Profilaktyka niedoborów witaminy D u dzieci w praktyce – co warto wiedzieć?

Studium przypadku

Witamina D (wit. D) ma istotne znaczenie w homeostazie wapniowo-fosforanowej, a jej niedobór prowadzi u dzieci do rozwoju krzywicy. Obecność receptorów dla wit. D oraz lokalna synteza w bardzo wielu komórkach naszego organizmu sprawia, iż odgrywa ona rolę w wielu innych procesach fizjologicznych, a jej niedobór może negatywnie wpływać m.in. na układ odpornościowy, zwiększając ryzyko i ciężkość przebiegu chorób infekcyjnych oraz alergicznych. Zasoby wit. D zależne są zarówno od endogennej syntezy skórnej, jak i egzogennych źródeł (dieta, suplementacja). Udział naturalnych źródeł wit. D (dieta, endogenna synteza skórna) jest w naszych realiach w znacznym stopniu limitowany, stąd zalecana jest profilaktyczna podaż wit. D od pierwszych dni życia. Aktualnie rekomendowane dawki wit. D uwzględniają jej wielokierunkowe działanie, co ma się przyczynić do ograniczenia wielu problemów zdrowotnych w populacji pediatrycznej.

Profilaktyczne podawanie preparatów wit. D w okresie niemowlęcym realizowane jest w Polsce od dziesięcioleci. Przekłada się to w sposób bezpośredni na bardzo wysoki odsetek niemowląt otrzymujących wit. D zgodnie z obowiązującymi zaleceniami, co niemalże eliminuje problem krzywicy i niedoborów wit. D w tej grupie wiekowej (2,5–9%) [1, 2]. Z innej strony, choć pierwsza próba rozwiązania problemu niedoborów wit. D u dzieci powyżej 1. r.ż. została podjęta w 2004 roku, kiedy wydane zostały Zalecenia Konsultanta Krajowego w Dziedzinie Pediatrii dotyczące profilaktyki krzywicy i osteoporozy, to do tej pory nie przyniosła ona spodziewanych rezultatów. 

Niestety, pomimo danych wskazujących na negatywne skutki niedoborów wit. D u dzieci (Tab. 1) i kolejnych rekomendacji podkreślających potrzebę suplementacji również poza okresem niemowlęcym, problem niedoborów wit. D u dzieci i młodzieży jest nadal nierozwiązany. 

POLECAMY

 

Tab. 1. Możliwe skutki niedoboru witaminy D u dzieci [3–10]

Definicja 
1. Układ szkieletowy:
a. krzywica
b. próchnica, anomalie szkliwa
c. mniejsza szczytowa masa kostna (chłopcy)
2. Zwiększone ryzyko, częstość, nasilenie infekcji:
a. dróg oddechowych 
b przerost i nawracające zapalenia migdałków
c. wystąpienia wstrząsu septycznego i zgonu u dzieci hospitalizowanych
d. COVID-19 i PIMS (wieloukładowy zespół zapalny po przechorowaniu COVID-19) 
3. Zwiększone ryzyko, nasilenie objawów, gorsza kontrola chorób alergicznych:
a. astma, katar sienny
b. alergia pokarmowa
c. atopowe zapalenie skóry
4. Zwiększone ryzyko oraz nasilenie objawów u dzieci z:
a. spektrum zaburzeń autystycznych
b. ADHD
c. depresją
d. zaburzeniami snu
5. Zwiększa ryzyko zachorowania na cukrzycę typu 1 (głównie gdy niedobór wit. D w 1. r.ż.)

 

Odsetek dzieci z niedoborem wit. D wzrasta wraz z wiekiem i jest najwyższy wśród młodzieży (dzieci 2–3 lata: 17%, dzieci 3–4 lata: 35%, dzieci 9–13 lat: 55%) [3, 11]. 

Skala niedoborów jest szczególnie wysoka w okresie zimowym (ok. 80–85% dzieci w wieku 3–18 lat), jednak w okresie letnim niedobory wit. D również występują – stwierdza się je u ok. 10–30% dzieci [11, 12]. 

Negatywny wpływ pory jesienno-zimowej na zasoby wit. D w naszej strefie geograficznej jest powszechnie znany. Wiadomo, że synteza skórna jest możliwa w polskich realiach pogodowych jedynie od maja do września. Przyjmuje się, że 15 minut dziennie w godzinach 10:00–15:00 powinno zapewnić endogenną syntezę na poziome przynajmniej 1 000 j.m./d. Jednak obserwowane w ostatnich latach zmiany w stylu życia dzieci i młodzieży, które sprzyjają ograniczonej aktywności na świeżym powietrzu, a także zanieczyszczenie powietrza, zachmurzenie, powszechne stosowanie filtrów UV (redukcja syntezy wit. D o > 95%) odbijają się negatywnie na możliwościach endogennej syntezy skórnej wit. D. Niepokój budzą również najnowsze badania przeprowadzone w okresie letnim u polskich dzieci w wieku przedszkolnym dotyczące efektywności syntezy skórnej wit. D. Wykazano, iż potrzebny jest zdecydowanie dłuższy czas ekspozycji na słońce (ok. 45 min.) u dzieci w wieku przedszkolnym spędzających czas na placu zabaw, aby osiągnąć rekomendowaną w tej grupie wiekowej dawkę 600–1000 j.m. [13]. W tym kontekście jeszcze większego znaczenia nabiera uwaga zawarta w rekomendacjach (Tab. 2) dotycząca kontynuacji suplementacji również w okresie od maja do września, choć nie jest bezwzględnie konieczna [14]. Drugim istotnym elementem negatywnie wpływającym na zasoby wit. D u dzieci jest rosnąca liczba dzieci otyłych (grupa ryzyka niedoborów). 

 

Tab. 2. Dawki profilaktyczne i lecznicze witaminy D w zależności od wieku dziecka – rekomendacje 2018 [23]

Grupa wiekowa Dawka profilaktyczna wit. D (j.m./dobę) Dawka lecznicza 
wit. D (j.m./dobę)
Noworodki i niemowlęta (1.–6. m.ż.) 400 j.m. niezależnie od sposobu kamienia od pierwszych dni życia 2 000 j.m
Niemowlęta (6.–12. m.ż.) 400–600 j.m. zależnie od ilości wit. D przyjętej z pokarmem
Dzieci 1–10 lat* 600–1000 j.m. w zależn...

Pozostałe 90% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Forum Pediatrii Praktycznej"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Dodatkowe artykuły niepublikowane w formie papierowej
  • ...i wiele więcej!

Przypisy