Dołącz do czytelników
Brak wyników

Temat numeru

20 czerwca 2018

NR 21 (Czerwiec 2018)

Jak ukoić niemowlęce dolegliwości trawienne – praktyczne wskazówki

0 179

Przede wszystkim: co oznacza akronim UKOIĆ?  Otóż jest on zbiorem praktycznych wskazówek, który pozwala na kompleksowe złagodzenie dolegliwości trawiennych w okresie niemowlęcym.  Obejmuje zarówno kwestie odpowiedniej diagnostyki, roli interwencji żywieniowej, jak również znaczenie wsparcia emocjonalnego rodziców. 

Szczegółowe rozwinięcie podejścia UKOIĆ: 

  • U - UPEWNIJ się, że dolegliwości pacjenta są związanie z zaburzeniami czynnościowymi. Odpowiednio zdiagnozuj je, korzystając z najnowszych kryteriów rzymskich IV.
  • K - KIERUJ uwagę rodziców na sposób żywienia. Przypomnij rodzicom o roli żywienia w pierwszych latach życia. Rozpocznij działania od interwencji żywieniowej przed włączeniem leczenia farmakologicznego. W przypadku niemowląt żywionych mlekiem modyfikowanym zastosuj mleka specjalistyczne typu Comfort i AR. 
  • O - OBSERWUJ wyniki interwencji żywieniowej i zachęcaj do jej kontynuowania.
    • Zachęcaj rodziców do kontynuowania odpowiedniego żywienia po ustąpieniu dolegliwości. 
    • W przypadku niemowląt żywionych mlekiem modyfikowanym warto przejść z żywienia mlekami specjalistycznymi na mleka wspierające korzystną mikrobiotę jelitową.
  • I - INFORMUJ rodziców, że czynnościowe zaburzenia przewodu pokarmowego (CZPP) mają charakter przejściowy i uspokój ich.W przypadku postępowania w dolegliwościach trawiennych niemowlęcia dużą rolę odgrywa uspokojenie emocji rodziców i potwierdzenie przejściowości objawów. 
  • Ć - ĆWICZ podejście UKOIĆ.
  1. Czym są czynnościowe zaburzenia przewodu pokarmowego (CZPP)?
    Czynnościowe zaburzenia przewodu pokarmowego u niemowląt to grupa niezwykle często występujących dolegliwości, których obecności i nasilenia nie można wytłumaczyć przyczyną organiczną, czyli za pomocą badań pomocniczych, ani nieprawidłowościami strukturalnymi bądź biochemicznymi [1].
  2. Skala problemu
    Skala występowania czynnościowych zaburzeń ze strony przewodu pokarmowego w okresie niemowlęcym jest znaczna, gdyż według badań zaburzenia te dotyczą blisko 55% niemowląt [2]. Najczęściej odnotowuje się:
  • ulewania – 50%,
  • zaparcie – 30%,
  • kolki – 26%.
  1. Przyczyny CZPP w niemowlęctwie
    Za główną przyczynę wymienionych wyżej zaburzeń powszechnie uznaje się niedojrzałość czynnościową układu pokarmowego, zwłaszcza w 1. r.ż. Podstawowymi czynnikami są:
  • niewielkie rozmiary żołądka niepozwalające na jednorazowe przyjęcie dużych objętości pokarmu,
  • zmniejszona – w stosunku do dorosłych, a także w stosunku do potrzeb – aktywność niektórych enzymów trawiennych (pepsyny, lipazy, laktazy, proteaz trzustkowych), a także niedostateczne zarówno wydzielanie, jak i wchłanianie zwrotne kwasów żółciowych,
  • zmniejszone napięcie dolnego zwieracza przełyku, co skutkuje znaczną tendencją do ulewania,
  • nieukształtowany jeszcze profil mikrobioty jelitowej.

U – UPEWNIJ się, że dolegliwości pacjenta są związanie z zaburzeniami czynnościowymi

Należy pamiętać, że rodzice, opisując objawy dziecka, zazwyczaj nie używają fachowej terminologii [3]. Nadmierną płaczliwość dziecka często jednoznacznie przypisują dolegliwościom trawiennym. A przecież nie każdy płacz jest objawem kolki czy też innego CZPP. Dlatego tak ważna dla efektywnego złagodzenia dolegliwości trawiennych jest odpowiednia diagnostyka. Pomocne w postępowaniu okażą się najnowsze kryteria rzymskie IV. 

Ulewania, zaparcie i kolki według kryteriów rzymskich IV (z roku 2016)
Ulewania
Po to, aby rozpoznać ulewanie, zdrowe niemowlę w wieku od 3. tyg.ż. do końca 12. m.ż. musi spełniać oba z wymienionych poniżej kryteriów:

  • co najmniej dwie regurgitacje dziennie przez co najmniej 3 tygodnie,
  • niewystępowanie odruchów wymiotnych, wymiotów treścią krwistą (fusowatych), aspiracji, bezdechu, upośledzenia wzrastania, trudności w karmieniu lub połykaniu, nieprawidłowej pozycji ciała.

Nie można rozpoznać fizjologicznych ulewań, gdy jest obecny co najmniej jeden z wymienionych poniżej objawów alarmowych:

  • wymioty żółciowe,
  • krwawienie z przewodu pokarmowego,
  • bezdech, chroniczny kaszel, systematyczne zachłystywanie się,
  • forsowne wymioty,
  • pojawienie się wymiotów po 6. m.ż.,
  • brak przyrostów masy ciała,
  • biegunka,
  • zaparcie,
  • gorączka,
  • znaczna senność,
  • hepatosplenomegalia,
  • tętniące ciemię,
  • makro- lub mikrocefalia,
  • drgawki,
  • napięty lub wzdęty brzuch,
  • udokumentowane lub podejrzewane zaburzenia genetyczne lub zespoły metaboliczne.

Zaparcie czynnościowe
U niemowlęcia i dziecka do 4. r.ż. muszą wystąpić dwie z poniższych cech [1]:

  • nie więcej niż dwa wypróżnienia/tydzień,
  • wywiad wskazujący na retencję stolca,
  • bolesne defekacje lub oddawanie zbitych stolców,
  • oddawanie stolców o znacznej średnicy,
  • obecność zbitych mas w odbytnicy,
  • co najmniej raz w tygodniu epizod popuszczania u dziecka kontrolującego stolec,
  • oddawanie stolców zatykających muszlę klozetową.

Należy zawsze wykluczyć objawy alarmowe, które w przypadku zaparcia przedstawiają się następująco [9]:

  • brak smółki w pierwszych 24 h życia u noworodka do-
  • noszonego,
  • powiększenie obwodu brzucha,
  • wymioty żółciowe,
  • brak przyrostów masy ciała,
  • oddawanie krwawych stolców,
  • opóźnienia neurorozwojowe,
  • nieprawidłowości okołoodbytowe lub okołokrzyżowe.

Kolka niemowlęca
Kolkę rozpoznajemy u niemowlęcia, gdy spełnia ono wszystkie z poniższych kryteriów [1]: 

  • ma nawracające i przedłużone okresy płaczu, niepokoju lub grymaszenia, które rozpoczynają się oraz kończą bez przyczyny i którym rodzice nie mogą zaradzić,
  • prawidłowo się rozwija, nie ma gorączki ani innych chorób;
  • wymienione objawy pojawiają się zaraz po urodzeniu i ustępują do 5. m.ż.

Objawy alarmowe nakazujące myśleć o innych przyczynach niepokoju niż zwykła kolka jelitowa to:

  • wymioty,
  • odginanie głowy do tyłu – objaw wskazujący na zespół Sandifera,
  • krwawienie z przewodu pokarmowego,
  • brak przyrostów masy ciała,
  • intensywne wzdęcia i powiększenie obwodu brzucha,
  • częste regurgitacje,
  • objawy oddechowe,
  • atopowe zapalenie skóry u dziecka lub atopia w wywiadzie rodzinnym,
  • biegunka/zaparcie,
  • znaczny niepokój rodziców,
  • depresja u matki lub ojca,
  • brak więzi między matką a dzieckiem,
  • ryzyko uszkodzenia ciała dziecka przez rodziców [8].

K – KIERUJ uwagę rodziców na sposób żywienia

Postępowanie w przypadku najczęstszych CZPP u niemowląt
W przypadku niemowląt karmionych piersią:

  • bez względu na wystąpienie czynnościowych zaburzeń – powinny być w ten sposób karmione nadal,
  • ze względu na udokumentowaną efektywność oraz bezpieczeństwo dziecka na pierwszym miejscu powinny znaleźć się szeroko dostępne interwencje żywieniowe. 

Każda interwencja żywieniowa powinna mieć za podstawę dobrze i szczegółowo z...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Forum Pediatrii Praktycznej"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Dodatkowe artykuły niepublikowane w formie papierowej
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy

    Piotr Albrecht

    prof. dr hab. n. med.; specjalista z pediatrii, gastroenterologii i gastroenterologii dziecięcej. Klinika Gastroenterologii i Żywienia Dzieci WUM.

    Autor ponad 197 publikacji, IF >55; liczba cytowań z bazy Scopus – 391 bez autocytowań; h index = 10. Ponad 16 tysięcy endoskopii górnego i dolnego odcinka przewodu pokarmowego z polipektomiami, rozszerzaniem przełyku i usuwaniem różnorodnych ciał obcych z żołądka i przełyku. Popularyzator nauki i wiedzy: redaktor naukowy podręcznika: Gastroenterologia Dziecięca – Przewodnik lekarza praktyka – Czelej 2014 oraz tłumaczenia z języka niemieckiego podręcznika: S. Illing, S. Spranger, „Pediatria – Poradnik kliniczny”. Urban&Partner, Wrocław 2001; 16 lat współpracy z miesięcznikiem „Dziecko” – konsultacje, własna dwustronicowa rubryka odpowiedzi na pytania rodziców; autor rozdziału: „Pierwsza pomoc”, w wydawnictwie pt. Rower, Pascal, 2004; autor książek: Albrecht P, Niecikowska O. „Rodzice pytają, pediatra odpowiada”. Prószyński i S-ka, 2000, Warszawa; Szajewska H, Albrecht P. „Jak żywić niemowlęta i małe dzieci”. PZWL – ostatnie wydanie 2009. Redaktor naczelny czasopisma „Pediatria Współczesna – Gastroenterologia, Hepatologia i Żywienie Dziecka”, redaktor prowadzący „Forum Pediatrii Praktycznej”. Członek Zarządu Głównego PTP, konsultant wojewódzki – gastroenterologia dziecięca. Zainteresowania: narciarstwo, kajakarstwo, muzyka, ogrodnictwo, majsterkowanie.