Dołącz do czytelników
Brak wyników

Studium przypadku

8 listopada 2022

NR 47 (Październik 2022)

L. rhamnosus gg w gabinecie pediatry – aktualne dane naukowe

0 43

W artykule podsumowano odpowiedzi na często zadawane pytania dotyczące skuteczności klinicznej L. rhamnosus GG – jednego z najlepiej przebadanych probiotyków. W żadnym wskazaniu stosowanie L. rhamnosus GG nie jest niezbędne, ale w niektórych sytuacjach może być pomocne.

Dostępne są setki preparatów zawierających probiotyki. Jedni uznają je za opcję do powszechnego stosowania, podczas gdy inni za bezwartościową [1]. Która z opinii jest bliższa prawdy? Kiedy i jak należy stosować probiotyki? Który wybrać? Czy wszystkie działają tak samo? 
Jednym z najlepiej zbadanych probiotyków jest Lactobacillus rhamnosus GG [2]. Jego aktualna nazwa to Lacticaseibacillus rhamnosus GG. Obowiązuje ona od 2020 roku, kiedy uległa zmianie taksonomia drobnoustrojów historycznie należących do rodzaju Lactobacillus [3]. Zarówno w przypadku starej, jak i aktualnej terminologii skrócona nazwa to L. rhamnosus GG, która będzie używana w tym artykule. Jego celem jest przedstawienie odpowiedzi na często zadawane pytania dotyczące skuteczności L. rhamnosus GG u dzieci. Decyzja o omówieniu tylko jednego probiotyku wynika z faktu ich szczepozależności. Skuteczność i bezpieczeństwo każdego z probiotyków (lub ich kombinacji) należy oceniać oddzielnie [5].

Skąd zainteresowanie probiotykami? 

Uznanie wpływu na zdrowie mikrobioty (termin ten oznacza wszystkie mikroorganizmy – przede wszystkim bakterie, ale również archeony, grzyby, wirusy – zasiedlające organizm człowieka, głównie przewód pokarmowy) [4] sprawia, że zainteresowaniem cieszą się metody jej modyfikacji, w tym stosowanie „biotyków” – probiotyków [5], prebiotyków [6], synbiotyków [7], a ostatnio postbiotyków [8] (tabela 1). 

POLECAMY

 

Tab. 1. Definicje „biotyków”
Biotyk Definicja Przykłady 
Probiotyk Żywe drobnoustroje, które podane w odpowiednich ilościach wywierają korzystne działanie na organizm gospodarza  Lacticaseibacillus (dawniej Lactobacillus) rhamnosus GG Bifidobacterium animalis subsp. lactis Bb12,
Prebiotyk Substraty, które są wybiórczo wykorzystywane przez drobnoustroje gospodarza i w ten sposób korzystnie wpływające na jego zdrowie Inulina, fruktooligosacharydy, galaktooligosacharydy
Synbiotyki Mieszanina składająca się z żywych drobnoustrojów i substratu/substratów wybiórczo wykorzystywanych przez drobnoustroje gospodarza i korzystnie oddziałujących na jego  organizm; działanie to może być komplementarne lub synergistyczne Inulina + Bifidobacterium animalis subsp. lactis Bb12
Postbiotyk Preparat nieożywionych drobnoustrojów i/lub ich składników, korzystnie wpływający na zdrowie docelowego gospodarza Inaktywowane wysoką temperaturą B. bifidum MiMBb75 

Czym charakteryzuje się L. rhamnosus GG?

L. rhamnosus GG został odkryty we wczesnych latach 80. XX w. przez dwóch amerykańskich naukowców. Byli nimi: Sherwood Gorbach i Barry Goldin [9]. Podwójne „G” w nazwie szczepu pochodzi od pierwszych liter ich nazwisk. Opis genomu L. rhamnosus GG został opublikowany w 2009 roku [10], ale wcześniej poznane zostały podstawowe właściwości tego drobnoustroju. Należą do nich m.in. oporność na działanie soku żołądkowego i kwasów żółciowych oraz zdolność adhezji do komórek nabłonkowych [2]. Silne zdolności adhezyjne, lepsze niż innych szczepów Lactobacillus, związane są 
z obecnością specyficznych dla L. rhamnosus GG adhezyn bakteryjnych, zlokalizowanych na powierzchni komórek bakteryjnych w postaci pili/fimbrii. L. rhamnosus GG ma ponadto zdolność przejściowej, utrzymującej się ok. 7 dni po zaprzestaniu podaży, kolonizacji przewodu pokarmowego człowieka. Trwałej kolonizacji, która nota bene nie byłaby korzystna i nie jest niezbędna, aby probiotyk wywierał swoje działania [11], zapobiega, jak się wydaje, stymulowana przez L. rhamnosus GG odpowiedź odpornościowa w błonach śluzowych. 

Jaki jest mechanizm działania L. rhamnosus GG?

Wśród domniemanych mechanizmów działania jest kilka wspólnych dla wielu rodzajów probiotyków. Należą do nich: ochrona przed kolonizacją; wytwarzanie krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych; wpływ na pasaż jelitowy; stabilizacja/normalizacja mikrobioty; wpływ na zwiększoną wymianę enterocytów; konkurencja z patogenami oraz stabilizacja bariery jelitowej [5].
Do mechanizmów mających szczególne znaczenie 
w przypadku L. rhamnosus GG należą m.in.:

  • zdolność adhezji do powierzchni śluzówki i stabilizacja bariery śluzówkowej; 
  • aktywność immunologiczna, w tym m.in. stymulacja nieswoistej odpowiedzi odpornościowej i wytwarzania immunoglobulin z klasy A, G, M; 
  • wpływ na aktywność cytokin, w tym równowagę między niezbędną i nadmierną reakcję obronną poprzez stymulację wytwarzania cytokin przeciwzapalnych 
  • (np. interleukiny (IL)-10, najistotniejszej cytokiny hamującej odpowiedź odpornościową) i hamowanie wytwarzania cytokin prozapalnych i/lub sprzyjających reakcjom alergicznym (np. IL-2, IL-3, IL-4, IL-5, IL-6, IL-12 oraz TNF, interferonu gamma); 
  • wytwarzanie białek (> 90 białek, które są zaangażowane w tworzenie biofilmu, funkcje fagowe, przekształcanie ściany komórkowej bakterii i immunomodulację); 
  • wytwarzanie substancji o właściwościach przeciwdrobnoustrojowych, w tym hamujących wzrost bakterii takich jak Escherichia coli, Streptococcocus, Clostridium, Salmonella [2, 12, 13, 14].

Jak można ocenić skuteczność kliniczną probiotyków? 

W ocenie skuteczności klinicznej różnych metod leczenia i profilaktyki, w tym również probiotyków, najbardziej wiarygodne, obarczone najmniejszym ryzykiem błędu są wyniki badań z randomizacją i ich metaanalizą. Skuteczność kliniczna L. rhamnosus GG została oceniona w ok. 250 ba-
daniach z randomizacją oraz wielu metaanalizach [2].

Czy towarzystwa naukowe zalecają stosowanie L. rhamnosus GG?

W tabeli 2 podsumowano wskazania do stosowania L. rhamnosus GG na podstawie aktualnych wytycznych [15–18 ]. Przeważają zalecenia warunkowe (słabe). Dla pacjentów oznacza to, że większość z nich w danej sytuacji wybrałaby proponowaną opcję postępowania, ale wielu by tego nie zrobiło. Dla lekarzy – należy uznać, że różne wybory będą właściwe dla poszczególnych pacjentów (ich rodziców/opiekunów), a lekarz powinien pomóc im podjąć decyzję zgodną z ich preferencjami i wartościami. Zalecenie silne oznacza, że prawie każdy pacjent powinien otrzymać zalecane leczenie lub postępowanie zgodnie z danym zaleceniem. 

Tab. 2. Zastosowanie L. rhamnosus GG w pediatrii – podsumowanie aktualnych wytycznych
Wytyczne  Wskazanie  Dawkowanie 
ESPGHAN 2022 [15]  Leczenie ostrej biegunki infekcyjnej (słabe zalecenie, niska jakość danych) ≥ 1010 CFU/dzień, przez 5–7 dni
ESPGHAN 2022 [15]  Zapobieganie biegunce związanej ze stosowaniem antybiotyków (słabe zalecenie, umiarkowana jakość danych) ≥ 5 × 109 CFU/dzień, przez cały czas antybiotykoterapii (ew. dodatkowo kilka dni po jej zakończeniu)
ESPGHAN 2022 [15] Zapobieganie biegunce szpitalnej (słabe zalecenie, umiarkowana jakość danych) ≥ 109 CFU/dzień, przez cały czas hospitalizacji
ESPGHAN 2022 [15]  Czynnościowe bóle brzucha, zwłaszcza zespół jelita drażliwego (słabe zalecenie, umiarkowana jakość danych) 109 CFU do 3 × 109 CFU, dwa razy dziennie, przez 4-8 tygodni
ESPGHAN 2022[15]  Zapobieganie martwiczemu zapaleniu jelit u wcześniaków (słabe zalecenie, niska jakość danych) 1 x 109 CFU do 6 x 109 CFU
EPA/UNEPSA [18] Zapobieganie zakażeniom górnych dróg oddechowych u dzieci uczęszczających do żłobka/przedszkola W miesiącach zimowych, 108 do 109 CFU/dzień
EAACI 2021 [16] Zapobieganie alergii na pokarm – brak zalecenia za lub przeciw  
GA2LEN 2022 [17] Leczenie alergii na pokarm – brak zalecenia za lub przeciw  

 

CFU, colony forming units. Jednostki tworzące kolonie.
EAACI, European Academy for Allergy and Clinical Immunology. Europejska Akademia Alergologii i Immunologii Klinicznej. 
EPA, European Paediatric Association, Europejskie Towarzystwo Pediatryczne. 
ESPGHAN, European Society for Paediatric Gastroenterology, Hepatology and Nutrition. Europejskie Towarzystwo Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci. 
GA2LEN, Global Allergy and Asthma European Network. Globalna Europejska Sieć Alergii i Astmy. 
UNEPSA, Union of the National European Paediatric Societies and Associations. Związek Narodowych Europejskich Towarzystw i Stoswarzyszeń Pediatrycznych. 
 

Efekty kliniczne stosowania L. rhamnosus gg

Leczenie ostrej biegunki infekcyjnej u dzieci 
Nawadnianie doustnymi płynami nawadniającymi – postępowanie z wyboru w przypadku ostrej biegunki przebiegającej z odwodnieniem – jest niezwykle skuteczne; nie skraca jednak czasu utrzymywania się objawów. Poszukuje się więc leków, które mogłyby skrócić czas choroby i zmniejszyć liczbę oraz objętość stolców biegunkowych. Wyniki kilku metaanaliz wszystkich opublikowanych badań z randomizacją (bez względu na jakość danych, czyli ryzyko błędu) wykazały w grupie otrzymującej L. rhamnosus GG, w porównaniu z grupą kontrolną, krótszy czas trwania biegunki bez względu na jej etiologię (skrócenie średnio o 1 dzień), a efekt był większy przy zastosowaniu dawki ≥ 10¹⁰ CFU niż dawki < 10¹⁰ CFU; krótszy czas trwania biegunki o etiologii rotawirusowej; mniejsze ryzyko utrzymywania się biegunki > 7 dni; skrócenie czasu hospitalizacji; podobną objętość stolca w obu grupach; podobne ryzyko działań niepożądanych [19, 20]. Analiza obejmująca wyłącznie badania wysokiej jakości wykazała jednak podobny czas trwania biegunki i podobny czas hospitalizacji w grupie otrzymującej L. rhamnosus GG i placebo. Wytyczne dotyczące zasadności stosowania probiotyków w leczeniu ostrej biegunki infekcyjnej u dzieci nie zawsze są spójne [15, 21], ale zgodnie z aktualnymi (2022) wytycznymi Europejskiego Towarzystwa Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci (ESPGHAN) w leczeniu ostrej biegunki infekcyjnej można rozważyć stosowanie wybranych probiotyków, w tym L. rhamnosus GG, Saccharomyces boulardii oraz L reuteri DSM 17938 [15]. Zawsze tylko jako uzupełnienie nawadniania doustnymi płynami nawadniającymi, nigdy zamiast. 


Zapobieganie biegunce związanej z antybiotykoterapią
Każdy antybiotyk może być przyczyną wystąpienia biegunki, ale największe ryzyko stwarzają te o szerokim zakresie działania przeciwbakteryjnego (np. aminopenicyliny, aminopenicylina z kwasem klawulanowym, klindamycyna, niektóre cefalosporyny) [22]. Za przyczynę prowadzącą do rozwoju biegunki w czasie antybiotykoterapii uważa się zaburzenia w obrębie mikrobioty przewodu pokarmowego, stąd zainteresowanie stosowaniem probiotyków w jej zapobieganiu. Wyniki kilku metaanaliz [23–25] dowodzą, że stosowanie probiotyków zmniejsza o ok. 60% ryzyko wystąpienia biegunki. Skuteczność poszczególnych probiotyków jest jednak – jak w wielu innych wskazaniach – zróżnicowana. Odnośnie L. rhamnosus GG metaanaliza 10 badań 
z randomizacją, którymi objęto 1061 chorych (dorosłych i dzieci) wykazała, że stosowanie L. rhamnosus GG przez czas trwania leczenia antybiotykiem zmniejsza ryzyko wystąpienia biegunki związanej z antybiotykoterapią 
o 56% (RR 0,44; 95% CI 0,26-0,74) [26]. Podobną wielkość efektu wykazano w metaanalizie 4 badań przeprowadzonych u dzieci (RR 0,44; 95% CI 0,21-0,95) [27]. Zgodnie z wytycznymi ESPGHAN [15], w zapobieganiu biegunce związanej ze stosowaniem antybiotyków można zastosować L. rhamnosus GG lub S. boulardii.
Zapobieganie biegunce szpitalnej
Leczenie szpitalne jest obarczone ryzykiem rozwoju zakażenia szpitalnego, co przedłuża czas hospitalizacji i/lub zwiększa koszt. U dzieci najczęstszym problemem pozostaje biegunka o etiologii rotawirusowej, pojawiająca się > 48 godzin po przyjęciu do szpitala. Stosowanie reżimu sanitarnego i izolacja chorych dzieci zmniejszają liczbę zakażeń szpitalnych, jednak nie eliminują ich całkowicie. Sytuację może zmienić wprowadzenie od 2021 r. szczepienia przeciwko rotawirusom. Metaanaliza badań z randomizacją wykazała w grupie otrzymującej L. rhamnosus GG, w porównaniu z grupą kontrolną, mniejsze ryzyko biegunki szpitalnej; mniejsze ryzyko biegunki rotawirusowej; podobne ryzyko bezobjawowego zakażenia rotawirusowego; podobny czas hospitalizacji [28]. Zgodnie z wytycznymi ESPGHAN w zapobieganiu biegunce związanej z hospitalizacją można zastosować L. rhamnosus GG [15].
Czynnościowe bóle brzucha, w tym zespół jelita drażliwego
Szacuje się, że tylko u ok. 10% dzieci z przewlekłym bólem brzucha przyczyną dolegliwości jest choroba organiczna; w pozostałych 90% występują różne postaci czynnościowego bólu brzucha, często zespół jelita drażliwego. Zaburzenia jakościowe i ilościowe mikrobioty przewodu pokarmowego stanowią jedną z głównych hipotez etiopatogenezy zespołu jelita drażliwego. Wyniki kilku metaanaliz badań z randomizacją, oceniających skuteczność probiotyków w leczeniu chorych z zespołem jelita drażliwego, stały się podstawą ich rekomendacji u dorosłych [29–31]. Probiotyki (jako grupa) przyczyniają się do ustąpienia lub zmniejszenia objawów klinicznych (bólu brzucha, biegunki, wzdęcia). Problemem pozostaje wybór właściwego probiotyku. Tylko nieliczne badania zostały przeprowadzone u dzieci. Najwięcej badań dotyczy L. reuteri DSM 17938 oraz L. rhamnosus GG [32–35]. 
W odniesieniu do tego ostatniego, metaanaliza 3 badań z randomizacją [36], w których uczestniczyło łącznie 290 chorych dzieci w wieku 5-17 lat, wykazała w grupie otrzymującej L. rhamnosus GG (doustnie w dawce od 109 CFU do 3 × 109 CFU dwa razy dziennie przez 4–8 tygodni), w porównaniu z grupą placebo: 

  • większą szansę na powodzenie leczenia ocenianą u wszystkich dzieci łącznie oraz w podgrupie dzieci z zespołem jelita drażliwego, ale podobną szansę w podgrupach dzieci z czynnościowym bólem brzucha oraz z czynnościową dyspepsją;
  • znamiennie rzadsze występowanie bólu brzucha w podgrupie dzieci z zespołem jelita drażliwego, ale podobną częstotliwość w podgrupach z czynnościowym bólem brzucha i czynnościową dyspepsją oraz u wszystkich dzieci łącznie; 
  • znamienne złagodzenie bólu brzucha oceniane u wszystkich dzieci łącznie oraz w podgrupie dzieci z zespołem jelita drażliwego, ale podobne nasilenie bólu w pozostałych podgrupach. 

Zgodnie z aktualnymi wytycznymi ESPGHAN w leczeniu czynnościowego bólu brzucha, w szczególności zespołu jelita drażliwego, można rozważyć zastosowanie L. rhamnosus GG [15]. Jeżeli podejmowana jest próba probiotykoterapii, rozsądne wydaje się zastosowanie probiotyku o udokumentowanym działaniu przez ok. 4–6 tygodni, w dawce jak w badaniu klinicznym. Brak efektu powinien być wskazaniem do zakończenia terapii. 

Zapobieganie ostrym zakażeniom układu oddechowego u małych dzieci 
Dzieci przebywające w dużych zbiorowiskach są narażone na choroby infekcyjne układu oddechowego oraz przewodu pokarmowego. Spekuluje się, że poprzez modyfikację mikrobioty jelitowej można zmniejszyć częstość występowania chorób infekcyjnych, w tym schorzeń przewodu pokarmowego i układu oddechowego. 
W tym ostatnim przypadku może mieć znaczenie immunomodulacyjne działanie probiotyków. Wyniki kilku metaanaliz wykazały skuteczność probiotyków (jako grupy) w: zmniejszaniu ryzyka zakażeń górnych dróg oddechowych u dorosłych oraz dzieci [37]; zapobieganiu i leczeniu zakażeń dróg oddechowych u dzieci [38, 39]; zapobieganiu zakażeniom dróg oddechowych u dzieci uczęszczających do żłobka lub przedszkola [40]. Do probiotyków o udokumentowanym, choć umiarkowanym, efekcie klinicznym należy L. rhamnosus GG [41]. Metaanaliza badań z randomizacją wykazała, że podawanie L. rhamnosus GG,
w porównaniu z placebo, zmniejsza ryzyko zakażeń dróg oddechowych u dzieci w wieku od 3 miesięcy do 7 lat uczęszczających do żłobka lub przedszkola. L. rhamnosus GG skraca czas utrzymywania się objawów zakażenia dróg oddechowych średnio o ok. 19 h. Dobre efekty obserwowano po zastosowaniu L. rhamnosus GG w dawce 109 CFU/24 h przez 3 miesiące w okresie jesienno-zimowym [42]. Reasumując, rodzicom małych dzieci, uczęszczających do żłobka lub przedszkola, którzy są zainteresowani preparatami modyfikującymi mikrobiotę, można zaproponować zastosowanie L. rhamnosus GG (wg schematu takiego, jak w badaniach potwierdzających jego skuteczność), informując ich jednak o umiarkowanym efekcie takiej interwencji [18].

Alergia na pokarm
Zrównoważona mikrobiota jelitowa może odgrywać rolę w dojrzewaniu układu odpornościowego. Rola probiotyków w zapobieganiu alergii na pokarm była przedmiotem wielu badań, ale nadal pozostaje niejasna. Zgodnie z aktualnymi zaleceniami europejskimi nie można sformułować zalecenia za lub przeciw stosowaniu ocenianych do tej pory probiotyków (w tym L. rhamnosus GG) w leczeniu [17] lub zapobieganiu [16] alergii na pokarm. Dotyczy to również prebiotyków i synbiotyków stosowanych jako suplementy diety lub w mieszankach mlecznych. Oznacza to, że różne wybory będą odpowiednie dla różnych osób. Lekarze mogą pomóc każdej osobie w podjęciu decyzji zgodnych z jej preferencjami. Podejmując decyzję o zastosowaniu konkretnego „biotyku”, warto omówić z opiekunami dziecka, czy spodziewane korzyści są zgodne z ich oczekiwaniami i warte poniesionych kosztów.

Atopowe zapalenie skóry 
Atopowe zapalenie skóry (AZS) jest przewlekłą zapalną chorobą przebiegającą ze świądem. Główną cechą AZS jest suchość skóry spowodowana dysfunkcją bariery skórnej, ze zwiększeniem utraty wody przez naskórek, czemu zwykle towarzyszy intensywny świąd i stan zapalny. W etiopatogenezie AZS rolę odgrywają czynniki genetyczne, środowiskowe, zaburzenia odpowiedzi odpornościowej oraz uszkodzenie bariery naskórkowej. 
U ok. 1/3 dzieci z AZS istotną rolę odgrywają alergeny pokarmowe [43]. Uznanie roli dysbiozy w etiopatogenezie AZS sprawia, że zainteresowaniem cieszą się metody jej modyfikacji, w tym m.in. stosowanie probiotyków w zapobieganiu i leczeniu AZS. 

Zapobieganie AZS 
Przegląd systematyczny i metaanaliza badań z randomizacją (data przeszukiwania baz danych: sierpień 2018) wykazała w grupie otrzymującej L. rhamnosus GG w porównaniu z grupą otrzymującą placebo lub brakiem interwencji [44]:

  • podobne ryzyko AZS w 2. roku życia w jedynym badaniu, w którym oceniano L. rhamnosus GG podawany wyłącznie w czasie ciąży; 
  • podobne ryzyko w badaniach AZS oceniających pre- i postnatalne podawanie L. rhamnosus GG, we wszystkich badanych przedziałach czasowych; 
  • mniejsze ryzyko AZS w 7. r.ż.;
  • podobne ryzyko AZS w badaniach oceniających podawanie L. rhamnosus GG wyłącznie niemowlętom. 

Reasumując, nie ma podstaw naukowych do stosowania L. rhamnosus GG w zapobieganiu AZS. 

Leczenie AZS 
Zgodnie z aktualnymi (2018) wytycznymi europejskimi [45, 46], w tym ekspertów polskich [47], dane dotyczące probiotyków w leczeniu AZS są sprzeczne i nie zaleca się ich rutynowego stosowania w leczeniu AZS.
Zalecenia odnoszą się do probiotyków jako klasy, a nie analizują poszczególnych szczepów. Skuteczność L. rhamnosus GG w leczeniu AZS oceniono w kilku badaniach z randomizacją [48–55 ]. Tylko w części badań dokonano porównania skuteczności leczenia w grupie otrzymującej L. rhamnosus GG z grupą kontrolną, nie wykazując jednak różnic pomiędzy badanymi grupami. W 2022 roku opublikowano wyniki badania z randomizacją (badanie ProPAD), którym objęto 100 dzieci w wieku od 6.–36. miesiąca życia. W grupie otrzymującej L. rhamnosus GG (w dawce 1 × 1010 CFU/dziennie, przez 12 tygodni), stwierdzono znamiennie większy odsetek dzieci, u których uzyskano redukcję SCORAD o ≥ 8,7 punktów (pierwotny punkt końcowy) [56]. Reasumując dostępne dane, stosowanie L. rhamnosus GG w celu zmniejszenia ryzyka AZS jest opcją obiecującą, ale wymagającą potwierdzenia. 

Zapobieganie martwiczemu zapaleniu jelit 

W piśmiennictwie sugeruje się, że nieprawidłowości mikrobioty przewodu pokarmowego sprzyjają występowaniu martwiczego zapalenia jelit (necrotising enterocolitis, NEC). Schorzenie to dotyczy ok. 5–10% wcześniaków i charakteryzuje się dużą śmiertelnością, dlatego poszukuje się skutecznych metod zapobiegania zachorowaniom. Szersze omówienie NEC wykracza poza ramy tego opracowania, ale warto wspomnieć, że zgodnie z wytycznymi Amerykańskiego Towarzystwa Gastroenterologów [21] i ESPGHAN [15] stosowanie niektórych probiotyków zmniejsza ryzyko wystąpienia NEC. Wytyczne różnią się jednak jeśli chodzi o zalecane szczepy. 
L. rhamnosus GG jest jedynym probiotykiem wymienionym w wytycznych obu towarzystw, jednak bez szczegółowych danych dotyczących długości stosowania probiotyku. Jest to odzwierciedlenie braku takich danych w piśmiennictwie. 
Czas zakończenia probiotykoterapii powinien być rozpatrywany indywidualnie i zależeć od stanu pacjenta i sposobu jego żywienia (niepasteryzowany pokarm własnej matki, pokarm z banku, mleko modyfikowane). Jakość produktów probiotycznych zawsze ma znaczenie, ale szczególne u wcześniaków. Stąd ESPGHAN rekomenduje podawanie tylko probiotyków produkowanych zgodnie z aktualnymi zasadami Dobrej Praktyki Wytwarzania (good manufacturing practice – GMP), aby zapewnić tożsamość szczepu i brak zanieczyszczenia. Certyfikaty analizy powinny zawierać przynajmniej tożsamość szczepu, czystość, żywotność oraz profil wrażliwości i oporności na antybiotyki.

Jedno- lub wieloskładnikowe preparaty L. rhamnosus gg?

Część z dostępnych preparatów to preparaty jednoskładnikowe, zawierające wyłącznie L. rhamnosus GG; inne – wieloskładnikowe, zawierające dodatkowo inne probiotyki i/lub prebiotyki (np. fruktooligosacharydy). Efekty kliniczne stosowania samego L. rhamnosus GG omówiono w artykule. Nie wiadomo natomiast, jakie są efekty kliniczne stosowania preparatów wieloskładnikowych. Mogą być zarówno synergistyczne, jak i antagonistyczne. Z tego względu, aby w praktyce klinicznej uzyskać efekt taki jak w badaniu klinicznym, zaleca się stosowanie tego samego drobnoustroju, i takiej samej dawce, jak był zastosowany w badaniu dokumentującym jego skuteczność. 

Czy stosowanie L. rhamnosus gg jest bezpieczne?

Probiotyki powszechnie uważane są za bezpieczne, czego dowodem może być w Europie status „Uznane domniemanie bezpieczeństwa” (Qualified Presumption of Safety – QPS) [57], a w Stanach Zjednoczonych – „Powszechnie uznawane za bezpieczne” (Generally Recognized As Safe – GRAS) [58]. Oznacza to, że ryzyko zakażenia bakteriami probiotycznymi jest znikome, a spożycie preparatów zawierających probiotyki u osób bez dodatkowych obciążeń jest bezpieczne. Przy obecnym stanie wiedzy odstąpienie od stosowania pr...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Forum Pediatrii Praktycznej"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Dodatkowe artykuły niepublikowane w formie papierowej
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy