Burza w szklance mleka, czyli co warto wiedzieć o laktozie i szybkości wyrastania z alergii na białka mleka krowiego

Laktoza jest dwucukrem zbudowanym z glukozy i galaktozy. Enzymem rozkładającym laktozę jest laktaza, której dodatkową aktywnością jest rozkładanie glikolipidów pokarmowych. Dla zrozumienia choćby zjawiska wtórnej nietolerancji laktozy warto wiedzieć, że laktaza występuje w rąbku szczoteczkowym enterocytów, w największym stężeniu w enterocytach „starych”, znajdujących się na szczycie kosmków. Stąd w zaniku kosmków (bez względu na przyczynę), w nadmiernym złuszczaniu się enterocytów, a także w bardzo nasilonej reakcji zapalnej, np. w przebiegu alergii na białka mleka krowiego (ABMK), może wystąpić przejściowa nietolerancja laktozy. 

Fizjologiczna rola laktozy

Laktoza jest jednym z najważniejszych źródeł energii dla niemowlęcia karmionego naturalnie, ale także żywionego mieszankami na bazie mleka krowiego. Glukoza i galaktoza stanowią 40% energii z pokarmu kobiecego. Laktoza jest ponadto źródłem galaktozy do syntezy niezwykle ważnych w rozwoju mózgu i układu nerwowego glikolipidów i glikoprotein – istotnych składników błon komórkowych. Laktoza, zwłaszcza w stężeniach obserwowanych u dzieci karmionych piersią, poprawia także wchłanianie wapnia [1, 2, 3]. Wydaje się także, że laktoza – przynajmniej w żywieniu niemowląt – pełni funkcję prebiotyku, choć nie tak ważnego jak oligosacharydy pokarmu kobiecego (HMO) [4].

Fizjologiczna rola galaktozy

Laktoza, poza glukozą, jest źródłem galaktozy. Galaktoza jest nie tylko źródłem energii poprzez szlak glukozowy (cykl Leloir), lecz także bardzo ważnym dawcą reszt galaktozowych w procesie glikozylacji – ważnego etapu w syntezie w układzie nerwowym mieliny, której dominującymi glikolipidami są galaktocerebrozydy. Stąd pochodzi zresztą pierwotna nazwa galaktozy – cerebroza, wskazująca na jej związek z rozwojem OUN [5]. W związku z tym, że brak laktozy w diecie może sugerować jednocześnie niedobór galaktozy dla syntezy m.in. galaktocerebrozydów, trzeba sobie uświadomić, że aktywna galaktoza (UDP-gal) w wymienionym już cyklu Leloir może powstawać z glukozy dzięki galaktozo-4-epmierazie i w ten sposób być wbudowywana do glikolipidów. Wydajność tego procesu jest olbrzymia, gdyż u dorosłego w ten sposób syntetyzowanych jest ok. 1000 mg galaktozy/dobę, a wydajność niemowlęcia jest w tej materii proporcjonalnie większa [5]. Cały cykl Leloir ilustruje ryc. 1.

Metabolizm galaktozy – cykl Leloir

Fizjologia trawienia laktozy

Genetyczne podłoże aktywności laktazy

Laktoza pod wpływem laktazy rozpada się na glukozę i galaktozę, które za pomocą odpowiednich transporterów wchłaniane są do enterocytów, a następnie do ustroju [6]. Najlepiej proces ten w warunkach fizjologicznych ilustruje ryc. 2. W warunkach fizjologicznych jelito cienkie jest ubogie w bakterie (101-4/ml), w związku z czym ewentualne resztki niestrawionej laktozy nie ulegają w tym odcinku fermentacji.

Aktywność laktazy w ewolucji człowieka

Gen kodujący laktazę znajduje się na chromosomie 2 [7]. Moż...