Dołącz do czytelników
Brak wyników

Pediatria interdyscyplinarna

26 listopada 2018

NR 23 (Październik 2018)

Dieta wegańska u dzieci

0 225

Dieta wegańska jest restrykcyjną odmianą wegetarianizmu, gdyż nie dopuszcza się w niej spożywania żadnych produktów pochodzenia zwierzęcego. Składnikami pokarmowymi, których ryzyko wystąpienia niedoborów jest wysokie, są: białko (aminokwasy egzogenne), witamina B12, witamina D, wapń, żelazo, cynk, jod, długołańcuchowe wielonienasycone kwasy tłuszczowe omega 3. Dlatego stosowanie diety wegetariańskiej, w tym wegańskiej, wymaga właściwego bilansowania diety, niejednokrotnie stosowania żywności wzbogaconej oraz suplementów diety. Zaspokojenie potrzeb żywieniowych dzieci i młodzieży jest bardzo istotne dla ich prawidłowego rozwoju, dlatego też istnieją wątpliwości co do stosowania diety wegańskiej w tych grupach wiekowych, a część ekspertów przestrzega przed jej stosowaniem w okresie rozwojowym.

Wegetarianizm w najogólniejszej postaci kładzie szczególny nacisk na wyłączenie z diety mięsa i jego przetworów. Motywem do tego są względy zdrowotne i humanistyczne. Jednocześnie pojęcie wegetarianizmu obejmuje różne modyfikacje diety od mało do bardzo rygorystycznych i restrykcyjnych. Najmniej rygorystycznym rodzajem modyfikacji diety jest semiwegetarianizm, w którym poza produktami roślinnymi dopuszczone jest spożywanie produktów mlecznych, jaj i w ograniczonych ilościach ryb, a nawet drobiu. 
Odmianą wegetarianizmu całkowicie wykluczającą spożywanie produktów pochodzenia zwierzęcego jest weganizm, chociaż istnieją jego odmiany bardziej restrykcyjne, np. dopuszczająca spożywanie produktów roślinnych tylko w postaci surowej (witarianizm) (Schürmann i wsp., 2017, Gertig i Przesławski, 2006). W tabeli 1 przedstawiono różne odmiany diety wegetariańskiej w zależności od stopnia wykluczenia produktów pochodzenia zwierzęcego. 
Zgodnie z podanymi definicjami stosowanie diety wegetariańskiej może oznaczać większe lub mniejsze ograniczenia dotyczące wyboru produktów podchodzenia zwierzęcego, co może istotnie wpływać na skład i jakość diety. Ten sposób żywienia może nieść za sobą zarówno korzystne, jak i negatywne skutki zdrowotne. Wśród korzystnych wymienia się zmniejszenie ryzyka zachorowania na choroby niezakaźne. Warto zaznaczyć, że wiąże się to niejednokrotnie z równoczesną zmianą stylu życia polegającą na niepaleniu tytoniu, unikaniu spożywania alkoholu oraz regularnej aktywności fizycznej. Natomiast negatywne skutki diety wegetariańskiej wynikają z zagrożenia niespełnienia zaleceń żywieniowych, szczególnie u osób stosujących jej wersje najbardziej restrykcyjne. To ryzyko niedoborów wybranych składników pokarmowych występuje w grupach o szczególnych potrzebach żywieniowych, takich jak kobiety ciężarne i karmiące oraz dzieci i młodzież (Traczyk i Jarosz 2017). Ze względu na istniejące kontrowersje dotyczące stosowania diety wegetariańskiej, w tym diety wegańskiej, różne gremia eksperckie na świecie publikują stanowiska dotyczące wpływu tego typu diety na zdrowie w różnych okresach życia. Poniżej przedstawiono stanowiska kilku towarzystw naukowych dotyczące stosowania diety wegetariańskiej, w tym diety wegańskiej u dzieci i młodzieży.

Tab. 1. Odmiany diety wegetariańskiej
Dieta Wykluczane produkty pochodzenia zwierzęcego
Laktoowowegetarianizm wykluczenie mięsa i ryb oraz produktów z nich wytwarzanych
Laktowegetarianizm wykluczenie mięsa, ryb i jaj oraz produktów z nich wytwarzanych
Owowegetarianizm wykluczenie mięsa, ryb i mleka oraz produktów z nich wytwarzanych
Weganizm wykluczenie wszystkich produktów pochodzenia zwierzęcego

