym okresie choroby może wystąpić otrębiaste złuszczanie się skóry wcześniej zajętej zmianami.
Postępowanie z tym rodzajem reakcji polekowych powinno rozpocząć się od edukacji pacjenta. Należy uświadomić go, jak ważne jest unikanie ponownego kontaktu z uczulającym związkiem oraz zwrócić uwagę, że ta sama substancja lecznicza może...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Forum Pediatrii Praktycznej"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Dodatkowe artykuły niepublikowane w formie papierowej
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy