Dołącz do czytelników
Brak wyników

Studium przypadku

6 września 2021

NR 40 (Sierpień 2021)

Bakteryjne zakażenia skóry

0 13

Skóra i przydatki są największym organem ochronnym, który pełni funkcję bariery przed zagrożeniami ze strony środowiska zewnętrznego, w tym przed zakażeniami. W artykule przedstawiono najczęstsze schorzenia skóry o etiologii bakteryjnej oraz sposoby ich leczenia.

Skóra i jej przydatki stanowią barierę, która chroni organizm przed niekorzystnym wpływem środowiska zewnętrznego. Elementami warunkującymi pełnienie czynności ochronnej przez skórę są m.in. niskie pH, prawidłowe funkcjonowanie gruczołów wydzielniczych oraz specyficzna struktura poszczególnych warstw naskórka i skóry właściwej. Rolę ochronną odgrywa również mikrobiota fizjologiczna skóry, która tworzy swego rodzaju płaszcz ochronny.
Mikrobiotę fizjologiczną skóry tworzą głównie Staphylococcus epidermidis, Propionibacterium acnes oraz drożdżaki z rodzaju Malasessezia/Pityrosporum [1]. Znanymi czynnikami sprzyjającymi rozwojowi bakteryjnych chorób skóry są m.in.: urazy i mikrourazy, obniżenie odporności komórkowej i humoralnej, choroby ogólnoustrojowe (np. cukrzyca, mocznica), stosowanie leczenia immunosupresyjnego oraz nieprawidłowa pielęgnacja skóry [2]. 
Szczególną rolę w antybiotykoterapii miejscowej bakteryjnych zakażeń skóry odgrywa mupirocyna. Związek różni się od innych antybiotyków unikatowym sposobem działania, polegającym na wybiórczym i odwracalnym blokowaniu procesu syntezy białek bakteryjnych. Mupirocyna wykazuje niską aktywność w odniesieniu do fizjologicznej flory bakteryjnej skóry. Enzymy skóry przekształcają mupirocynę do nieczynnego metabolitu – kwasu monowego, który wydalany jest z moczem, przy czym bakteriobójcze działanie preparatu nasila się przy kwaśnym pH skóry. Antybiotyk ten jest wysoce skuteczny przeciw większości Gram-dodatnich bakterii tlenowych. 

POLECAMY

Liszajec zakaźny

Do najczęstszych powierzchownych zakażeń skóry należy liszajec zakaźny (Impetigo contagiosa). Etiologia schorzenia jest najczęściej mieszana, paciorkowcowo-gronkowcowa. W obrazie klinicznym obserwuje się występowanie pęcherzyków i pęcherzy, które pękają w ciągu 1–2 dni, pozostawiając miodowo-żółte strupy. Zmiany najczęściej lokalizują się na skórze twarzy, w okolicy nosa i ust. Opisanym powyżej wykwitom często towarzyszy świąd skóry. Objawy są na tyle charakterystyczne, że zazwyczaj nie sprawiają problemów z postawieniem prawidłowego rozpoznania. W różnicowaniu należy uwzględnić przede wszystkim zakażenia wirusem opryszczki, jak również infekcję grzybiczą skóry [3]. Liszajec zakaźny może występować zarówno w obrębie skóry niezmienionej, jak również stanowić powikłanie innych chorób, np. atopowego zapalenia skóry. Brak odpowiedniego leczenia może spowodować u pacjenta rozsiew zmian skórnych w obrębie skóry otoczenia, jak również odległych obszarów ciała. Rodzaj zastosowanego leczenia zależy głównie od rozległości procesu chorobowego oraz jego charakterystyki etiologicznej. Jeżeli wykwity obejmują niewielką powierzchnię ciała pacjenta, wskazane jest zastosowanie jedynie terapii miejscowej. Ogólną antybiotykoterapię należy wdrożyć natomiast w przypadkach zmian rozsianych. Antybiotyk stosowany miejscowo powinien charakteryzować się szerokim spektrum działania przeciwbakteryjnego. Lekiem z wyboru w miejscowej antybiotykoterapii liszajca zakaźnego jest preparat mupirocyny [4]. Zaleca się stosowanie leku 2–3 razy w ciągu doby. W odniesieniu do terapii ogólnej najlepsze efekty terapeutyczne obserwuje się po włączeniu antybiotyku działającego zarówno na gronkowce, jak i paciorkowce (np. antybiotyki penicylinopochodne, makrolidy). 

Zapalenie mieszków włosowych 

Równie częstym schorzeniem jest zapalenie mieszków włosowych (folliculitis). Typowym wykwitem jest grudka lub krosta. Niejednokrotnie zmianom towarzyszy świąd, a w zmianach nasilonych dodatkowo uczucie bólu. Choroba częściej występuje u mężczyzn, u których wykwity lokalizują się zwłaszcza w obrębie skóry owłosionej głowy czy w okolicy twarzy. U kobiet zmiany najczęściej lokalizują się w obrębie podudzi. Zapalenie mieszków włosowych jest zazwyczaj schorzeniem przewlekłym i nawracającym. W posiewach wykonanych ze zmian skórnych najczęściej izoluje się gronkowca złocistego (Staphylococcus aureus). Należy wykluczyć inne czynniki przyczynowe, które prowadzą do zamknięcia mieszków włosowych, takie jak tłuste kremy, pudry i fluidy stosowane w obrębie okolic objętych procesem chorobowym. Często sama zmiana preparatów pielęgnacyjnych stosowanych przez pacjenta prowadzi do szybkiej poprawy stanu klinicznego. Wybór terapii zależy od stopnia zaawansowania zmian skórnych, ich rozległości oraz zastosowanego wcześniej leczenia. Kurację ogólną należy ograniczyć do postaci bardzo rozległych i opornych na leczenie miejscowe. Dobre efekty uzyskuje się, włączając empirycznie antybiotyki ogólne o spektrum obejmującym gronkowce, np. pochodne tetracyklin, β-laktamy, makrolidy. Przy zmianach nawracających dobre efekty uzyskujemy po włączeniu izotretynoiny doustnej. W ciężkich przypadkach stosuje się preparaty dobrane według posiewu i antybiogramu. W leczeniu miejscowym stosuje się przede wszystkim roztwory odkażające. W leczeniu zmian ograniczonych można stosować antybiotyki miejscowe o szerokim spektrum działania przeciwbakteryjnego, np. mupirocynę. Zastosowana zewnętrznie mupirocyna praktycznie nie wchłania się przez nieuszkodzoną skórę. Nie zaleca się jednak jej stosowania na duże powierzchnie, zwłaszcza skóry uszkodzonej, gdyż wtedy możliwe są powikłania ogólnoustrojowe w postaci nefrotoksyczności. W przypadku zajęcia dużych powierzchni zaleca się unikanie preparatów terapeutycznych o podłożu maściowym i kremów, które mogłyby zatykać ujścia mieszków włosowych. Dobrym rozwiązaniem są leki w formie zawiesin, żelów lub aerozoli. Uzupełnieniem leczenia jest oczywiście odpowiednia pielęgnacja skóry, czyli stosowanie szamponów i mydeł o działaniu antybakteryjnym.

Czyraki

Ropne zapalenie okołomieszkowe z wytworzeniem czopa martwiczego określamy czyrakiem (furunculus). Czyracznością natomiast nazywamy liczne czyraki w różnym stadium rozwoju. Czyrak gromadny to zmiana powstała w wyniku skupiania i zlewania się licznych czyraków. Wykwitem pierwotnym jest naciek zapalny w otoczeniu mieszka włosowego, który w krótkim czasie zmienia się w guzek barwy czerwonej/sinoczerwonej, na szczycie którego znajduje się krosta przebita włosem. W obrębie zmiany tworzy się martwica i dochodzi do rozpadu tkanek. Czop martwiczy, ulegając oddzieleniu się, pozostawia ubytek, który goi się z pozostawieniem blizny. Najczęstszym czynnikiem etiologicznym są gronkowce. Zmiany lokalizują się zwłaszcza na skórze twarzy, karku, w dołach pachowych, w obrębie klatki piersiowej, pachwin, na skórze pośladków oraz kończyn. W niektórych przypadkach zmianom skórnym mogą towarzyszyć objawy ogólne, takie jak gorączka, powiększenie lokalnych węzłów chłonnych lub złe samopoczucie. Szczególnie niebezpieczne są wykwity lokalizujące się na skórze twarzy. Ze względu na połączenia...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Forum Pediatrii Praktycznej"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Dodatkowe artykuły niepublikowane w formie papierowej
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy