Dołącz do czytelników
Brak wyników

Studium przypadku

13 maja 2021

NR 38 (Kwiecień 2021)

Lewodropropizyna w leczeniu kaszlu u dzieci

0 98

Kaszel jest częstą dolegliwością, z jaką rodzice zgłaszają się do lekarza podstawowej opieki zdrowotnej. W artykule przedstawiono zastosowanie leków przeciwkaszlowych z uwzględnieniem roli lewodropropizyny jako leku bezpiecznego, szeroko stosowanego zarówno w populacji ludzi dorosłych, jak i dzieci ze zwróceniem uwagi na jej właściwości farmakokinetyczne i farmakodynamiczne.

Kaszel to mimowolny odruch lub wywołany świadomie, wytężony manewr wydechowy polegający na nagłym wydaleniu powietrza z dolnych dróg oddechowych, którego celem jest usunięcie zalegającej wydzieliny lub ciała obcego.

POLECAMY

Składa się z następujących faz:

  • Podrażnienie receptorów kaszlowych przez bodziec inicjujący.
  • Faza wdechowa – głęboki wdech.
  • Faza kompresyjna (ciśnienie wewnątrztorakalne = ok. 300 mm Hg), zamknięcie głośni, skurcz mięśni wydechowych, przepony, mięśni brzucha.
  • Faza wydechowa – gwałtowne otwarcie głośni, natężony wydech przez usta z uwolnieniem zgromadzonego powietrza w płucach [2].

Odruch kaszlowy jest jednym z podstawowych fizjologicznych mechanizmów ułatwiających oczyszczanie dróg oddechowych. Powstaje w odpowiedzi na drażnienie receptorów kaszlowych zlokalizowanych w nabłonku górnych i dolnych dróg oddechowych, osierdziu, przełyku, żołądku, przeponie a nawet w uchu zewnętrznym.

Do ich pobudzenia dochodzi na drodze mechanicznej (ciało obce, wydzielina w drogach oddechowych), chemicznej (np. dym tytoniowy, zanieczyszczenie środowiska) lub fizycznej (zimne powietrze). W powstawaniu odruchu biorą udział włókna nerwu błędnego, a także nerwu trójdzielnego, językowo-gardłowego i krtaniowego górnego. Impulsy motoryczne są doprowadzone do efektorów za pośrednictwem nerwu krtaniowego wstecznego oraz nerwów rdzeniowych.

Równoczesne pobudzenie do skurczu mięśni zwieraczy miednicy mniejszej zapobiega nietrzymaniu moczu podczas epizodów kaszlu [3, 4].

Klasyfikacja kaszlu

Kryterium czasu trwania pozwala wyróżnić:

  • Kaszel ostry – trwający do 3 tygodni.
  • Kaszel przewlekły – nie ma jednoznacznie zdefiniowanych ram czasowych pozwalających sklasyfikować kaszel jako przewlekły, opublikowane definicje określają dolną granicę czasu trwania kaszlu przewlekłego na 3–12 tygodni.

Ponadto niektóre klasyfikacje uwzględniają kaszel podostry, trwający 3–8 tygodni (najczęściej kaszel poinfekcyjny). Najczęstsze przyczyny ostrego i przewlekłego kaszlu u dzieci przedstawiono w tabeli 1.
 

Tab. 1. Najczęstsze przyczyny ostrego i przewlekłego kaszlu u dzieci (na podstawie [4])
Kaszel ostry Kaszel przewlekły
Zakażenia wirusowe Nieswoisty kaszel poinfekcyjny
Zaostrzenia astmy Zespół kaszlu z górnych dróg oddechowych
Zapalenie oskrzelików Przewlekające się bakteryjne zapalenie oskrzeli
Krztusiec Rozstrzenie oskrzeli
Zapalenie płuc Mukowiscydoza
Zachłyśnięcie się ciałem obcym Wady wrodzone układu oddechowego/krążenia
  Zespół dyskinetycznych rzęsek
  Ciało obce w drogach oddechowych
  Refluks żołądkowo-przełykowy
  Śródmiąższowe choroby płuc
  Kaszel nawykowy


Badania diagnostyczne

Przy rozpoznaniu kaszlu ostrego opieramy się na badaniu podmiotowym i przedmiotowym. Kaszel przewlekły oraz stwierdzenie objawów alarmowych (Rycina 1) skłania do przeprowadzenia rozszerzonej diagnostyki. Zdjęcie RTG klatki piersiowej powinno zostać wykonane przy podejrzeniu aspiracji ciała obcego, odmy, powikłań w zaostrzeniu astmy lub zapaleniu płuc.
 

Ryc. 1. Objawy alarmowe towarzyszące kaszlowi (na podstawie [3]).


Charakterystyka zapalenia dróg oddechowych

U dzieci większość zakażeń układu oddechowego ma etiologię wirusową, których przebieg ma charakter trójfazowy.

I faza zapalenia

W wyniku inwazji wirusa dochodzi do ogniskowej metaplazji nabłonka i częściowej jego martwicy, co prowadzi do destrukcji i dysfunkcji aparatu rzęskowego. Przekrwienie i obrzęk błony śluzowej górnych dróg oddechowych w zależności od lokalizacji powodują blokadę nosa, trudności w połykaniu, suchy kaszel tzw. „spływowy” w zapaleniu zatok i szczekający w podgłośniowym zapaleniu krtani, duszność wdechową i świszczący oddech w zapaleniu oskrzeli i oskrzelików.

Tę fazę określa się klinicznie jako przekrwienno-obrzękowo-hipersekrecyjną.

II faza zapalenia

W zmienionych zapalnie strukturach dochodzi do powstawania nacieku komórkowego. Równocześnie mamy  do czynienia ze zmianami w fizykochemicznych zmieniającymi właściwości śluzu. Płynny, surowiczy śluz warstwy zolowej, w której poruszają się rzęski, ulega wyraźnemu zgęstnieniu do postaci żelowej.

W tej fazie zapalenia obserwuje się nasiloną obturację oskrzeli, będącą następstwem zalegania gęstego śluzu, a także tzw. gęsty, początkowo nieproduktywny kaszel (ang. congested cough). Zagęszczenie i zaleganie śluzu nie tylko pogłębia zwężenie dróg oddechowych, ale sprzyjać może namnażaniu się bakterii, zwykle kolonizujących nosogardło, takich jak: S. pneumoniae, H. influenzae i M. catarrhalis, a niekiedy także S. aureus.

III faza zapalenia

Faza ta jest nazywana destrukcyjną – dochodzi w niej do nadkażenia bakteryjnego.

Terapia poszczególnych faz zapalenia

Do leków stosowanych w terapii objawowej (w I i II fazie zapalenia), należą następujące grupy leków:

  • przeciwgorączkowe i przeciwbólowe,
  • przeciwkaszlowe,
  • wykrztuśne,
  • mukolityczne,
  • cholinolityczne,
  • przeciwhistaminowe,
  • zmniejszające przekrwienie błony śluzowej (zwężające naczynia błony śluzowej)

Leki przeciwkaszlowe dzielimy na substancje o działaniu ośrodkowym i obwodowym. Ośrodkowo działające leki przeciwkaszlowe mają niską skuteczność u dzieci i obarczone są większym ryzykiem działań niepożądanych niż leki działające obwodowo. Nieopioidowe leki to m.in. butamirat i dekstrometorfan. Lekiem opioidowym używanym w populacji dziecięcej jest kodeina.

Do leków o działaniu obwodowym należą lewodropropizyna, estry kwasu butyloaminobenzoesowego i pochodne oksadiazolu (np. oksolamina).

Do leków o działaniu przeciwkaszlowym należą także leki przeciwhistaminowe starej generacji, takie jak prometazyna, klemastyna czy hydroksyzyna. Ich aktywność przeciwkaszlowa wynika z działania uspokajającego i parasympatykolitycznego prowadzącego do na zmniejszenia wydzielania gruczołów surowiczo-śluzowych [5].

Przeciwskazaniami do stosowania leków przeciwkaszlowych jest przede wszystkim zaleganie wydzieliny w drzewie oskrzelowym. Niektóre choroby neurologiczne mogą uniemożliwić odkrztuszenie rozrzedzonej wydzieliny. Istotnym jest, by nie stosować równocześnie leków mukoaktywnych i przeciwkaszlowych, ze względu na długi okres półtrwania leków takich jak ambroksol (ok 9 h) czy bromheksyna (12 h). Nierzadko maksymalne stężenie mukolityków występuje w momencie przyjmowania leku przeciwkaszlowego [3].

Lewodropropizyna

Tab. 2. Dawkowanie lewodropropizyny
Dawkowanie
Dzieci 10–20 kg 3 ml syropu 3 razy na dobę
20–30 kg 5 ml syropu 3 razy na dobę
Dorośli   10 ml syropu do 3 razy na dobę


Aktualnie jedynym w Polsce zarejestrowanym lekiem działającym obwodowo jest lewodropropizyna. Lek ten cechuje się działaniem przeciwkaszlowym (o punkcie uchwytu w oskrzelach i tchawicy) i znoszącym skurcz oskrzeli.
Nie nasila działania substancji wpływających na ośrodkowy układ nerwowy.
Mechanizm działania przeciwkaszlowego polega głównie na hamującym wpływie na włókna C. Dodatkowo okazało się, że lek ten wykazuje in vitro zdolność hamowania uwalniania neuropeptydów związanych z przewodzeniem bodźców czuciowych.
W zakresie drzewa oskrzelowego lewodropropizyna hamuje skurcz oskrzeli wywołany histaminą, serotoniną i bradykininą.
Działanie przeciwkaszlowe jest porównywalne z lekami o działaniu ośrodkowym, w odróżnieniu od których lek pozbawiony jest działania sedacyjnego. Ponadto lek t...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Forum Pediatrii Praktycznej"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Dodatkowe artykuły niepublikowane w formie papierowej
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy