Dołącz do czytelników
Brak wyników

Studium przypadku

26 lutego 2021

NR 37 (Luty 2021)

Skuteczność stosowania probiotyków w zapobieganiu zachorowaniom na atopowe zapalenie skóry

50

W związku ze złożonym patomechanizmem, choroby o podłożu alergicznym/atopowym są z pewnością nadal dużym wyzwaniem dla lekarzy klinicystów. Stąd też dąży się do jak najbardziej szczegółowej identyfikacji czynników modyfikujących przebieg tych chorób, a tym samym mogących korzystnie wpływać na poprawę jakości życia pacjentów. W pracy opisano znaczenie probiotyków w profilaktyce i leczeniu atopowego zapalenia skóry.

Atopowe zapalenie skóry (AZS) jest jedną z najczęściej rozpoznawanych zapalnych chorób skóry, zwłaszcza w okresie dziecięcym. Schorzenie jest uwarunkowane genetycznie i charakteryzuje się nawrotowym przebiegiem z powstawaniem typowych morfologicznie zmian skórnych o morfologii wyprysku, którym towarzyszy zazwyczaj bardzo nasilony świąd skóry. Według różnych źródeł AZS dotyczy 2–10% osób dorosłych i aż 15–30% populacji dziecięcej [1].
Nieustannie trwają badania w zakresie identyfikacji czynników, które mogą odpowiadać za rozwój klinicznych objawów chorób o podłożu alergicznym/atopowym, w tym również AZS, jak też mieć negatywny wpływ na przebieg tych schorzeń. Ze względu na niezwykłe zróżnicowanie endotypowe oraz fenotypowe obserwowane m.in. w AZS praktycznie nie ma i nie będzie uniwersalnego podejścia terapeutycznego, stąd też dąży się do indywidualizacji terapii. 
Szczególnie wiele uwagi poświęca się w ostatnich latach profilaktyce chorób o podłożu alergicznym/atopowym. Wiele kontrowersji budzą probiotyki oraz ich wpływ na profilaktykę objawów alergii/atopii, zwłaszcza u dzieci. 
Słowo „probiotyk” pochodzi z języka greckiego i oznacza „dla życia”. Zgodnie z definicją FAO/WHO probiotyki są produktami zawierającymi ściśle określone, żywe drobnoustroje, które po zastosowaniu w odpowiednich ilościach wpływają na mikrobiotę organizmu gospodarza i wywierają korzystny wpływ na zdrowie pacjenta [2]. Źródłem probiotyków mogą być zarówno preparaty farmaceutyczne, które są zarejestrowane jako produkty lecznicze lub zgłoszone jako środki spożywcze, jak i produkty fermentowane oraz mleko modyfikowane dla niemowląt [3]. Właściwości probiotyczne wykazują głównie bakterie z rodzaju Lactobacillus (m.in. L. rhamnosus, L. acidofilus, L. plantarum, L. johnsonii) i rodzaju Bifidobacterium, Streptococcus thermopilus oraz niepatogenne grzyby drożdżopodobne Saccharomyces boulardii [4]. Najlepiej udokumentowaną skuteczność i bezpieczeństwo stosowania ma L. rhamnosus GG, nie tylko w odniesieniu do chorób o podłożu alergicznym, ale również w leczeniu m.in. dysfunkcji przewodu pokarmowego u dzieci i osób dorosłych. 
Probiotyki są często stosowane razem z prebiotykami. Z kolei prebiotyki są to składniki pożywienia, które nie podlegają trawieniu, ale pobudzają wzrost i/lub aktywność określonych szczepów bakterii jelitowych [3, 5]. Podanie probiotyku z prebiotykiem przyczynia się do przywrócenia równowagi mikrobioty jelitowej. U niemowląt karmionych piersią naturalnym prebiotykiem są oligosacharydy mleka matki. Są one substratem dla bakterii Bifidobacterium spp. W przewodzie pokarmowym niemowląt karmionych mlekiem modyfikowanym oraz u dzieci skład mikrobioty jelitowej zbliżony jest do mikrobioty obserwowanej u osób dorosłych, gdzie dominują bakterie z rodzaju Lactobacillus. Probiotyczne bakterie z rodzaju Bifidobacterium uważa się za główny czynnik zmniejszający częstość zakażeń u niemowląt karmionych naturalnie, w porównaniu do niemowląt karmionych sztucznie. Dlatego też zaleca się dodawanie do mleka modyfikowanego probiotyków zawierających szczepy bakterii z rodzaju Bifidobacterium. Badania wykazały, że w mikrobiocie przewodu pokarmowego dzieci nieobciążonych alergią częściej występują bakterie z rodzaju Lactobacillus i Bifidobacterium. Natomiast u dzieci z atopią/alergią przeważają bakterie z rodzaju Clostridium, pałeczki jelitowe i gronkowce [6]. Kombinacja pre- i probiotyku nazywana jest synbiotykiem i wykazuje efekt synergistyczny. Wpływają one na rozwój pożytecznej mikroflory jelitowej wskutek pobudzania wzrostu probiotyków prebiotykami, hamują także rozwój patogennej flory bakteryjnej jelit. Synbiotyki przyczyniają się do zmniejszenia stężenia niepożądanych metabolitów w organizmie, unieczynnienia nitrozoamin i substancji kancerogennych, a także przeciwdziałają procesom gnilnym w jelitach oraz zapobiegają zaparciom i biegunkom o różnej etiologii [6].
W ostatnich latach wiele uwagi poświęca się zjawisku zaburzenia równowagi w zakresie mikrobiomu skóry u chorych na AZS. Ludzka mikrobiota skóry składa się z szeregu mikroorganizmów. Utrzymanie stabilności całego kompleksu warunkuje równowaga pomiędzy właściwościami zasiedlających skórę mikroorganizmów oraz mechanizmów obronnych gospodarza. Jak wiadomo, skóra chorych na AZS jest w zdecydowanie większym stopniu kolonizowana przez Staphylococcus aureus, który może w tych przypadkach pełnić rolę superantygenu. Stąd też tak ważne jest utrzymanie prawidłowego mikrobiomu skóry. Pomocne mogą być przy tym emolienty wzbogacone w m.in. metabolity bakterii Lactobacillus. 
Rola probiotyków w leczeniu atopowego zapalenia skóry nie została jeszcze w pełni wyjaśniona i udowodniona. Jedną z prac na ten temat jest publikacja z ośrodka tajwańskiego. Autorzy szczegółowo ocenili wpływ Lactobacillus paracasei (LP) i Lactobacillus fermentum (LF) oraz ich mieszaniny na jakość życia, ciężkość choroby oraz poziom markerów immunologicznych u dzieci z AZS. Badanie było randomizowaną, podwójnie zaślepioną próbą kliniczną. Zbadano 220 dzieci w wieku od pierwszego roku do 18 lat z umiarkowanym i ciężkim przebiegiem AZS. Dzieci w sposób randomizowany były przypisywane do grup otrzymujących LP, LF, LP+LF albo placebo przez trzy miesiące. Następnie oceniano zmiany w nasileniu dolegliwości za pomocą kwestionariuszy SCORAD (SCORe Atopic Dermatitis), FDLQI (Family Dermatology Life Quality Index) oraz CDLQI (Children’s Dermatology Life Quality Index). Wykazano, że dzieci, które otrzymywały probiotyki, miały mniej punktów według SCORAD niż dzieci z grupy placebo. Różnica ta utrzymywała się nawet 4 miesiące po przerwaniu podawania probiotyków. Także oceny według FDLQI oraz CDLQI przedstawiały się bardziej korzystnie wśród osób otrzymujących probiotyki. W badaniach laboratoryjnych u osób, u których stosowano probiotyki, obserwowano m.in. spadek stężenia IgE oraz TNF-alfa. Dalsze analizy wykazały również, że najlepsze efekty osiągane były u dzieci młodszych niż 12 lat, karmionych piersią powyżej 6 miesięcy oraz uczulonych na roztocza [7]. 
Metaanaliza Lee i wsp., dotycząca 21 badań z randomizacją, przeprowadzonych metodą podwójnie ślepej próby z placebo, z udziałem 1898 dzieci w wieku od 1. dnia życia do 13 lat, wykazała większą skuteczność probiotyków w profilaktyce AZS niż w leczeniu [8]. 
Jedną z ostatnich publikacji na temat wpływu probiotyków na przebieg chorób o podłożu alergicznym jest metaanaliza Cuello-Garcia i wsp. Autorzy wskazują, że suplementacja probiotykami nie zmniejsza ryzyka wystąpienia alergii, ale też nie wyklucza takiej możliwości [9].
Podkreśla się korzystny wpływ probiotyków na zmniejszenie przepuszczalności błony śluzowej jelit na antygeny pokarmowe. Probiotyki stymulują odpowiedź Th1, natomiast hamują Th2. Poprzez pobudzanie limfocytów Th1 stymulują produkcję IL-12, IL-2 oraz INFϒ, natomiast INFϒ poprzez hamowanie IL-4 zmniejsza syntezę IgE....

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Forum Pediatrii Praktycznej"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Dodatkowe artykuły niepublikowane w formie papierowej
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy