Dołącz do czytelników
Brak wyników

Temat numeru

21 grudnia 2018

NR 24 (Grudzień 2018)

Probiotyki – zastosowania oparte na faktach

0 209

Probiotyki (według definicji FAO/WHO) to żywe drobnoustroje, które podane w odpowiedniej dawce wywierają korzystny wpływ na zdrowie gospodarza [1].

Mechanizm działania probiotyków jest złożony i składają się na niego między innymi:

  • blokowanie adhezji bakterii chorobotwórczych do nabłonka poprzez produkowanie związków hamujących [2], 
  • wspieranie jelitowego układu odpornościowego [3], 
  • utrzymywanie prawidłowego stężenia SFA (krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych) [4],
  • hamowanie syntezy jelitowych cytokin prozapalnych [5], 
  • zmniejszenie przepuszczalności bariery jelitowej [5], 
  • hamowanie namnażania patogenów przez bezpośrednie wiązanie z bakteriami G(-) [6], 
  • poprawa wchłaniania jelitowego elektrolitów [3].

Mechanizmy działania probiotyków ilustruje rycina 1. Probiotyki próbuje się stosować w olbrzymiej liczbie problemów zdrowotnych takich jak ostra biegunka, profilaktyka i leczenie alergii pokarmowej, czynnościowe zaburzenia przewodu pokarmowego, nieswoiste zapalenia jelit, autyzm, biegunka podróżników itp. W tym artykule przedstawione zostaną zastosowania oparte na faktach, a nie jedynie domniemaniach lub słabych pod względem metodologicznym badaniach przeprowadzonych najczęściej na małych grupach pacjentów. Trzeba podkreślić, że wraz z rozwojem wiedzy okazuje się, że działania określonego probiotyku nie można uogólniać, gdyż może być ono ograniczone do analizowanej populacji. Trzeba także przypomnieć, że działanie probiotyków jest szczepozależne i działania jednego probiotyku nie można przenosić na drugi. 

Leczenie ostrej biegunki 

Ostra biegunka definiowana jest jako pojawienie się luźnych lub wodnistych stolców i/lub wzrost ich częstości z obecnością lub bez obecności gorączki i wymiotów. Ostra biegunka trwa zwykle ok. siedmiu dni, nie przekraczając czternastu [7]. Zapadalność na ostre biegunki jest znaczna i w Europie wynosi 0,5 do 1,9 epizodów/dziecko/rok [7]. Leczenie w większości przypadków ogranicza się do nawadniania enteralnego lub parenteralnego. Terapie przyczynowe są ograniczone, a objawowe (poza nawadnianiem) nie zawsze bezpieczne, stąd koncepcja zastosowania probiotyków jako terapii wspomagającej mogącej ograniczyć przynajmniej czas trwania biegunki i zmniejszyć ryzyko jej przedłużania się. W tym zastosowaniu przebadano trzy szczepy probiotyczne – LGG, Saccharomyces boulardii, Lactobacillus reuteri DSM 17938. Podsumowanie wyników badań nad tymi szczepami przedstawiam niżej.

Lactobacillus rhamnosus GG

  • W analizie Cochrane z 2010 r. [9] obejmującej 11 randomizowanych kontrolowanych z randomizacją (RCT) (n = 2072) wykazano skrócenie czasu trwania biegunki średnio o 27 h (95% przedział ufności, confidential interval – CI -41 do -13).
  • W metaanalizie przeprowadzonej przez Szajewską H. i wsp. z 2013 r. [8] obejmującej 15 RCT (n = 2963), badacze wykazali w 11 RCT skrócenie czasu trwania biegunki o 1 dzień (95% CI -1,7 do -0,4), a także, że wyższe dawkowanie, czyli ≥ 1010 CFU (colony-forming units, jednostki tworzące kolonie) było lepsze niż < 1010 CFU.

Saccharomyces boulardii

  • W analizie Cochrane z 2010 r. [9] obejmującej 6 RCT (n = 606) wykazano wyraźny spadek ryzyka, że biegunka będzie trwała ≥ 4 dni (RR, relative risk – ryzyko względne 0,37; 95% CI, 0,2-0,65),
  • Dinleyici E.C. et al. w 2012 r. [10] wykazali, podsumowując 11 RCT (n = 1306), skrócenie czasu biegunki o 1 dzień (95% CI -1,4 do -0,6).

Lactobacillus reuteri DSM 17938

  • Szajewska H. i wsp. w 2014 r. [11], analizując 2 RCT (n = 196),wykazali skrócenie czasu trwania biegunki o 32 h (95% CI -41 do -24),
  • Dilneyci E.C. et al. w 2015 r. [12] przeprowadzili RCT (n = 64), wykazując w nim skrócenie czasu trwania biegunki o ok. 15 h (60,4 ± 24,5 h [95% CI: 51,0–69,7 h] vs. 74,3 ± 15,3 h [95% CI: 68,7–79,9 h]; p < 0,05).
Ryc. 1. Mechanizmy korzystnego działania probiotyków

Zapobieganie biegunce poantybiotykowej

Biegunka poantybiotykowa (Antibiotic-associated diarrhea – AAD) jest częstym powikłaniem antybiotykoterapii i definiuje się ją jako biegunkę powstającą w związku z antybiotykoterapią po wykluczeniu innych jej przyczyn [14]. Klinicznie najczęściej objawia się jako biegunka łagodna, niekiedy jednak przybrać może obraz zagrażającego życiu rzekomobłoniastego zapalenia jelit wywołanego przez Clostridium difficile [14]. W tym zastosowaniu bardzo dobre efekty w badaniach klinicznych wykazano dla Lactobacillus rhamnosus GG oraz dla Saccharomyces boulardii.

Lactobacillus rhamnosus GG

  • Szajewska H. i wsp. w 2016 r., opierając się na 5 RCT (n = 445) [14], wykazali redukcję ryzyka AAD z 23% do 9,6% (RR 0,48; 95%CI 0,26 do 0,89). Zaznaczyć trzeba, że w jedynym...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Forum Pediatrii Praktycznej"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Dodatkowe artykuły niepublikowane w formie papierowej
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy

    Piotr Albrecht

    prof. dr hab. n. med.; specjalista z pediatrii, gastroenterologii i gastroenterologii dziecięcej. Klinika Gastroenterologii i Żywienia Dzieci WUM.

    Autor ponad 197 publikacji, IF >55; liczba cytowań z bazy Scopus – 391 bez autocytowań; h index = 10. Ponad 16 tysięcy endoskopii górnego i dolnego odcinka przewodu pokarmowego z polipektomiami, rozszerzaniem przełyku i usuwaniem różnorodnych ciał obcych z żołądka i przełyku. Popularyzator nauki i wiedzy: redaktor naukowy podręcznika: Gastroenterologia Dziecięca – Przewodnik lekarza praktyka – Czelej 2014 oraz tłumaczenia z języka niemieckiego podręcznika: S. Illing, S. Spranger, „Pediatria – Poradnik kliniczny”. Urban&Partner, Wrocław 2001; 16 lat współpracy z miesięcznikiem „Dziecko” – konsultacje, własna dwustronicowa rubryka odpowiedzi na pytania rodziców; autor rozdziału: „Pierwsza pomoc”, w wydawnictwie pt. Rower, Pascal, 2004; autor książek: Albrecht P, Niecikowska O. „Rodzice pytają, pediatra odpowiada”. Prószyński i S-ka, 2000, Warszawa; Szajewska H, Albrecht P. „Jak żywić niemowlęta i małe dzieci”. PZWL – ostatnie wydanie 2009. Redaktor naczelny czasopisma „Pediatria Współczesna – Gastroenterologia, Hepatologia i Żywienie Dziecka”, redaktor prowadzący „Forum Pediatrii Praktycznej”. Członek Zarządu Głównego PTP, konsultant wojewódzki – gastroenterologia dziecięca. Zainteresowania: narciarstwo, kajakarstwo, muzyka, ogrodnictwo, majsterkowanie.