Jak wspierać rozwój mikrobioty przewodu pokarmowego u niemowląt?

Studium przypadku

Mikrobiota jelitowa odgrywa kluczową rolę w programowaniu metabolizmu i odporności gospodarza, z natychmiastowymi i/lub długotrwałymi konsekwencjami zdrowotnymi. W artykule podsumowano podstawowe informacje na temat mikrobioty przewodu pokarmowego, ze szczególnym uwzględnieniem korzystnych i niekorzystnych czynników wpływających na jej rozwój we wczesnym okresie życia.

Primum non nocere, czyli „Po pierwsze, nie szkodzić”. Ta naczelna zasada medycyny przychodzi na myśl w odpowiedzi na pytanie postawione w tytule artykułu. Świadomość, w jak dużym stopniu od stanu mikrobioty przewodu pokarmowego zależy nasze zdrowie – odporność, nastrój, masa ciała, występowanie chorób przewlekłych, w tym m.in. schorzeń przewodu pokarmowego, otyłości, alergii, nowotworów, a nawet chorób neurodegeneracyjnych – jest coraz większa. Wiedzą o tym nie tylko profesjonaliści zawodowo związani z medycyną, ale również nieprofesjonaliści, o czym świadczyć mogą nagłówki artykułów na temat mikrobioty w popularnej prasie: „Jesteś bardziej bakterią niż człowiekiem”, „Mikroby nadchodzą”, „Bakterie rządzą naszymi myślami”. W artykule podsumowano podstawowe informacje na temat mikrobioty przewodu pokarmowego, ze szczególnym uwzględnieniem korzystnych i niekorzystnych czynników wpływających na jej rozwój w okresie niemowlęcym. 

Terminologia 

  • Mikrobiota – ten termin określa wszystkie mikroorganizmy (bakterie, archeony, eukariony i wirusy) zasiedlające organizm człowieka, głównie przewód pokarmowy [1].
  • Mikrobiom – to szersze pojęcie, obejmujące mikrobiotę i zbiór genów tworzonych przez mikrobiotę oraz środowisko zewnętrzne [2]. Terminy mikrobiota i mikrobiom bywają stosowane zamiennie. 
  • Mikroflora – termin historyczny, który wciąż jeszcze można spotkać w odniesieniu do mikrobioty, ale nie powinien być stosowany, gdyż odnosi się do roślin (mikro-flora to dosłownie mała-roślinność). 
  • Dysbioza – zaburzenia ilościowe i czynnościowe mikrobioty, z utratą pożytecznych drobnoustrojów, ekspansją patobiontów (potencjalnych patogenów) i utratą różnorodności [3]. 

Podstawowe informacje na temat mikrobioty [4, 5, 6, 7]

  • Liczba drobnoustrojów zasiedlających organizm ludzki, w porównaniu z liczbą komórek organizmu człowieka, wynosi około 1,3 do 1 (a nie jak wcześniej uważano 10 do 1).
  • Liczba genów drobnoustrojów ok. 150 razy przekracza liczbę genów człowieka. 
  • Łączna masa mikrobioty wynosi ok. 1,5 kg. 
  • Szacuje się, że w skład mikrobioty wchodzi ok. 2000 różnych gatunków drobnoustrojów, ale tylko ok. 150–170 dominuje u danej osoby. 
  • Około 95% drobnoustrojów bytuje w przewodzie pokarmowym człowieka; pozostała część zasiedla m.in. układ oddechowy, skórę, drogi rodne. 

Dlaczego mikrobiota w przewodzie pokarmowym jest tak istotna? 

Drobnoustroje zasiedlające przewód pokarmowy nie są tylko „biernymi pasażerami”. Pełnią funkcje, które w znacznej mierze decydują o zdrowiu i chorobie (Tab. 1) [8]. 

POLECAMY

 

Tab. 1. Funkcje mikrobioty przewodu pokarmowego 

Funkcja  Mechanizm/efekt 
Ochronna przed bakteriami chorobotwórczymi Rywalizacja o dostępne w jelitach składniki odżywcze
Wytwarzanie substancji o właściwościach przeciwdrobnoustrojowych
Uruchomienie miejscowej odpowiedzi immunologicznej
Modulacja ekspresji genów odpowiedzialnych za wzmacnianie bariery jelitowej 
Wspomaganie bariery ochronnej przed drobnoustrojami chorobotwórczymi
Wspomagająca funkcje odpornościowe  Wytwarzanie immunoglobuliny A, zapewniającej odporność na bakterie i wirusy
Kontrola zapalenia miejscowego i ogólnego
Bardziej ścisłe połączenie między komórkami nabłonka jelitowego (zmniejszenie przepuszczalności jelita) 
Uzyskiwanie tolerancji na pokarmy
Trawienne i metaboliczne  Wytwarzanie witamin z grupy B (B2, B3, B5, B6, B7, B12), witaminy K i kwasu foliowego 
Fermentacja niepoddających się trawieniu składników pokarmowych, zwłaszcza węglowodanów; w efekcie powstają krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe (octowy, propionowy, masłowy)
Krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe wspomagają odbudowę i różnicowanie komórek nabłonkowych jelita cienkiego i grubego; dzięki nim jelito sprawniej realizuje funkcje trawienne i tworzy skuteczniejszą barierę ochronną
Neutralizacja/rozkład substancji rakotwórczych pochodzących z diety 
Wpływ na układ nerwowy  Modulacja osi jelito-mózg, czyli dwustronna sygnalizacja biochemiczna odpowiedzialna za regulację nastroju, lęku, stresu, bólu i funkcji poznawczych

 

Między innymi mikrobiota przewodu pokarmowego kształtuje funkcjonowanie bariery jelitowej. Szczególną rolę odgrywają krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe, w tym octowy, propionowy, masłowy, które wspomagają odbudowę i różnicowanie komórek nabłonkowych jelita cienkiego i grube...

Pozostałe 90% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Forum Pediatrii Praktycznej"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Dodatkowe artykuły niepublikowane w formie papierowej
  • ...i wiele więcej!

Przypisy