Dołącz do czytelników
Brak wyników

Studium przypadku

10 listopada 2021

NR 41 (Październik 2021)

Rola wyciągu z bluszczu w infekcjach dróg oddechowych u dzieci

0 11

Bluszcz jest rośliną stosowaną od wieków w terapii infekcji, ale stosunkowo niedawno odkryto, iż liście bluszczu Hedera hedelix zawierają hederakozyd C i jego pochodne saponiny – alfa-hederynę, czyli substancję, która jest odpowiedzialna za jego farmakologiczne działanie: wykrztuśne, rozkurczające oraz sekretolityczne. Dzięki tym właściwościom wyciągi bluszczu stosowane są w leczeniu infekcji układu oddechowego. 

Jedne z pierwszych informacji dotyczących stosowania roślin w celach terapeutycznych można znaleźć w materiałach historycznych Babilonii, Asyrii i Egiptu. Znane były wówczas nagietek, szafran, piołun, rumianek, lulek, lukrecja gładka, babka, a także bluszcz Hedera hedelix. W następnych wiekach Grecy, pierwsi lekarze w Europie, którzy przejęli wiele z kultur egipskiej i egejskiej, wykorzystywali rośliny w terapii wielu 
chorób.

POLECAMY

Hipokrates przyczynił się do olbrzymiej popularności właśnie bluszczu. Wiemy, iż Dioskurydes, lekarz wojskowy podczas panowania Nerona, zalecał stosowanie tej rośliny do opatrywania ran. Setki lat później św. Hildegarda z Bingen opisała właściwości lecznicze bluszczu w swoich słynnych księgach; również Leonardo da Vinci wskazywał na lecznicze właściwości tej rośliny [1, 2].

Wyciągi roślinne uzyskiwane przy zastosowaniu różnych procedur mogą różnić się składnikami, efektem terapeutycznym i bezpieczeństwem stosowania. W konsekwencji dane kliniczne dotyczące wyciągów uzyskiwanych różnymi metodami nie mogą być porównywane. Wyciągi muszą spełniać wymogi skuteczności terapeutycznej oraz bardzo dobrej tolerancji. 

W XIX wieku na południu Europy we Francji zaczęto stosować wyciągi z liści tej rośliny jako lek zwalczający kaszel. 

Stosunkowo niedawno odkryto, iż liście bluszczu Hedera hedelix zawierają hederakozyd C i jego pochodne saponiny – alfa-hederynę, substancję, która jest odpowiedzialna za farmakologiczne działanie rozkurczające, sekretolityczne oraz wykrztuśne.

Substancja ta nie dopuszcza do internalizacji receptorów β-adrenergicznych na powierzchni mięśniówki gładkiej oskrzeli i pneumocytów II typu. Efektem jest wzrost wrażliwości na endogenną adrenalinę, a to skutkuje rozszerzeniem oskrzeli, a także zwiększeniem produkcji surfaktantu [3–5]. Istnieje również inny ważny mechanizm działania wyciągu z bluszczu. Na modelu mysim badano wpływ wyciągu z liści bluszczu EA 575 na indukowane lipopolisacharydami uwalnianie IL-6 z makrofagów. Grupa kontrolna w tym czasie otrzymywała kortykosteroidy. Wykazano istotne statystycznie zmniejszenie uwalniania IL-6, a efekt działania był zależny od zastosowanej dawki wyciągu. IL-6 odgrywa kluczową rolę w procesach zapalnych, a także w regulacji odpowiedzi odpornościowej poprzez uwalnianie cytokin. Białko to jest produkowane między innymi przez makrofagi aktywowane w obrębie układu oddechowego w odpowiedzi na stymulujące bodźce takie jak wirusy czy alergeny. Chorzy z infekcjami układu oddechowego czerpią korzyści z terapii, które zmniejszają uwalnianie IL-6 [6].

Aby pozyskać wyciąg ziołowy o wysokiej zawartości aktywnych składników, ważne jest stosowane efektywnych i nowoczesnych procesów produkcyjnych. Wyciągi roślinne uzyskiwane przy zastosowaniu różnych procedur mogą różnić się składnikami, efektem terapeutycznym i bezpieczeństwem stosowania. W konsekwencji dane kliniczne dotyczące wyciągów uzyskiwanych różnymi metodami nie mogą być porównywane. Wyciągi muszą spełniać wymogi skuteczności terapeutycznej oraz bardzo dobrej tolerancji. Suche liście są najpierw mieszane z wodą i alkoholem w celu uwolnienia składników. Po tak zwanej fazie ekstrakcji, alkohol zostaje usunięty, a reszta koncentratu zostaje wysuszona. W ten sposób pozostają najbardziej pożądane składniki. Jest to tak zwany suchy ekstrakt, który następnie zostaje przetworzony i może zostać wykorzystany w dowolnej postaci.

Wyciągu bluszczu jako preparat wykrztuśny 

W kontrolowanym badaniu Balbot i wsp. u 50 dzieci z ostrym zapaleniem oskrzeli porównywali działanie wyciągu z bluszczu z działaniem acetylocysteiny (ACC). Preparaty podawane były przez 7–10 dni. Oceniając efekt kliniczny oraz parametry spirometryczne, wykazano podobny efekt wykrztuśny oraz poprawę wyników badań czynnościowych układu oddechowego [7]. Maidannik i wsp. w badaniu kontrolowanym u 72 dzieci z ostrą infekcją układu oddechowego porównywali efekt terapeutyczny wyciągu bluszczu z efektem terapeutycznym ambroksolu. Leczenie trwało 7–14 dni w zależności od ciężkości choroby, w trakcie obserwowano podobnie szybkie ustępowanie kaszlu, a w grupie leczonej wyciągiem roślinnym szybsze zmniejszanie się zmian osłuchowych [8]. W grupie 99 pacjentów dorosłych leczonych przez Meyera-Wegenera i wsp. z zapaleniem oskrzeli w randomizowanym, kontrolowanym badaniu z podwójnie ślepą próbą stosowano wyciąg bluszczu lub ambroksol przez 4 tygodnie. W celu oceny efektu terapeutycznego wykonywano ocenę kliniczną oraz spirometrię. Pacjenci wypełniali również dzienniczki dotyczące swoich objawów. W badaniu wykazano dobrą lub bardzo dobrą tolerancję preparatu, poprawę parametrów czynnościowych układu oddechowego. Efekt broncholityczny był zdecydowanie wyraźniejszy w grupie leczonej wyciagiem bluszczu [9].

Wyciąg z suchych liści bluszczu jest od wielu lat stosowany w leczeniu u dzieci chorób układu oddechowego, którym towarzyszy produktywny kaszel. Mechanizm działania preparatu wynika z jego właściwości sekretolitycznych i broncholitycznych. Główne aktywne składniki saponiny, a zwłaszcza alfa-hederyna, odpowiadają za efekt terapeutyczny i pozwalają na stosowanie preparatu w terapii infekcji dróg oddechowych. Tolerancję i bezpieczeństwo potwierdzono w badaniach klinicznych.

Wyciąg bluszczu oceniano również jako leczenie wspomagające u dzieci z częściowo kontrolowaną lub niekontrolowaną astmą oskrzelową w badaniu Zeila. Do badania zakwalifikowano 30 dzieci otrzymujących wziewne kortykosteroidy – odpowiednik 400 µg budezonidu. Pacjentom tym dodatkowo podawano wyciąg z bluszczu lub placebo przez 28–30 dni, po czym następowała tak samo długo trwająca faza wypłukiwania leku. W celu...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Forum Pediatrii Praktycznej"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Dodatkowe artykuły niepublikowane w formie papierowej
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy