Dołącz do czytelników
Brak wyników

Studium przypadków

25 kwietnia 2019

NR 26 (Kwiecień 2019)

Właściwa higiena ucha

0 207

Ucho człowieka w naturalny sposób wydziela do przewodu słuchowego zewnętrznego woskowinę. Wielu osobom woskowina kojarzy się z niewłaściwą higieną uszu, jednak fizjologicznie pełni bardzo ważne funkcje. Lato jest szczególnym okresem podczas roku, kiedy powinniśmy zwrócić uwagę na prawidłową higienę ucha. Woskowina w przewodzie słuchowym jest mieszaniną wydzieliny produkowanej przez gruczoły łojowe przywłosowe oraz gruczoły woszczynowe oraz dzięki swojemu składowi posiada m.in. właściwości antybakteryjne. Przemysł farmaceutyczny oferuje wiele gotowych preparatów ze wskazaniem do oczyszczania przewodu słuchowego lub usuwania zalegającej w nadmiarze wydzieliny, jednak zawsze należy stosować je zgodnie ze wskazaniami.

Ucho człowieka w naturalny sposób wydziela do przewodu zewnętrznego woskowinę (z łac. cerumen). Wielu osobom woskowina kojarzy się z niewłaściwą higieną uszu, jednak fizjologicznie pełni bardzo ważne funkcje. Oczyszcza oraz nawilża przewód słuchowy zewnętrzny, a także stanowi ochronę przed grzybami, bakteriami, pyłami czy innymi zanieczyszczeniami środowiskowymi (na przykład cząstkami stałymi smogu) [1]. Nie należy zatem dążyć do całkowitego jej usunięcia, ponieważ w ten sposób można sobie tylko zaszkodzić. Nadmierne usuwanie woskowiny z przewodu słuchowego uruchamia procesy jej nadprodukcji. W efekcie może to doprowadzić do zaczopowania przewodu słuchowego zewnętrznego dzięki utworzonemu korkowi woskowinowemu i pacjent doświadcza pogorszenia słuchu. 

Najbardziej charakterystyczne objawy utworzenia korka woskowinowego (powstałego z nadmiaru woszczyny) to: ból ucha, szumy uszne, uczucie pełności w uchu, pogorszenie słuchu oraz u niektórych osób nawet zawroty głowy. Dlatego prawidłowa higiena uszu jest ważna nie tylko w okresie jesienno-zimowym, kiedy częściej występują infekcje, ale również w okresie letnim. Lato jest szczególnym okresem podczas roku, kiedy powinniśmy zwrócić uwagę na prawidłową higienę ucha. Panuje wówczas wyższa temperatura, częściej podróżujemy do miejsc egzotycznych oraz nosimy zatyczki chroniące ucho na przykład przed wodą lub w czasie lotu samolotami, a także częściej korzystamy ze zbiorników wodnych o różnym stopniu czystości wody. 



Charakterystyka woskowiny



Woskowina w przewodzie słuchowym jest mieszaniną wydzieliny produkowanej przez gruczoły łojowe przywłosowe oraz gruczoły woszczynowe [2]. Jest połączeniem złuszczonych komórek skóry znajdujących się w przewodzie słuchowym (keratyna), włosów, wydzieliny gruczołów, w której skład wchodzą głównie: długołańcuchowe kwasy tłuszczowe (nasycone i nienasycone), alkohol, skwalen, cholersterol oraz substancje o działaniu antybakteryjnym (na przykład: enzymy lizosomalne oraz immunoglobuliny) [3, 4]. Pełni ważne funkcje, ponieważ nie tylko natłuszcza bardzo cienką skórę przewodu słuchowego, ale również chroni przed drobnoustrojami czy zanieczyszczeniami mechanicznymi. Posiada właściwości antybakteryjne, utrzymując niskie pH skóry w przewodzie słuchowym zewnętrznym, co zdecydowanie utrudnia kolonizowanie bakterii oraz chroni przed mikrourazami w przewodzie słuchowym [5, 6]. 
Nadmiar woskowiny usuwany jest poprzez naturalne złuszczanie się komórek nabłonkowych, które migrują od błony bębenkowej w kierunku otworu słuchowego oraz dzięki ruchom żuchwy. Anatomicznie przewód słuchowy posiada zwężenie w miejscu połączenia części chrzęstnej i kostnej (znajdującej się bliżej błony bębenkowej) [7, 8], co w momencie dostania się korka woskowinowego we wspomniane okolice może doprowadzić do zatkania przewodu słuchowego zewnętrznego. Mamy wtedy utrudnione lub zupełnie uniemożliwione przekazywanie dźwięków, czyli niedosłuch typu przewodzeniowego. Niektóre osoby są bardziej narażone na utrudnione 
fizjologiczne oczyszczanie przewodu słuchowego. Należą do nich osoby regularnie stosujące zatyczki do uszu, używające aparatów słuchowych, osoby słuchające muzyki z użyciem słuchawek wewnątrzusznych, osoby regularnie pływające czy w niektórych jednostkach chorobowych (np. zespół Downa; u tych pacjentów występuje zwężony przewód słuchowy). Brak woszczyny lub bardzo mała jej ilość mogłyby doprowadzić do nadmiernej suchości skóry przewodu słuchowego, co mogłoby doprowadzić do świądu i nawracających procesów zapalnych. 


