Dołącz do czytelników
Brak wyników

Studium przypadku

29 maja 2018

NR 15 (Czerwiec 2017)

Bluszcz pospolity – zastosowanie w leczeniu schorzeń układu oddechowego

409

Fitoterapia to dział medycyny i farmakologii zajmujący się wytwarzaniem leków ziołowych z naturalnych surowców uzyskiwanych z roślin leczniczych oraz ich stosowaniem w profilaktyce i terapii chorób. Do takich roślin od wieków należy bluszcz pospolity, ale stosunkowo niedawno odkryto, że liście bluszczu Hedera hedelix zawierają hederakozyd C i jego pochodne saponiny – alfa-hederynę, substancję, która jest odpowiedzialna za jego farmakologiczne działanie rozkurczające oskrzela, sekretolityczne oraz wykrztuśne. Dzięki tym właściwościom wyciągi z bluszczu stosowane są w leczeniu infekcji układu oddechowego oraz jako terapia wspomagająca w leczeniu astmy oskrzelowej.

Fitoterapia to dział medycyny i farmakologii zajmujący się wytwarzaniem leków ziołowych z naturalnych surowców uzyskiwanych z roślin leczniczych oraz ich stosowaniem w profilaktyce i terapii chorób. Pierwsze wiadomości o ziołolecznictwie znajdują się w dokumentach historycznych Babilonii i Asyrii z okresu ok. 2000 lat p.n.e.
Wśród roślin leczniczych wymieniano już wówczas rumianek, lulek, szafran, piołun, lukrecję gładką, babkę lancetowatą, nagietek i właśnie bluszcz Hedera hedelix. Jednak za kolebkę wiedzy lekarskiej uważany jest starożytny Egipt, gdzie lecznictwem zajmowali się kapłani. Przy świątyniach uprawiano rośliny lecznicze, a leki były sporządzane w specjalnych komnatach, według ściśle ustalonych przepisów. 
W Europie pierwsi medycy – starożytni Grecy, którzy
przejęli wiele z kultur egipskiej i egejskiej, także wykorzystywali rośliny w swoich praktykach. Hipokrates, ojciec medycyny, przyczynił się do olbrzymiej popularności właśnie bluszczu. Dioskurydes, lekarz wojskowy podczas panowania Nerona zalecał stosowanie tej rośliny do opatrywania ran. Ponad tysiąc lat później św. Hildegarda z Bingen opisała właściwości lecznicze bluszczu w swoich słynnych księgach, a Leonardo da Vinci (1452–1519) wskazywał na lecznicze właściwości tej rośliny, ale stosowanej zewnętrznie [1, 2].
Dopiero w XIX wieku na południu Francji zaczęto stosować wyciągi z liści tej rośliny jako lek zwalczający kaszel. 
W późniejszym okresie odkryto, że liście bluszczu Hedera hedelix zawierają hederakozyd C i jego pochodne saponiny – 
alfa-hederynę, substancję, która jest odpowiedzialna za farmakologiczne działanie rozkurczające, sekretolityczne oraz wykrztuśne tej rośliny. H. hedelix jest rzadkim przykładem farmaceutycznie stosowanej rośliny z dokładnie poznanym mechanizmem działania jednego z jej składników. 
Podstawą jego działania jest niedopuszczenie do internalizacji receptorów β adrenergicznych na powierzchni mięśniówki gładkiej oskrzeli i pneumocytów II typu. Prowadzi to do wzrostu wrażliwości na endogenną adrenalinę, a to skutkuje rozszerzeniem oskrzeli, a także zwiększeniem produkcji surfaktantu [3–5].
W ostatnich latach wykazano inny ważny mechanizm działania wyciągu z bluszczu pospolitego. Na modelu mysim badano wpływ wyciągu z liści bluszczu EA 575 na indukowane lipopolisacharydami uwalnianie IL-6 z makrofagów. Grupa kontrolna w tym czasie otrzymywała kortykosteroidy. Wykazano istotne statystycznie zmniejszenie uwalniania IL-6, a efekt był zależny od zastosowanej dawki wyciągu. IL-6 odgrywa kluczową rolę w procesach zapalnych, a także w regulacji odpowiedzi odpornościowej poprzez uwalnianie różnych cytokin. Cytokina ta jest produkowana m.in. przez makrofagi aktywowane w obrębie układu oddechowego w odpowiedzi na stymulujące bodźce, takie jak wirusy czy alergeny. Pacjenci z chorobami zapalnymi układu oddechowego czerpią wyraźne korzyści z terapii wiodących do zmniejszenia uwalniania IL-6 [6].
Inna grupa badaczy, również na podstawie histopatologicznej oceny płuc w mysim modelu astmy oskrzelowej opisała zmniejszenie rozplemu komórek kubkowych i ścieńczenie przerośniętej błony podstawnej po podaniu wyciągu z bluszczu [7].
Chcąc zagwarantować bezpieczeństwo i potencjalną siłę działania wyciagu ziołowego z wysoką zawartością aktywnych składników, istotne jest znalezienie i zoptymalizowanie procesów produkcyjnych. Wyciągi roślinne uzyskiwane przy zastosowaniu różnych procedur mogą różnić się zawartością poszczególnych składników, efektem terapeutycznym i bezpieczeństwem. W konsekwencji dane kliniczne dotyczące wyciągów uzyskiwanych różnymi metodami nie mogą być porównywane. Opatentowany wyciąg EA 575® spełnia wymogi skuteczności terapeutycznej oraz bardzo dobrej tolerancji. Suche liście są najpierw mieszane z wodą i alkoholem w celu uwolnienia składników. Po tak zwanej fazie ekstrakcji alkohol zostaje usunięty, a reszta koncentratu – wysuszona. W ten sposób pozostają najbardziej pożądane składniki. Jest to tak zwany suchy ekstrakt, który następnie zostaje przetworzony i może zostać wykorzystany w dowolnej postaci (syropu, tabletek musujących i płynnego roztworu) przy zachowaniu takiej samej dawki terapeutycznej w każdym z produktów.

Badania – wyciąg z bluszczu jako preparat wykrztuśny

Maidannik i wsp. w badaniu kontrolowanym u 72 dzieci z ostrą infekcją układu oddechowego porównywali efekt terapeutyczny wyciągu z bluszczu z efektem terapeutycznym ambroksolu. Leczenie trwało 7–14 dni w zależności od ciężkości choroby, w trakcie obserwowano podobnie szybkie ustępowanie kaszlu, a w grupie leczonej wyciągiem roślinnym szybsze zmniejszanie się zmian osłuchowych [8].
W kontrolowanym badaniu Balbot i wsp. u 50 dzieci z ostrym zapaleniem oskrzeli porównywali działanie wyciągu z bluszczu z działaniem acetylocysteiny (ACC). Preparaty podawane były przez 7–10 dni. Oceniając efekt kliniczny oraz parametry spirometryczne, wykazano podobny efekt wykrztuśny oraz popraw...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Forum Pediatrii Praktycznej"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Dodatkowe artykuły niepublikowane w formie papierowej
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy