Dołącz do czytelników
Brak wyników

Studium przypadków

28 maja 2018

NR 17 (Październik 2017)

Wszawica – wstydliwa choroba

0 76

Wszawica głowowa (pedikuloza), pomimo że występuje powszechnie nawet w najbardziej rozwiniętych krajach o wysokim statusie socjoekonomicznym, w Polsce jest nadal tematem tabu, tematem wstydliwym, o którym rodzice chorujących dzieci najchętniej nie chcieliby wspominać. Mogłoby się wydawać, że w dobie rosnącej dbałości o czystość i higienę osobistą problem wszawicy powinien zostać już dawno zażegnany. Niestety tak nie jest. W naszym kraju nie istnieje już obowiązek profilaktycznego, okresowego sprawdzania głów dzieci przez personel medyczny w placówkach przedszkolnych/szkolnych (zlikwidowane stanowiska higienistki szkolnej), co w przeszłości umożliwiało szybkie wychwycenie ognisk wszawicy, alarmowanie rodziców, wdrażanie działań profilaktycznych i leczniczych.

Dziś bez zgody rodziców niemożliwa jest profilaktyka w tym zakresie, co w praktyce oznacza, że wszawica może się rozprzestrzeniać przez długi czas niezauważalnie. Ponadto wdrożenie systemowo prowadzonych działań profilaktycznych nie jest możliwe także dlatego, iż wszawica nie znajduje się obecnie w wykazie chorób zakaźnych znajdującym się w załączniku do ustawy z 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2016 r., poz. 1866). Oznacza to, że przypadki wszawicy nie są objęte zakresem działań organów Państwowej Inspekcji Sanitarnej. Ciężar zwalczania choroby został przesunięty na rodziców, opiekunów i personel medyczny. 
Na wszawicę chorują głównie dzieci w wieku od 3 do 15 lat. Częstość występowania choroby nasila się latem, kiedy dzieci przebywają w dużych grupach rówieśniczych na koloniach czy obozach letnich i często wymieniają się przedmiotami mającymi styczność z włosami, takimi jak szczotki, grzebienie, spinki, gumki, opaski, chustki, nakrycia głowy itp. Bliski kontakt osobisty sprawia, że pasożyt może przemieścić się na nowego żywiciela nawet podczas wspólnej podróży (autokar w drodze na kolonie), gier w sali zabaw i w czasie powszechnej w środowisku dzieci wymiany odzieży i przedmiotów codziennego użytku.
W przeszłości infestacje wszawicą wiązały się z ryzykiem zakażenia chorobami zakaźnymi, tj. durem wysypkowym. Dziś poza niewątpliwie uciążliwym przebiegiem zarażenia w większości przypadków nie wiąże się ono z żadnym większym ryzykiem i konsekwencjami zdrowotnymi. 

Epidemiologia

Wszawica jest chorobą pasożytniczą wywoływaną przez następujące rodzaje stawonogów: ludzką wesz głowową (Pediculosis humanus capitis), wesz łonową (Phthirus pubis) oraz wesz odzieżową (Pediculosis humanus corporis). Wszy są gatunkami kosmopolitycznymi, a sama wszawica może dotknąć każdego człowieka niezależnie od warunków socjoekonomicznych, w których żyje. Szacuje się, że dotyka w USA co czwarte dziecko w wieku przedszkolnym. Epidemię wszawicy w szkołach podstawowych odnotowano w Czechach w latach 90., gdzie w niektórych szkołach było zarażonych niemal 20% dzieci. Stwierdzono, iż wszawica występuje częściej u chłopców niż u dziewcząt, chociaż nie wykazano ewidentnego związku między częstością infestacji a długością włosów i częstością ich mycia. Mniejszą częstość wszawicy zauważono jednak w populacji dzieci rasy afroamerykańskiej, co może wiązać się z inną budową włosa ludzkiego, zmniejszającą zdolność wszy do uchwycenia się go. 
Problemem epidemiologii wszawicy głowowej w Polsce w 2012 roku zajmowała się Samodzielna Pracownia Entomologii Medycznej i Zwalczania Szkodników NIZP-PZH, przeprowadzając badania ankietowe w szkołach różnego szczebla (https://pssepulawy.pis.gov.pl). Ankiety wypełniły 892 jednostki. Z ankiety wynikało, że problem występowania wszawicy zgłosiło 44,5% respondentów. W ponad 53% szkół źródłem informacji o pojawieniu się pedikulozy była higienistka szkolna. Dla 21,5% (192 placówki) problem pedikulozy w szkole okazał się sprawą trudną (dla 5,4% – 48 placówek – bardzo trudną) do rozwiązania. Około 49,0% placówek zgłosiło potrzebę istnienia instytucji, która będzie monitorowała problem występowania wszawicy, edukowała i proponowała rozwiązania eliminujące tę chorobę.

Etiologia

Najczęściej występującą w populacji dziecięcej jest wesz głowowa. Jest ona owadem należącym do rodziny Pediculidae podgromady owadów uskrzydlonych, koloru od brudnobiałego do szarego, o sześciu odnóżach przystosowanych do przyczepiania się do włosów oraz kłująco-ssący narząd gębowy służacy odżywianiu się krwią gospodarza. Dorosła samica osiąga długość 2,4–4,7 mm, samiec jest mniejszy i mierzy 2–3 mm. 
Pełny cykl życiowy wszy od jaja-gnidy poprzez trzy formy larwalne do postaci dorosłej trwa około miesiąca – dziennie samica składa około 10 jaj, starannie przyczepiając je do włosów gospodarza, tworząc gnidy o zabarwieniu odpowiednim do koloru włosów gospodarza, z których po ośmiu dniach wylęgają się nimfy dojrzewające w czasie kolejnych 9–12 dni. Dojrzałe formy wszy żerują głównie w okolicy skóry owłosionej głowy, w obrębie brwi oraz rzęs; potrafią przeżyć ponad jeden dzień poza organizmem gospodarza. Nimfy wylęgają się z jaj wyłącznie wtedy, gdy są doczepione do włosów. Jedynym wektorem oraz żywicielem dla wszy jest człowiek. Charakterystyczną cechą wszy jest brak zdolności do skakania czy latania.

Droga infestacji

Z uwagi na brak zdolności wszy do skakania, główną drogą transmisji jest kontakt bezpośredni z głową osoby z wszawicą. Podkreśla się jednak możliwość pośredniego przeniesienia wszy poprzez m.in. nakrycia głowy, grzebienie czy szczotki do włosów – jest to jednak droga niezbyt częsta. Stwierdzono, że wszy niechętnie o...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Forum Pediatrii Praktycznej"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Dodatkowe artykuły niepublikowane w formie papierowej
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy

    Maria Kotowska

    dr n. med.; pediatra, specjalista II stopnia Proacuje w Klinice Gastroenterologii i Żywienia Dzieci Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego.

    Pierwsze 4 lata po ukończeniu studiów to okres pracy w Specjalistycznej Poradni Dziecięcej w Warszawie i równoczesne przygotowanie do specjalizacji z pediatrii w Klinice Gastroenterologii i Żywienia Dzieci Akademii Medycznej w Warszawie – zakończone sukcesem w 1997 (I stopień) i 2000 (II stopień). Od 1997 roku do chwili obecnej pracuje na stanowisku adiunkta w Klinice Gastroenterologii i Żywienia Dzieci WUM, prowadząc zajęcia dydaktyczne dla studentów wydziału lekarskiego i farmacji. W 2005 r. uzyskała tytuł doktora nauk medycznych, broniąc z wyróżnieniem pracę pt. Saccharomyces boulardii w zapobieganiu biegunce poantybiotykowej u dzieci: badanie z randomizacją, z podwójnie ślepą próbą, kontrolowaną placebo. Od kilkunastu lat specjalizuje się w zakresie żywienia dzieci zdrowych i chorych oraz terapii zakażeń i profilaktyki, prowadząc wykłady dla studentów oraz lekarzy i farmaceutów.

    Autorka licznych publikacji polskich i zagranicznych z zakresu gastroenterologii dziecięcej, pediatrii ogólnej, antybiotykoterapii i szczepień.

    Recenzentka BMJ Case Reports, Medical Science Monitor i CMRO. Członek Zarządu Oddziału Warszawskiego Polskiego Towarzystwa Pediatrycznego, członek Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii i Żywienia Dzieci.

    Michał Wronowski

    lek.; Klinika Gastroenterologii i Żywienia Dzieci, Warszawski Uniwersytet Medyczny
    p.o. Kierownika Kliniki: dr hab. n. med. Aleksandra Banaszkiewicz