Jak prawidłowo dbać o higienę uszu


Prawidłowa higiena uszu opiera się na kilku zasadach. Nie należy stosować patyczków kosmetycznych, które powodują upychanie woskowiny w kierunku błony bębenkowej zamiast jej usuwania. Dodatkowo średnica patyczka kosmetycznego jest zbliżona do średnicy przewodu słuchowego zewnętrznego, dlatego używanie patyczków może powodować mikrourazy poprzez otarcie ściany przewodu słuchowego, co stanowi otwarte wrota do zakażenia. Warto podkreślić, że patyczki kosmetyczne są niejałowe, co stanowi dodatkowy czynnik zakażający. 

Prawidłowa higiena uszu powinna opierać się również na oczyszczaniu zewnętrznych części ucha, takich jak małżowina uszna czy otwór przewodu słuchowego zewnętrznego. Do tego celu najlepiej zastosować ciepłą wodę z delikatnym detergentem (mydłem czy płynem do mycia ciała) o neutralnym pH. Stosowanie detergentów silniejszych (szamponów czy żeli do mycia ciała o innym niż neutralne pH) przyczynia się do zwiększenia produkcji woskowiny w mechanizmie obronnym organizmu. 

Przemysł farmaceutyczny oferuje wiele gotowych preparatów ze wskazaniem do oczyszczania przewodu słuchowego z zalegającej w nadmiarze woskowiny lub zapobiegających jej nadmiernemu gromadzeniu. Istnieją również preparaty, które zawierają składniki czynne powodujące usuwanie uformowanego korka woskowinowego przez wstępne jego zmiękczenie. Wspomniane preparaty są dostępne bez recepty, klasyfikowane 
są jako wyroby medyczne lub produkty lecznicze występują w postaci sprayów lub kropli do ucha, a ich głównymi składnikami są:

  • glicerol (nazywany gliceryną – należy do alkoholi triwodorotlenowych i jest silnie higroskopijny),
  • parafina ciekła (nazywana olejem parafinowym),
  • oleje roślinne o odpowiednich standardach farmaceutycznych (np. olej rzepakowy, oliwa z oliwek, olej migdałowy, olej jojoba, olej sezamowy) [9, 10, 11],
  • środki o działaniu przeciwzapalnym i przeciwbólowym (np. salicylan choliny),
  • środki powierzchniowo czynne, które zmniejszają napięcie powierzchniowe na granicy faz, np. dokuzynian sodu (detergent z grupy detergentów anionowych), acylosarkozynian sodu i ester sacharozy, PEG (polimery glikolu etylenowego) lub związki uwalniające „aktywny tlen” (np. nadtlenek karbamidu),
  • środki antyseptyczne: naturalne (np. olejki eteryczne: miętowy, goździkowy, cynamonowy) lub środki syntetyczne [12, 13].

Głównym celem stosowania olejów jest nawilżenie przewodu słuchowego oraz zmiękczenie czopu woskowinowego. Dodatkowo latem, kiedy panuje wyższa temperatura powietrza oraz kiedy częściej korzystamy z kąpieli wodnych, zakroplone do ucha ułatwiają usunięcie wody z przewodu słuchowego po skończonej kąpieli, natomiast zastosowane przed kąpielą wodną powodują mniejszą migrację wody do przewodu słuchowego. Preparaty tego typu powodują zmniejszenie nadmiernego produkowania woskowiny w przewodzie słuchowym. Ponieważ skład preparatów tylko na bazie olejów jest bezpieczny dla organizmu, tego typu preparaty nadają się do długotrwałego stosowania (profilaktycznie w celu utrzymania prawidłowego nawilżenia przewodu słuchowego, należy zakraplać maksymalnie 2–3 razy w tygodniu). Zwykle mogą być one stosowane już u najmłodszych pacjentów oraz u osób dorosłych. Warto zwrócić uwagę, aby tego typu produkty nie zawierały wody, ponieważ może ona spowodować pęcznienie czopu woskowinowego i stanowić czynnik sprzyjający zakażeniu przez drobnoustroje. Dodatkowo każdy z wyżej wymienionych...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Forum Pediatrii Praktycznej"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Dodatkowe artykuły niepublikowane w formie papierowej
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy