Ochrona skóry niemowląt i dzieci przed promieniowaniem słonecznym

Studium przypadku Otwarty dostęp

Skórę niemowląt i dzieci charakteryzują liczne odrębności rozwojowe, co przekłada się na wyraźniej niekorzystny wpływ promieniowania słonecznego w porównaniu do osób dorosłych. Okres dzieciństwa jest czasem szczególnej wrażliwości dla wzrostu ryzyka zachorowania na nowotwory skóry w późniejszych etapach życia, a wdrożenie odpowiednich działań edukacyjnych dzieci i ich rodziców staje się szczególnie istotne. W przypadku dzieci najistotniejszą strategią fotoprotekcyjną wydaje się modyfikacja postępowania, związana z pozostawaniem w cieniu, noszeniem odpowiedniej odzieży, w tym czapek i kapeluszy oraz okularów ochronnych. Są to zarazem najlepsze i najtańsze metody ochrony przeciwsłonecznej. Jednakże szeroko pojęte działania edukacyjne oraz profilaktyczne w zakresie fotoprotekcji nie są wystarczające w przypadku dodatniego wywiadu osobniczego lub rodzinnego w kierunku nowotworów skóry, głównie czerniaka. Co istotne, wykazano, że regularne stosowanie fotoprotekcji u dzieci może ograniczyć rozwój znamion melanocytowych. W niniejszym artykule omówiono zasady fotoprotekcji u niemowląt i dzieci oraz działania profilaktyczne w przypadku znamion skórnych u pacjentów pediatrycznych. Warto podkreślić, że u niemowląt poniżej 6. m.ż., w przypadku braku możliwości pozostawania w cieniu i/lub dostępu do odzieży ochronnej, należy nakładać kremy z co najmniej SPF 15 na małe powierzchnie ciała, na przykład policzki, grzbiety rąk. U dzieci powyżej 6. m.ż. zaleca się stosowanie wodoodpornych preparatów z SPF co najmniej 30, najlepiej z przewagą filtrów fizycznych, takich jak tlenek cynku lub dwutlenek tytanu, których dotyczy mniejsze ryzyko miejscowego podrażnienia skóry. Preparaty należy aplikować na całą skórę, ze szczególną ostrożnością w obrębie okolic oczu. 

Skórę niemowląt i dzieci charakteryzują liczne odrębności rozwojowe, co przekłada się na wyraźniejszy niekorzystny wpływ promieniowania słonecznego w porównaniu do osób dorosłych [1]. Należy również pamiętać, że dzieci chętnie spędzają czas na zabawach na świeżym powietrzu, w związku z czym często eksponują się na promieniowanie słoneczne. Co ciekawe, minimalna dawka rumieniowa promieniowania ultrafioletowego typu B u dzieci jest podobna do dawki u dorosłych. Ponadto wykazano, że u noworodków rozwój hiperpigmentacji pod wpływem ekspozycji na promieniowanie słoneczne pojawia się w ciągu pierwszych miesięcy, najczęściej w 30.–45. dniu życia [2]. Do około 3. r.ż., czyli do momentu osiągnięcia pełnej dojrzałości anatomiczno-funkcjonalnej skóry, stwierdza się zmniejszone stężenie melaniny w skórze oraz cieńszą warstwę rogową. Zjawiska te wiążą się z bardziej nasilonym działaniem promieniowania ultrafioletowego (UVR), szczególnie w związku z możliwością wnikania do głębokich warstw skóry. Uszkodzenie brodawek skórnych i naczyń krwionośnych może prowadzić do fotoimmunosupresji. W przypadku komórek warstwy podstawnej naskórka, charakteryzujących się wysokim potencjałem proliferacyjnym, stwierdza się wysoką podatność na mutagenezę wywołaną przez UVR. Do pozostałych odrębności rozwojowych, o których należy wspomnieć, należy mniejsza grubość skóry niż u dorosłych, a także większy stosunek powierzchni skóry do masy ciała, co implikuje dobre zdolności absorpcyjne, a z drugiej strony może wiązać się z ryzykiem rozwoju powikłań toksycznych miejscowych preparatów aplikowanych na duże powierzchnie. Ponadto istotne znaczenie mają niewykształcone w pełni mechanizmy termoregulacji oraz zwiększona przeznaskórkowa utrata wody [3, 4].
 

POLECAMY


Opisane mechanizmy jasno wskazują, że skóra niemowląt i dzieci charakteryzuje się znaczną podatnością na działanie UVR. Co więcej, ponad połowa dawki kumulacyjnej UVR nabywana jest do 19. r.ż., zatem jest to okres krytyczny. Warto pamiętać, że niektóre choroby współistniejące, na przykład reumatologiczne, mogą nasilać niekorzystne efekty promieniowania słonecznego [5]. Szczególnie istotny wydaje się fakt, że oparzenia słoneczne, zwłaszcza te w okresie dzieciństwa, odgrywają kluczową rolę w rozwoju czerniaka złośliwego. Dennis i wsp. dokonali metaanalizy, w której wykazano, że oparzenie słoneczne w wieku dziecięcym prowadzi do prawie dwukrotnego zwiększenia ryzyka zachorowania na czerniaka [6]. Ponadto Zhang i wsp. w badaniu obejmującym dużą, ponad 70-tysięczną kohortę, stwierdzi...

Pozostałe 90% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Forum Pediatrii Praktycznej"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Dodatkowe artykuły niepublikowane w formie papierowej
  • ...i wiele więcej!

Przypisy