Amerykańskie Towarzystwo Dietetyczne (The American Dietetic Association) (Craig i Mangels, 2009) jak również Kanadyjskie Towarzystwo Pediatryczne (The Canadian Paediatric Society) (Amid i wsp., 2010) w opublikowanych stanowiskach stwierdzają, że dobrze zaplanowana dieta wegetariańska, w tym wegańska, w której zadbano o zawartość wszystkich składników pokarmowych, może stanowić zdrową alternatywę sposobu żywienia we wszystkich okresach życia, również u dzieci i nastolatków. Eksperci zwracają uwagę na kluczowe znacznie edukacji rodziny w prowadzeniu diety i regularnych kontroli stanu zdrowia. Podobne stanowisko sformułowało także The British Nutritional Fundation (Phillips, 2006), jednocześnie zaznaczając, że bardziej restrykcyjne diety, takie jak dieta makrobiotyczna lub dieta oparta tylko na surowych produktach roślinnych, mają często małą wartość energetyczną i zbyt małą zawartość wielu składników odżywczych, co sprawia, że są one całkowicie niewłaściwe dla dzieci. W 2017 roku ukazało się stanowisko Włoskiego Towarzystwa Żywienia Człowieka (The Italian Society of Human Nutrition) dotyczące wpływu diety wegetariańskiej na zdrowie człowieka w różnych okresach życia (Agnoli i wsp., 2017). W publikacji skoncentrowano się głównie na ocenie wpływu na zdrowie diety laktoowowegetariańskiej oraz diety wegańskiej, jednak czasami omówiono również wpływ innych modyfikacji, przykładowo diety makrobiotycznej w jej wersji ograniczającej spożycie produktów pochodzenia zwierzęcego. Eksperci stwierdzają, że dobrze zaplanowana dieta wegetariańska dostarczająca różnych produktów i zapewniająca odpowiednią ilość zwłaszcza witaminy B12 pozwala na dostarczenie adekwatnej do potrzeb ilości składników pokarmowych. Jednocześnie w opracowaniu wskazano na ryzyko wystąpienia niedoborów żywieniowych u dzieci na diecie makrobiotycznej. Eksperci zalecają odpowiednią edukację osób stosujących tego typu dietę. 
W powyższych stanowiskach grup eksperckich, wskazujących na możliwe stosowanie diety wegetariańskiej, w tym wegańskiej u dzieci i młodzieży, zawsze zwraca się uwagę na konieczność zapewnienia właściwej podaży składników pokarmowych, takich jak: białko, witamina B12, witamina D, wapń, żelazo, cynk, jod, długołańcuchowe wielonienasycone kwasy tłuszczowe omega 3. W przypadku wymienionych składników pokarmowych istnieje duże ryzyko wystąpienia ich niedoborów. Dlatego też konieczne jest regularne ocenianie jakości diety, jej zbilansowania, jak również uwzględnienie w diecie produktów wzbogacanych i wprowadzanie odpowiedniej suplementacji dietetycznej. Zaznaczane jest również znaczenie edukacji osób i rodzin osób stosujących dietę wegetariańską w dowolnej jej odmianie, jak również regularnej oceny medycznej. 
Trzeba zaznaczyć, że dostępna jest bardzo mała liczba badań dotyczących stosowania diety wegańskiej u dzieci w krajach wysoko rozwiniętych. Schurmann i wsp. (2017) do przeglądu piśmiennictwa dotyczącego stosowania diety wegetariańskiej u dzieci ostatecznie włączyli 16 badań, z czego tylko dwa dotyczące diety wegańskiej. Pierwsze z nich było opublikowane w 1988 roku i uczestniczyło w nim 39 dzieci z Wielkiej Brytanii w wieku 1–7 lat. Większość dzieci otrzymywała witaminy B12 i D w postaci suplementów. Rozwój fizyczny i umysłowy był zgodny z wiekiem, ale masa ciała i jej przyrost były poniżej 50. centyla. Dodatkowo stwierdzono, że wartość energetyczna diety, podaż witaminy D i wapnia były poniżej wartości referencyjnych. Drugie badanie przeprowadzono w USA z udziałem 404 dzieci w wieku 0–10 lat. Większość niemowląt była karmiona piersią przez 12 miesięcy. 83% dzieci przeszło na dietę wegańską zaraz po odstawieniu od piersi, pozostałe przez dwa pierwsze lata były na diecie lakto- lub owowegetariańskiej. Głównym źródłem białka była u tych dzieci soja. Mleko sojowe wzbogacane witaminami A, D i B12 zastępowało mleko krowie. Rozwój fizyczny był zgodny z wartościami referencyjnymi, ale w wieku 0–3 lata dzieci były średnio o 2 cm niższe od wartości referencyjnych. Wraz z dojrzewaniem średnia masa ciała i średni wzrost osiągnęły u badanych 50 centyl. Ostatecznie autorzy przeglądu literatury stwierdzili, że dostępne wyniki badań są niewystarczające, aby na ich podstawie sformułować jednoznaczne wnioski dotyczące wpływu diety wegetariańskiej, jak i wegańskiej na zdrowie niemowląt, dzieci i nastolatków z krajów wysoko rozwiniętych. 
W portugalskim programie dotyczącym promocji zdrowej diety (The Portuguese National Programme for the Promotion of a Healthy Diet) (Silva i wsp., 2015) zaleca się, aby karmienie piersią u niemowląt na diecie wegańskiej było wydłużone do ukończenia przez nie 2. r.ż., tak aby pod osłoną karmienia piersią możliwe było osiągnięcie przez nie dużej różnorodności w spożywanych produktach spożywczych. W ten sposób możliwe jest zapewnienie właściwej podaży pełnowartościowego białka z mleka matki w pierwszych latach życia dziecka. 
W 2016 roku ukazało się stanowisko Niemieckiego Towarzystwa Żywieniowego (The German Nutrition Society – DGE) dotyczące stosowania diety wegańskiej (Richter i wsp., 2016). Stwierdzono w nim, że stosowanie diety opartej wyłącznie na produktach pochodzenia roślinnego niesie za sobą trudność w zapewnieniu odpowiedniej podaży niektórych składników pokarmowych. Największą trudność stanowi zapewnienie odpowiedniej podaży witam...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Forum Pediatrii Praktycznej"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Dodatkowe artykuły niepublikowane w formie papierowej
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy