Dołącz do czytelników
Brak wyników

Studium przypadków

2 września 2019

NR 28 (Sierpień 2019)

Szczepienie przeciwko wirusowi brodawczaka ludzkiego u dziewczynek i chłopców

0 14

Wirus brodawczaka ludzkiego (ang. Human papiloma virus – HPV) jest patogenem przenoszonym drogą płciową wykazującym powinowactwo do komórek nabłonka wielowarstwowego błon śluzowych i skóry. Rezerwuarem wirusa jest zakażony człowiek. Do zakażenia dochodzi drogą kontaktów seksualnych, przez kontakt bezpośredni z zakażoną skórą lub błonami śluzowymi oraz rzadko drogą wertykalną w czasie porodu. Większość zakażeń HPV obserwuje się pomiędzy 16. i 26. r.ż.

Celem szczepień jest ochrona przed zakażeniem i rozwojem chorób związanych z HPV. Dostępne są trzy szczepionki różniące się między sobą liczbą typów HPV. Szczepienie zapewnia korzyść w postaci ochrony przed rozwojem chorób nowotworowych będących konsekwencją przewlekłego zakażenia HPV. Rekomenduje się szczepienia zarówno u dziewczynek, jak i chłopców w wieku 11–12 lat; optymalnie przed momentem inicjacji seksualnej.
Wirus brodawczaka ludzkiego (ang. Human papiloma virus – HPV) jest patogenem przenoszonym drogą płciową należącym do rodziny Papilomaviridae. Wykazuje powinowactwo do komórek nabłonka wielowarstwowego błon śluzowych i skóry. Do zakażenia komórek warstwy podstawnej naskórka dochodzi najczęściej w przypadku urazów lub otarć. Replikacja HPV jest ściśle skorelowana z procesem różnicowania komórek nabłonkowych [1]. 
Dotychczas poznano przeszło 120 różnych typów HPV, podzielono je na następujące grupy: α (atakujące nabłonek szyjki macicy), β (zakażające skórę) oraz gamma, µ i v (odpowiedzialne za powstawanie brodawek). Uwzględniając potencjał onkogenny HPV, podzielono je również na genotypy wysokiego (16, 18, 31, 45, 56), średniego (33, 35, 39, 51, 52) i niskiego ryzyka (1, 2, 6, 11, 40, 42, 43, 44, 54, 61, 70, 72, 81). Przewlekłe zakażenie genotypami wysokiego ryzyka powoduje raka szyjki macicy. Genotypy wysokiego ryzyka HPV – 16 i 18 są odpowiedziane za około 70% przypadków raka szyjki macicy w skali globu. Natomiast genotypy 31, 33, 45, 52 i 58 za dodatkowe 20% przypadków. Co więcej genotypy 16 i 18 wywołują blisko 90% przypadków raka odbytu, są odpowiedzialne za znaczący odsetek przypadków raka jamy ustnej i gardła, pochwy i sromu oraz prącia. Genotypy 6 i 11 HPV wywołują natomiast blisko 90% przypadków brodawek okolicy narządów płciowych i odbytu [2]. 
HPV jest małym, bezotoczkowym wirusem DNA o średnicy 55 nm. Genom zawiera 8 kilopar zasad kodujących 8 genów. Kapsyd wirusa zbudowany jest z białek L1 i L2. 
Rezerwuarem wirusa jest zakażony człowiek. Do zakażenia dochodzi drogą kontaktów seksualnych, przez kontakt bezpośredni z zakażoną skórą lub błonami śluzowymi oraz rzadko drogą wertykalną w czasie porodu. Okres wylęgania wynosi od kilku tygodni do 6–8 miesięcy. Większość zakażeń HPV obserwuje się pomiędzy 16. i 26. r.ż. 
Celem szczepień jest ochrona przed zakażeniem i rozwojem chorób związanych z HPV. Dostępne są trzy szczepionki różniące się między sobą liczbą typów HPV.

  • dwuwalentna szczepionka (Cervarix®) – typy 16 i 18,
  • czterowalentna szczepionka (Gardasil®) – typy 6, 11, 16 i 18,
  • dziewięciowalentna szczepionka (Gardasil-9®) – typy 6, 11, 16, 18, 31, 33, 45, 52 i 58. 

W Polsce zarejestrowane są wszystkie trzy szczepionki, które jednak znajdują się na liście szczepień zalecanych. W Stanach Zjednoczonych dostępna jest wyłącznie szczepionka dziewięciowalentna i znajduje się w kalendarzu szczepień obowiązkowych [3]. 
Wszystkie szczepionki są szczepionkami profilaktycznymi, których celem jest zapobieganie pierwotnemu zakażeniu HPV i jego późniejszym konsekwencjom. Szczepionki terapeutyczne, które mają indukować regresję istniejących zmian związanych z zakażeniem HPV, są ciągle w fazie badań i nie są dostępne w postępowaniu klinicznym. 

Szczepienia dziewczynek

Niezależnie od wybranej szczepionki, szczepienia dziewczynek przynoszą bezpośrednią korzyść, chroniąc przed rozwojem nowotworów będących konsekwencją zakażenia HPV. Efekt ten jest najbardziej widoczny w odniesieniu do zapobiegania rakowi szyjki macicy, który jest jednym z najczęściej występujących nowotworów u kobiet. Wszystkie trzy szczepionki zawierają typy 16 i 18 wywołujące blisko 70% przypadków raka szyjki macicy. Te typy HPV odpowiadają również za 90% przypadków raka odbytu i znaczący odsetek nowotworów pochwy i sromu oraz jamy ustnej i gardła. Szczepienia z wykorzystaniem szczepionki cztero- lub dziewięciowalentnej zapobiegają również wystąpieniu brodawek okolicy narządów płciowych i odbytu. Zmiany te, choć łagodne, związane są z wysoką zachorowalnością i dużym odsetkiem niepowodzeń terapeutycznych [4]. 
Objawy niepożądane po zastosowaniu szczepionki są zwykle łagodne i ograniczone do odczynów miejscowych. Korzyści wynikające ze szczepień przeciwko HPV wydają się największe w zalecanym dla wykonywania szczepień przedziale wiekowym 9–14 lat. Wykazano, że w przypadku zaszczepienia całej populacji 12-letnich dziewczynek w Stanach Zjednoczonych, szczepienie zapobiega ponad 200 tys. zakażeń HPV, 100 tys. nieprawidłowych wyników badania cytologicznego i 3300 przypadkom raka szyjki macicy przy założeniu, że screening byłby prowadzony przy użyciu aktualnie stosowanych metod [5]. W przypadkach wysokiej wyszczepialności wśród kobiet udowodniono również występowanie odporności populacyjnej wśród mężczyzn, czego wynikiem była zmniejszona częstość występowania brodawek anogenitalnych [6]. 

Szczepienie chłopców

Podobnie szczepienia chłopców przynoszą korzyść w postaci ochrony przed zakażeniem HPV oraz jego następstwami w postaci wywoływanych przez wirus nowotworów. Genotypy 16 i 18 są odpowiedzialne za blisko 90% przypadków raka odbytu i znaczącej części nowotworów jamy nosowo-gardłowej oraz prącia. Ponadto szczepienia z wykorzystaniem szczepionki cztero- lub dziewięciowalentnej zapobiegają również występowaniu brodawek oko...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Forum Pediatrii Praktycznej"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Dodatkowe artykuły niepublikowane w formie papierowej
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy