Ospa wietrzna u dzieci – praktyczne aspekty diagnostyki, leczenia i profilaktyki

Ospa wietrzna jest ostrą, wysoce zakaźną chorobą wirusową wywoływaną przez wirusa ospy wietrznej i półpaśca (ang. Varicella-zoster virus, VZV; Human alphaherpesvirus 3). Patogen ten należy do rodziny Herpesviridae i – podobnie jak inne herpeswirusy – po zakażeniu pierwotnym ustanawia w organizmie gospodarza stan latencji utrzymujący się przez całe życie. Reaktywacja zakażenia prowadzi do rozwoju półpaśca, którego ryzyko zwiększa się wraz z wiekiem oraz w przebiegu stanów immunosupresji [1].

Przed wdrożeniem powszechnych szczepień przeciw ospie wietrznej zakażeniu ulegało ponad 90% populacji przed osiągnięciem wieku szkolnego. Mimo istotnego ograniczenia liczby zachorowań w krajach realizujących populacyjne programy szczepień, ospa wietrzna pozostaje istotnym problemem zdrowia publicznego. W Polsce corocznie rejestrowane są dziesiątki tysięcy przypadków, przy czym najwyższa zapadalność dotyczy dzieci w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym [1, 2].

Z perspektywy klinicznej większość zachorowań ma przebieg łagodny, jednak ciężkie powikłania wymagające leczenia szpitalnego mogą wystąpić również u dzieci dotychczas zdrowych. Do grup szczególnie narażonych należą niemowlęta, młodzież, kobiety ciężarne oraz osoby z pierwotnymi lub wtórnymi niedoborami odporności [1, 3].

Rozwój metod diagnostycznych opartych na biologii molekularnej oraz postęp w profilaktyce czynnej spowodowały zmianę podejścia do rozpoznawania i leczenia zakażeń VZV. W związku z większą liczbą zaszczepionych dzieci częściej niż wcześniej spotyka się łagodne przypadki zachorowań u dzieci szczepionych, których obraz kliniczny różni się od klasycznej ospy wietrznej [1, 2, 4].

Celem niniejszego opracowania jest syntetyczne przedstawienie aktualnego stanu wiedzy dotyczącego epidemiologii, patogenezy, obrazu klinicznego, diagnostyki i leczenia ospy wietrznej u dzieci, ze szczególnym uwzględnieniem praktycznych aspektów postępowania zgodnych z obowiązującymi rekomendacjami [1–5].

Epidemiologia ospy wietrznej u dzieci

Ospa wietrzna należy do chorób wirusowych człowieka o bardzo wysokiej zakaźności. Współczynnik reprodukcji podstawowej (R₀) szacuje się na 8–12, co oznacza, że jedna osoba zakażona może przenieść zakażenie średnio na osiem do dwunastu osób podatnych. Transmisja zachodzi głównie drogą kropelkową oraz poprzez bezpośredni kontakt z zawartością pęcherzyków skórnych [1, 2].

Źródłem zakażenia jest wyłącznie człowiek. Chory zakaża już 1–2 dni przed pojawieniem się wysypki i pozostaje zakaźny do czasu przyschnięcia wszystkich zmian skórnych, zwykle przez 5–7 dni od ich wystąpienia [1, 2].

Największą zapadalność obserwuje się u dzieci w wieku 2–10 lat. Zachorowania wykazują sezonowość, z największą liczbą przypadków przypadającą na okres zimowo-wio...