Dołącz do czytelników
Brak wyników

Studium przypadku , Otwarty dostęp

10 grudnia 2019

NR 30 (Grudzień 2019)

Ektoina – zastosowanie w codziennej praktyce lekarskiej

246

Choroby alergiczne uznane zostały za choroby cywilizacyjne, a ich częstość występowania stale rośnie. Zarówno w leczeniu atopowego zapalenia skóry, alergicznego nieżytu nosa i zapalenia spojówek coraz większą uwagę zwraca się na metody leczenia mające na celu zmniejszenie przepuszczalności naturalnej bariery ochronnej organizmu dla alergenów. Ektoina jest naturalną pochodną aminokwasu, która jest wytwarzana przez bakterie żyjące w ekstremalnie trudnych warunkach środowiskowych. Ze względu na właściwości nawilżające i przeciwzapalne ektoiny, jej miejscowa aplikacja odgrywa wspomagającą rolę w leczeniu ostrych i przewlekłych chorób zapalnych górnych dróg oddechowych, spojówek i skóry. Poza ogólnie przyjętymi metodami leczenia farmakologicznego chorób alergicznych metody leczenia barierowego są również skuteczne i pomagają zmniejszyć objawy chorób i poprawić jakość życia pacjentów.

W pielęgnacji suchej skóry nieocenioną rolę odgrywają odpowiednie preparaty, których skład umożliwia odbudowę prawidłowej funkcji bariery naskórkowej oraz redukcję miejscowego stanu zapalnego, który dominuje w obrazie klinicznym atopowego zapalenia skóry (AZS). Firmy farmaceutyczne korzystają z wielu patentów i rozwiązań wspomagających pielęgnację suchej, zmienionej zapalnie skóry atopowej. Podstawą leczenia ostrych stanów zapalnych są preparaty sterydowe i miejscowe inhibitory kalcyneuryny, jednak bez odpowiedniej terapii wspomagającej, jaką jest odnowa bariery naskórkowej leczenie trwałoby dłużej. Emolienty znakomicie sprawdzają się w podtrzymaniu efektu leczenia i opóźnianiu lub uniemożliwieniu nawrotu zmian skórnych.

POLECAMY

 

Ektoina


W ostatnim czasie podkreśla się ogromną rolę ektoiny w pielęgnacji skóry atopowej. Ekstremolit o którym mowa jest cykliczną tetrahydropirymidyną o niewielkiej masie cząsteczkowej, produkowaną przez różne mikroorganizmy. Jedną z pierwszych bakterii z której wyizolowano ektoinę była Ectothiorhodospira halochloris, zdolna do przeżycia w ekstremalnych warunkach termicznych. W wyniku niesprzyjających warunków środowiska takich jak zwiększone stężenie soli czy niekorzystne wartości temperatury dochodzi do gromadzenia się substancji ekstremolitowych w bakteriach. Jest to jedna z niezmiernie istotnych właściwości umożliwiających tym drobnoustrojom przeżycie w trudnych warunkach [1]. 

Ektoina (Ectoin®) jest jednym z pierwszych ekstremolitów produkowanych na skalę przemysłową. Ze względu na jej zdolności stabilizacji komórek, ochrony cząsteczek białkowych i błon komórkowych oraz zmniejszenie nasilenia uszkodzeń DNA, stanowi wartościowy składnik kosmetyków i preparatów dermatologicznych o kremowym podłożu [2]. Redukuje również stan zapalny wywołany czynnikami zewnętrznymi, takimi jak promieniowanie ultrafioletowe [3, 4]. Jedną z istotniejszych właściwości ektoiny jest zwiększanie nawilżenia lipidowych błon w naskórku [5]. Za wiele zalet ektoiny, związanych z ochroną komórek odpowiada jej wpływ na zwiększenie płynności błon komórkowych, które indukuje ekspresję wielu genów. Do klinicznych implikacji molekularnych procesów należy złagodzenie stanu zapalnego i przyspieszenie gojenia się ran.

Naturalne pochodzenie i wysoka tolerancja ektoiny przyczyniły się do rozpowszechnienia jej w przemyśle kosmetycznym i farmaceutycznym. Najistotniejszą rolą ektoiny jest zabezpieczanie skóry, przede wszystkim keratynocytów, przed działaniem niesprzyjających czynników środowiska, w tym przed promieniami UV, suchością i wysoką temperaturą. W wyniku oddziaływania na liczne procesy odpornościowe dochodzi do redukcji miejscowego stanu zapalnego. Cząsteczka o której mowa, została przebadana zarówno in vitro, jak i in vivo. Niewątpliwie ektoina aplikowana na skórę osób zdrowych poprawia jej nawilżenie i funkcję bariery naskórkowej. Udowodniono znacznie lepsze nawilżenie skóry w wyniku aplikacji kremu z 2% ektoiną w porównaniu z obojętnym podłożem [6]. Pojawiło się więc pytanie, czy i w jakim stopniu ta cząsteczka o niewielkiej masie jest w stanie usprawnić zatrzymywanie wody w naskórku osób o genetycznie uwarunkowanej dysfunkcji skóry oraz czy istnieją inne zalety stosowania ektoiny. 

Jedną z większych prac była randomizowana, podwójnie zaślepiona próba przeprowadzona w grupie pacjentów z AZS. Miejscowo aplikowany 2 razy dziennie krem z ektoiną w stężeniu 7% nie tylko był bardzo dobrze tolerowany, ale co ważniejsze, efekty działania były porównywalne z miejscowymi niesteroidowymi lekami o właściwościach przeciwzapalnych. Po 7. dniach aplikacji kremu z ektoiną uzyskano redukcję świądu o 49% (ryc. 1), a po 28 dniach stosowania uzyskano poprawę stanu klinicznego w skali IGA (Investigators Global Assessment) o 44% [7]. Ektoina dzięki swoim właściwościom wzmacniania interakcji woda-woda stabilizuje strukturę wody, a co za tym idzie zatrzymuje ją w naskórku, jest więc szczególnie wskazana w pielęgnacji suchej skóry w przebiegu m.in. AZS [8]. Kompleks Ectoin®HydroComplex odpowiada za gromadzenie wody, szczególnie w pobliżu błon, chroniąc komórki przed uszkodzeniami związanymi z promieniowaniem, odwodnieniem i środkami powierzchniowo czynnymi. Skuteczność kremu zawierającego ektoinę w regeneracji uszkodzonego naskórka wykazano w badaniu klinicznym porównując go z 0,25% hydrokortyzonem w kremie i placebo. Biorąc pod uwagę zarówno przywrócenie prawidłowej funkcji bariery naskórkowej (ryc. 2), jak i redukcję zaczerwienienia (ryc. 3), krem z ektoiną wygładza i nawilża skórę już w ciągu pierwszych trzech dni stosowania, a kolejne dni aplikacji istotnie wzmagają uzyskane efekty [8].

 

 Ryc. 1. Porównanie skuteczności w redukcji świądu u pacjentów z AZS stosujących krem z 7% stężeniem ektoiny z kremem z niesterydowym lekiem przeciwzapalnym. 

 

 Ryc. 2. Porównanie wpływu kremu z ektoiną, kremu z 0,25% hydrokortyzonem i placebo na funkcję bariery skórnej.

 

Alergiczny nieżyt nosa, zapalenie spojówek


Alergiczny nieżyt nosa (ANN) jest najczęstszą chorobą o podłożu alergicznym i stanowi 60–70% rozpoznań w tej grupie [9]. Do rozwoju objawów klinicznych prowadzi reakcja alergiczna (najczęściej zależna od IgE) na powszechne alergeny, takie jak roztocza, sierść zwierząt i pyłki. Schorzenie to stanowi zatem poważny problem nie tylko ze względu na jego rozległe rozprzestrzenianie się, ale także ze względu na aspekty medyczno-społeczne (częste powikłania, utrata zdolności do pracy i jakość życia pacjentów). Ciągłe przekrwienie błony śluzowej nosa i inne objawy nieżytu nosa, które codziennie przeszkadzają pacjentom, powodują zakłócenia snu i prowadzą do zmniejszenia aktywności fizycznej, zawodowej i społecznej. 

Alergiczne zapalenie spojówek jest częstą chorobą oczu, a alergeny wywołujące objawy kliniczne można podzielić na sezonowe (drzewa, chwasty itp.) i stałe (roztocza itp.). Objawy kliniczne pod postacią świądu oczu, przekrwienia spojówek i łzawienia, a w przypadku ostrego zapalenia spojówek obrzęku spojówek zazwyczaj towarzyszą innym objawom alergii. W przypadku alergenów całorocznych objawy zazwyczaj są subtelniejsze i mogą ograniczać się do swędzenia oczu albo ich przekrwienia i pieczenia.
 

 Ryc. 3. Porównanie wpływu kremu z ektoiną, kremu z 0,25% hydrokortyzonem i placebo na redukcję zaczerwienia skóry.

 

W przypadku wystąpienia objawów ANN wdraża się doustne i miejscowe leki przeciwhistaminowe, antagonistów receptora leukotrienowego, donosowe glikokortykosteroidy i kwas kromoglikanowy (stabilizatory komórek tucznych). Jedną ze skutecznych i podstawowych metod leczenia ANN i alergicznego zapalenia spojówek jest miejscowa aplikacja azelastyny, leku przeciwhistaminowego nowej generacji stosowanego jako spray do nosa lub krople do oczu. Do częstych działań niepożądanych stosowania azelastyny zalicza się odczuwanie gorzkiego smaku w ustach i miejscowe reakcje podrażnienia, a do rzadszych zmęczenie i ból głowy [10]. 

Innym lekiem przeciwalergicznym, hamującym degranulację komórek tucznych jest kwas kromoglikanowy, który zapobiega rozwojowi reakcji alergicznych, a jego początek działania wynosi około czterech do siedmiu dni. Ze względu na krótki okres półtrwania kwas kromoglikanowy należy stosować co najmniej 4 razy dziennie. Uważa się, że kwas kromoglikanowy jest bezpiecznym lekiem, a zdarzenia niepożądane, które mogą wystąpić, są zwykle łagodne (kichanie i uczucie pieczenia). Ze względu na dobry profil bezpieczeństwa kwas kromoglikanowy może być przepisywany w leczeniu nieżytu nosa u dzieci i kobiet w ciąży.

Idealną, ale często niemożliwą do wykonania metodą leczenia ANN jest eliminacja istotnych alergenów, a także immunoterapia swoista dla alergenu (ASIT). Metodą pośrednią jest zapobieganie bezpośredniemu działaniu alergenu na błonę śluzową jamy nosowej poprzez tworzenie bariery ochronnej w postaci cienkiej warstwy na powierzchni nabłonka oddechowego.

Zastosowanie aerozolu do nosa opartego na ektoinie ma na celu stworzenie filmu hydrofilowego na powierzchni błony śluzowej jamy nosowej, aby ograniczyć kontakt potencjalnie znaczącym alergenom dostającym się do błony śluzowej jamy nosowej drogą aerogenną, a także w celu zmniejszenia intensywności reakcji alergicznej i objawów klinicznych (świąd nosa, kichanie, katar, uczucie zatkanego nosa). Ektoina zabezpiecza śluzówki przed rozwojem reakcji alergicznej, przyspiesza redukcję stanu zapalnego i regenerację podrażnionej śluzówki, zwiększa ich nawilżenie, dlatego znalazła również zastosowanie we wspomagającym leczeniu infekcji. Preparat w sprayu redukuje podrażnienie błony śluzowej wywołane stosowaniem sterydów donosowych. Ze względu na naturalne pochodzenie oraz wysoki profil bezpieczeństwa ektoina może być stosowana w leczeniu nieżytu nosa u niemowląt oraz dzieci [11]. 

 

Dyskusja


W dużym badaniu porównującym skuteczność i bezpieczeństwo ektoiny...

Artykuł jest dostępny w całości tylko dla zalogowanych użytkowników.

Jak uzyskać dostęp? Wystarczy, że założysz konto lub zalogujesz się.
Czeka na Ciebie pakiet inspirujących materiałow pokazowych.
Załóż konto Zaloguj się

Przypisy