Dołącz do czytelników
Brak wyników

Studium przypadku

5 września 2022

NR 46 (Sierpień 2022)

Przeziębienie i grypa u dzieci – objawy, przebieg i leczenie

0 139

W tym samym czasie, w którym krąży wirus grypy, krąży także około 200 różnych wirusów oddechowych, w tym wirusy grypopodobne. Dlatego też potwierdzenie laboratoryjne ma istotne znaczenie nie tylko dla kontroli zachorowań na grypę, ale również identyfikacji wirusów grypopodobnych. Od wielu lat mamy możliwość przy pobranym wymazie potwierdzić 15 patogenów, łącznie z grypą, za pomocą metod biologii molekularnej. Jedynie w przypadku infekcji wywołanej przez wirus grypy medycyna dysponuje szczepionką przeciwko grypie oraz lekami przeciwgrypowymi. W przypadku wirusów grypopodobnych dysponujemy jedynie szeroko pojętą higieną. Jednym z wirusów grypopodobnych są rynowirusy, które odpowiadają za 30–50% przypadków tzw. przeziębień w sezonie epidemicznym na całym świecie.

WHO świadoma skutków i zagrożeń, jakie spowodowała w latach 1918–1919 pandemia wirusa grypy hiszpanki, powołała w 1947 r. Globalną Sieć Nadzoru nad Grypą – obecna jej nazwa Global Influenza Surveillance and Response System – WHO GISRS. Powołano 6 międzynarodowych centrów referencycjnych WHO Collaborating Centre for Reference and Reasearch on Influenza oraz na dziś 149 Krajowe Ośrodki ds. Grypy w świecie. W Polsce ośrodek zlokalizowany jest w Zakładzie Badania Wirusów Grypy w Narodowym Instytucie Zdrowia Publicznego PZH – Państwowy Instytytut Badawczy w Warszawie [1]. Powołanie GISRS miało na celu wirusologiczny i epidemiologiczny monitoring wirusów oddechowych ze szczególnym uwzględnieniem wirusa grypy oraz wychwycenie nowego wariantu o cechach pandemicznych [1]. Należy również mieć świadomość, że nie tylko liczba zarejestrowanych w sezonie zachorowań i podejrzeń zachorowań na grypę jest ważna, ale sprawą ogromej wagi jest analiza struktury zmienności szczepów wirusa grypy w aspekcie właściwego doboru składu szczepionki przeciwko grypie na następny sezon epidemiczny. Utworzenie w Kraju i koordynowanie Systemu Nadzoru nad Grypą SENTINEL i NON-SENTINEL włączającego do współpracy 16 WSSE, oraz opracowanie elektronicznego systemu monitorowania danych dotyczących krążących wirusów grypy i wirusów grypopodobnych w całym kraju, pozwoliło na szybkie przekazywanie informacji do WHO [2]. Wirus grypy ulega stałym mutacjom, ze względu na występowanie również w świecie zwierząt [3].
Grypa nie jest chorobą patognomoniczną, co sprawia, że objawy grypopodobne może wywołać ponad 200 wirusów, w tym wirusy parainfluenzy, wirusy RS, adenowirusy, rynowirusy, coronawirusy, wirusy Coxackie, ludzki metapneumowirus, powodujące zachorowania w tym samym czasie, co wirus grypy. Z tego powodu laboratoryjne potwierdzenie zakażenia wirusem grypy ma istotne znaczenie w kontroli zachorowań na grypę i stanowi ważny element oceny skuteczności szczepionek i leków przeciwwirusowych. Należy podkreślić, że obecnie w celach diagnostycznych wirusów oddechowych najczęściej stosowanymi metodami są różne odmiany metod biologii molekularnej. W badaniach naukowych w przypadku wirusów oddechowych stosujemy namnażanie patogenu w różnych hodowlach tkankowych, a w przypadku grypy dodatkowo w 11-dniowych zarodkach kurzych (tabela 1).
 

Tab. 1. Podstawowe objawy kliniczne wirusów grypopodobnych oraz metody stosowane w diagnostyce (4, zmodyfikowane w 2022 r.)
Wirus Rodzina Podstawowe objawy kliniczne Metody diagnostyczne
*Grypa
typ A, B, C
Orthomyxoviridae nagłe pojawienie się gorączki, dreszcze, ból mięśni i głowy, zapalenie gardła, krtani, migdałków, katar, zapalenie spojówek, ogólne rozbicie
  • izolacja wirusa w 11-dniowych zarodkach kurzych lub hodowli komórkowej;
  • wykrywanie antygenu testem IF, ELISA, RT-PCR, Real-Time PCR; testy przyłóżkowe
  • metody serologiczne: OZHA, IN OWD, SRH, ELISA
*Parainfluenza
typ 1,2,3,4
Paramyxoviridae gorączka, kaszel, chrypa (gł. typ 1, 2, 3), zapalenie oskrzeli i płuc (gł. typ 3), zapalenie górnych dróg oddechowych (gł. typ 4)
  • izolacja w linii ciągłej komórek ludzkich np. HeLa – efekt cytopatyczny po 2–10 dniach;
  • wykrywanie antygenu testem IF, ELISA, RT-PCR, Real-Time PCR;
  • metody serologiczne OWD, ELISA, OZHA
*RSV Paramyxoviridae gorączka, zapalenie oskrzeli, płuc, zapalenie, górnych dróg oddechowych
  • izolacja w linii ciągłej komórek ludzkich np. HeLa – efekt cytopatyczny po 2–10 dniach;
  • wykrywanie antygenu testem IF, ELISA, RT-PCR, Real-Time PCR
Ludzki metapneumo-wirus(hMPV) Paramyxovoiridae wydzielina z nosa, trudności w połykaniu ze zmniejszonym łaknieniem, gorączka, zapalenie gardła, zapalenie krtani
  • izolacja pobranego materiału w hodowli tkankowej LLC-MK2;
  • wykrywanie antygenu immunofluorescencja pośredni 
    i bezpośrednia TR-PCR
*Rhinowirusy Picornaviridae katar, kaszel, kichanie, ból gardła, głowy, rzadziej gorączka, zwykle niewysoka
  • zachorowania o łagodnym przebiegu, stąd rozpoznanie zwykle tylko kliniczne, ewentualnie izolacja wirusa 
    w hodowli tkankowej, Real-Time PCR
Adenowirusy Adenoviridae dreszcze, osłabienie, podwyższona temperatura, katar, suchy kaszel, zapalenie węzłów chłonnych szyjnych
  • izolacja wirusa w komórkach HeLa lub Hep-2;
  • zwykle wykrywanie antygenu testem IF, Real-Time PCR
Enterowirusy
(wirusy Coxsackie 
A i B, wirusy ECHO, enterowirus 
typ 68)
Coronaviridae katar, kichanie, zapalenie gardła, podwyższona temperatura, dreszcze, ból głowy, zapalenie węzłów chłonnych
  • błahy charakter tych zakażeń (z wyjątkiem SARS) powoduje, że rutynowa diagnostyka nie jest potrzebna, poza tym wirusy te słabo replikują się w hodowlach komórkowych, wymagają do tego ludzkich embrionalnych hodowli narządowych tchawicy lub nabłonka nosa; RT-PCR, Real-Time PCR
Enterowirusy
(wirusy Coxsackie 
A i B, wirusy ECHO, enterowirus 
typ 68)
Picornaviridae zapalenie płuc, gardła
  • izolacja wirusa w hodowli komórkowej; RT-PCR;
  • metody serologiczne - odczyn neutralizacji

* - oznaczono w ten sposób typowe wirusy oddechowe, pozostałe z kolei to te, które zdolne są do wywoływania procesów chorobowych o różnym charakterze, a więc nie tylko ze strony układu oddechowego, np. zakażenia układu pokarmowego adenowirusami i koronawirusami, zakażenia układu pokarmowego i nerwowego enterowirusami
W opracowaniu Brydak L.B. 2022 r. (zmodyfikowano)

POLECAMY

Zwłaszcza w obecnej dobie pandemii SARS-CoV-2 konieczne są diagnostyczne badania laboratoryjne, szczególnie wirusologiczne, przy zastosowaniu różnych metod biologii molekularnej oraz badania serologiczne. Przeprowadzenie badań ma szczególnie istotne znaczenie w przypadku pacjentów, u których układ odpornościowy nie działa jeszcze sprawnie, jak np. u małych dzieci, czy też w sytuacjach, kiedy nie funkcjonuje on już idealnie, a więc u pacjentów chorych przewlekle, u osób przyjmujących leki immunosupresyjne, osoby z grupy podwyższonego ryzyka bez względu na wiek, u których wirusowe infekcje oddechowe mogą mieć poważniejszy przebieg i konsekwencje niż u osób potencjalnie zdrowych i mogą się one wiązać z wysokim ryzykiem wystąpienia komplikacji pogrypowych.
Jedynie w Zakładzie Badania Wirusów Grypy, Krajowym Ośrodku ds. Grypy zlokalizowanym w NIZP PZH-PIB przy jednym pobranym materiału od pacjenta możemy potwierdzić infekcję 15 następującymi wirusami oddechowymi: wirus grypa A i B, wirusy RS typ A i typ B, parainfluenza typ 1, 2, 3 i 4, ludzki metapenumowirs (hMPV), adrenowirus, bocawirus, rhinowirus, coronavirus 229E/NL63 i OC43/HKU1 oraz enterowirus metodą biologii molekularnej PCR [4].

Rynowirusy

Jednym z wirusów grypopoodobnych są rynowirusy wywołujące tzw. chorobę przeziębieniową. Rynowirusy należą do rodziny Picornaviridae, są najpowszechniej wystepującym patogenem wirusowym, czynnikiem zakaźnym u ludzi na całym świecie powodującym potocznie tzw. chorobę przeziębieniową. Rynowirusy mają wymiary 15–30 nm, zawierają genom w postaci jednoniciowego RNA o dodatniej polarności. Replikacja wirusa zachodzi w cytoplazmie zakażonej komórki. Rynowirus wykazują wrażliwość na działanie kwasów, przy pH 3 lub niższym ulegają całkowitej inaktywacji [5].
Przeziębienie to zespół objawów związanych z zapaleniem błony śluzowej nosa, gardła i zatok przynosowych, spowodowany zakażeniem wirusowym. Częstość przeziębienia różni się w zależności od sezonu epidemicznego grypy, układu odpornościowego zakażonego osobnika oraz od grupy wiekowej pacjenta [6]. Największą aktywność replikacji rynowirusów stwierdza się w temperaturze 33°C, która występuje w nabłonku nosogardła podczas wychłodzenia organizmu. Zgodnie z informacją WHO rynowirusy odpowiadają za 30–50% przypadków tzw. przeziębień w sezonie epidemicznym na całym świecie. Infekcje wywołane rynowirusami rejestrowane są w 60–90% w miesiącach jesiennych oraz wczesnowiosennych. Znane jest 100–150 serotypów, co tłumaczy, dlaczego dość częste są wielokrotne zakażenia. 
Najwyższy odsetek zakażeń występuje u małych dzieci i niemowląt, średnio 6–8 razy w sezonie epidemicznym, młodzi dorośli 2–4 razy w sezonie. W miarę upływu lat u starszych osób rzadko się zdarza potwierdzenie infekcji wywołanej przez rynowirusy. Ponad 50% choroby przeziębieniowej jest wywołana przez rynowirusy. Zdarza się jednak, że również inne wirusy są odpowiedzialne za wywołanie przeziębienia, np. wirusy grypy oraz wirusy grypopodobne takie jak enterowirusy, wirusy paragrypy, koronawirusy, a u dzieci zwłaszcza rejestrowane są adenowirusy i RSV. Małe dzieci przebywające w żłobkach, przedszkolach, szkołach to najlepsza forpoczta roznosząca wirusy oddechowe [4].
Do zakażenia rynowirusami dochodzi tak jak w przypadku innych wirusów oddechowych:

  • drogą kropelkową w czasie kontaktu z chorym, który – kaszląc lub kichając – rozpyla drobne kropelki wydzieliny dróg oddechowych, zawierające wirusy; dlatego ważne jest, aby chora osoba kichała w jednorazową chusteczkę lub (gdy jej nie ma pod ręką) w zgięty łokieć oraz przestrzegała podstawowych zasad higieny, zwłaszcza dokładnego mycia rąk ciepłą wodą z mydłem, preparatami na bazie alkoholu.
  • przez kontakt z zakażonymi przedmiotami; niektóre wirusy oddechowe mogą przetrwać w środowisku przez kilka godzin w zależności od powierzchni, na którą padną, czy jest gładka, czy jest chropowata. Wirusy te osiadają na np. zabawkach dzieci, na przedmiotach codziennego użytku na telefonach, laptopach, na poręczach, klamkach od drzwi itp., które powinny być dezynfekowane. Dlatego ważna jest zasada dotycząca przestrzegania higieny rąk, aby nie przenieść patogenu na usta, oczy lub nos.

Rynowirusy replikują się w przewodach nosowych i górnych drogach oddechowych, nie atakują dolnych dróg oddechowych. Choroba zwykle przebiega łagodnie. Wirusy dostają się do nosa wraz wdychanym powietrzem zawierającym drobne kropelki zakażonej wydzieliny od innego chorego albo są przenoszone do nosa z rąk, które dotykały powierzchni, na którą wirusy zostały rozpylone [5–8].

Objawy

Na początku choroby pojawia się katar i kichanie, którym towarzyszy niedrożność przewodów nosowych. W niektórych przypadkach chory odczuwa uczucie drapania i ból gardła, czasem dołącza się chrypka. Chorzy skarżą się na uczucie ogólnego rozbicia, stany podgorączkowe, bóle głowy. Gorączka częściej występuje u dzieci. Dolegliwości te utrzymują się przez 4–9 dni. Zwykle po 3–4 dniach osiągają największe nasilenie i zazwyczaj ustępują bez komplikacji [5–8].

Powikłania

W przypadku zakażenia rynowirusami u dzieci dochodzić może do ostrego zapalenia zatok, ucha środkowego z gorączką, jak również może dojść do rozwoju powikłań związanych z upośledzeniem drożności trąbek słuchowych, bólem i wysiękiem w jamie bębenkowej, zapaleniem oskrzeli, oskrzelików i odoskrzelowego zapalenia płuc. Zarówno u dzieci, jak i u dorosłych infekcja wywołana rynowirusami może zaostrzać przebieg astmy oskrzelowej oraz innych przewlekłych schorzeń płuc [6, 7].

Diagnostyka

Materiałem do badań jest wymaz z obu nozdrzy oraz z gardła. Od ponad 20 lat nie tylko do badań medycznych została włączona metoda biologii molekularnej, a w miarę upływu czasu dostępne są różne jej modyfikacje. Infekcję rynowirusową możemy potwierdzić jedną z metod biologii molekularnej, identyfikując również możliwość koinfekcji zwłaszcza u dzieci z różnymi wirusami oddechowymi, tj. wirusami grypy i wirusami grypopodobnymi przy jednym pobraniu wymazu. Dla przykładu przedstawiono wyniki badań biologii molekularnej wykonanych w sezonie epidemicznym 2019/2020 z uwzględnienie koinfekcji potwierdzającej zasadność, zwłaszcza u małych dzieci, wykonywania badania podstawowych 15 wirusów oddechowych. Liczba zidentyfikowanych wirusów grypopodobnych zależy od decyzji lekarza. Dla przykładu podaję dane wirusologiczne z sezonu epidemicznego 2019/2020 zebrane w systemie SENTINEL, NON-SENTINEL.
W celach naukowych pobrany materiał (tab. 2) należy pasażować w hodowli tkankowej, a następnie badany materiał poddać serotypowaniu. Przeziębienie wywołane jest przez wirusy, ale jak to wielokrotnie potwierdzają badania laboratoryjne, może dojść również do nadkażenia bakteryjnego [9]. 
 

Tab. 2. Koinfecje wirusów oddechowych wśród dzieci w wieku 0–14 lat w Polsce w sezonie epidemicznym 2019/2020
Grypa typ A (4 lata)
Grypa typ A + RSV typ A + PIV-typ3 (9 lat)
Grypa typ A + RSV A + RSV typ B + Rhinovirus (2 miesiące)
Grypa typ A + RSV typ B + Rhinovirus + PIV-1 (2 miesiące)
Grypa A + Rhinovirus (4 miesiące, 4 miesiące)
PIV-typ 3 (2 lata, 9 lat)
Rhinovirus (4 miesiące, 4 miesiące, 4 miesiące, 5 miesięcy,19 miesięcy)
Rhinovirus + RSV typ B (2 miesiące)
Enterovirus + PIV-3 (9 lat)

Zakład Badana Wirusów Grypy, Krajowy Ośrodek ds. Grypy NIZP PZH-PIB


Leczenie

Obecnie świat medyczny nie dysponuje ani szczepionką, ani swoistymi lekami antywirusowymi. W chorobie przeziębieniowej stosowane są przede wszystkim leki obkurczające błonę śluzową nosa i gardła, leki antyhistaminowe oraz leki przeciwgorączkowe i przeciwbólowe [5–8]. Nie ma skutecznego, przyczynowego sposobu leczenia choroby przeziębieniowej. Jak już wspomniano wcześniej, bardzo ważnym czynnikiem jest przestrzeganie podstawowych zasad higieny, tj. częste i długie mycie rąk w ciepłej wodzie z mydłem, stosowanie środków odkażających na bazie alkoholu, stosowanie chusteczek jednorazowych, unikanie kontaktu z przeziębionymi osobami, aby nie przenieść infekcji do dzieci.
Wirus grypy należy do rodziny Orthomyxoviridae. Najbardziej charakterystyczna cechą wirusa grypy jest jego zmienność. Grypa jest chorobą zakaźną. Wysoce pleomorficzna cząsteczka wirusa grypy w formach kulistych ma wymiary około 80–120 nm, a w formach wydłużonych długość dochodzić może do 1000 nm. Jest wirusem RNA. Wirus grypy, widoczny jest dopiero w mikroskopie elektronowym, a gdy dochodzi do powikłań pogrypowych, skutki infekcji niejednokrotnie odczuwalne są do końca życia [10]. Grypa zakaża człowieka bez względu na wiek, porę roku, szerokość geograficzną, poglądy polityczne i wyznania religijne. Zgodnie z danymi NIZP PZH-PIB w Polsce w sezonie epidemicznym średnio rejestruje u dzieci 30–40% zachorowań i podejrzeń zachorowań na grypę i wirusy grypopodobne [11–15]. Musimy mieć świadomość, że wirus grypy, wnikając do naszego układu oddechowego, powoduje uszkodzenia nabłonka, a tym samym otwiera drogę dla innych wirusów, bakterii czy pasożytów. Do momentu potwierdzenia krążenia SARS-CoV-2 w świecie, WHO informowała, że rocznie z powodu grypy choruje około 5–10% osób dorosłych i 20–30% dzieci, rejestruje się 3–5 mln ostrych przypadków choroby, a umiera z powodu powikłań pogrypowych około 250 000–630 000 osób, w tym 28–111,5 tys. stanowią dzieci poniżej 5. r.ż. [16].
Postawienie wczesnej, prawidłowej diagnozy ze szczególnym uwzględnieniem grypy ma również niebagatelne znaczenie dla wykrycia nowego niezidentyfikowanego patogenu, co potwierdziło się już wielokrotnie (tabela 3) [1, 4].
 

Tab. 3. Znaczenie diagnostyki wirusologicznej infekcji układu oddechowego ze szczególnym uwzględnieniem grypy
1. uniknięcie antybiotykoterapii bez wskazań
2. podjęcie właściwego leczenia
3. skrócenie pobytu w szpitalu
4. podjęcie stosownych środków w celu zapobieżenia szerzenia się zakażenia
5. zmniejszenie kosztów leczenia
6. obalenie mitów związanych ze szczepieniami, prowadzących do ich unikania
7. właściwe użycie dostępnych obecnie już nowych inhibitorów neuraminindazy wirusa grypy, takich jak oseltamiwir (Tamiflu) i jego generyków zapobieganie powstawaniu szczepów opornych na te inhibitory
8. wzmocnienie Globalnego Nadzoru nad Grypą 

Brydak L.B., 2021 (uaktualniono)


Podstawowa diagnostyka laboratoryjna grypy polega na:

  • potwierdzeniu obecności wirusa grypy w materiale pobranym od pacjenta za pomocą jednej z metod biologii molekularnej. Materiałem do badań są trzy wymazy: z obu otworów nosowych oddzielnie oraz z najbardziej zaognionych miejsc z gardła. Szczegółowe informacje dotyczące pobrania materiału do badanie dostępne są na stronie internetowej (Zakładu Badania Wirusów Grypy, Krajowy Ośrodek ds. Grypy NIZP PZH-PIB).
  • serologiczne potwierdzenie przebytego zakażenia wirusem grypy lub odpowiedzi immunologicznej po szczepieniu przeciwko grypie przy użyciu czterech aktualnych wirusów grypy zgodnie z przyjętymi kryteriami WHO na dany sezon epidemiczny. W tym celu pobiera się krew na skrzep. Oznaczenie stężenia przeciwciał antyhemaglutyninowych wykonywane jest w Kraju jedynie w Zakładzie Badania Wirusów Grypy, Krajowy Ośrodek Grypy ds. w NIZP PZH-PIB. 

Musimy mieć świadomość, że skutki infekcji grypowej należy rozpatrywać nie tylko w aspekcie zdrowotnym, zaostrzenia chorób już istniejących, ale również w wymiernych, policzalnych skutkach finansowych, jakie są pokrywane z naszych podatków. 
Zakład Badania Wirusów Grypy, Krajowy Ośrodek ds. Grypy wykonuje badania diagnostyczne i przy jednoczesnym pobraniu wymazu można potwierdzić, czy pacjent jest zakażony grypą czy SARS-CoV-2 lub czy dochodzi do koinfekcji tymi dwoma patogenami przy drobnej modyfikacji testu MediPAN FAST COVID + FLU przez Zakład Badania Wirusów Grypy, Krajowy Ośrodek ds. Grypy. Należy dodać, że test ten został opracowany przez Polskich naukowców z Instytutu Chemii Bioorganicznej PAN w Poznaniu. 
Musimy bezwzględnie mieć świadomość, że nie tylko powinniśmy zgłosić dane epidemiologiczne o zachorowaniach i podejrzeniach zachorowania na grypę, laboratoryjnie potwierdzić infekcję wirusa grypy za pomocą biologii molekularnej PCR, ale również musimy mieć wirusa w swoim ręku, czyli izolować aktualnie krążące wirusy grypy w danym sezonie epidemicznym, które zbierane są z całego świata przez Krajowe Ośrodki ds. Grypy – mając na uwadze fakt, że izolaty wirusa grypy są niezbędne do prawidłowego, właściwego ustalenia przez WHO składu antygenowego szczepionki przeciwko grypie na następny sezon. Szczepienie przeciwko grypie to najtańsza, najskuteczniejsza metoda zapobiegania grypie, powikłaniom pogrypowym, niejednokrotnie nieodwracalnym lub kończących się zgonem [1, 3].
O tym, jak ważne są szczepienia, przekonali się ludzie, którzy przeżyli pandemię hiszpankę w latach 1918–1919 oraz gdy świat zmagał się z pandemią grypy azjatyckiej w latach 1956–1957. Pandemia grypy hiszpanki według obecnych danych spowodowała 50–100 mln ofiar, natomiast pandemia grypy azjatyckiej 1–4 mln zgonów, jak również podczas pandemii ery HongKong w 1968–1969 ofiar było 1–4 mln. Ludzie, którzy przeżyli, wiedzieli, jakie spustoszenie spowodowała pandemia hiszpanki, nie protestowali przeciwko szczepieniom i bardzo chętnie się szczepili i nie tak jak my obecnie. W 1941 r. wydano pierwsze zezwolenie na zastosowanie szczepionek u ludzi, sponsorowane przez Siły Zbrojne Stanów Zjednoczonych. W miarę postępu nauki, technologia produkcji szczepionek była udoskonalana i dziś medycyna dysponuje wieloma rodzajami szczepionki przeciwko grypie. 
Od sezonu 2016/2017 sezonu epidemicznego w Polsce na rynku farmaceutycznym mamy czteroskładnikowe szczepionki przeciwko grypie. W aktualnym sezonie epidemicznym grypy 2021/2022 w Polsce dostępne są dwa rodzaje szczepionki inaktywowanej, typu split, czyli z rozszczepionym wirionem, i typu subunit, czyli podjednostkowe zawierające dwie glikoproteiny: hemaglutyninę i neuraminidazę oraz żywą szczepionkę przeciwko grypie. Żywa szczepionka przeciwko grypie otrzymywana jest z wirusów grypy zaadaptowanych do obniżonej temperatury replikacji. Inaktywowane szczepionki typu split i subunit przeciwko grypie są immunologiczne równo cenne. Podawane są głęboko domięśniowo. Szczepionkę przeciwko grypie typu split podaje się już od 6. m.ż., a szczepionkę typu subunit od 3. r.ż. Natomiast żywą szczepionkę podaje się donosowo od 2. r.ż. do 17. r.ż. zdrowym dzieciom [11]. Podając szczepionki inaktywowane oraz żywą, stosujemy się do wskazań producenta. Ze względu na zmienność wirusa grypy skład szczepionki przeciwko grypie musi być co sezon epidemiczny uaktualniany przez Komitet Doradczego ds. Szczepień Ochronnych (tabela 4) [19]. 
 

Tab. 4. Skład czterowalentnej szczepionki przeciwko grypie na sezon epidemiczny 2021/2022 według rekomendacji WHO dla półkuli północnej
Skład szczepionki przeciwko grypie na sezon 
epidemiczny 2021/2022 
według rekomendacji WHO dla półkuli północnej
A/Victoria/2570/2019 (H1N1) pdm09-like virus
A/Cambodia/e0826360(H3N2)-like virus;
B/Washington/02/2019 (B/ Victoria lineage)-like virus
B/Phuket/3073/2013 (B/ Yamagata lineage)-like virus


Zgodnie z zaleceniami Komitetu Doradczego ds. Szczepień Ochronnych (ACIP) oraz licznych naukowych towarzystw powinniśmy szczepić wszystkich chętnych ze względu na wskazania kliniczne i epidemiologiczne, co przedstawiono w tabeli nr 5. Nie ma jednoznacznie określonych terminów szczepień, ale osoby z grupy podwyższonego ryzyka powinny się zaszczepić, jak tylko szczepionka jest dostępna w aptece, czyli na przełomie sierpnia i września. Jeżeli nie mogliśmy się zaszczepić, to należy zaszczepić się nawet w grudniu, styczniu czy w marcu. 
Przedstawienie konkretnych przykładów, zwłaszcza osób z grup podwyższonego ryzyka, bez względu wiek pacjenta, będzie pomocne w profilaktyce i zachęci także pracowników ochrony zdrowia, a nie tylko pacjentów, do szczepień przeciwko grypie; pomoże także obalić niektóre mity dotyczące szczepień w społeczeństwie [20]. W 1926 r. Ch.P. Scott powiedział: komentarze są dowolne, ale fakty są święte.
 

Tab. 5. Wskazania kliniczne do szczepień przeciwko grypie grup wysokiego ryzyka szczepionkami inaktywowanymi typu split i subunit (według ACIP WHO 2021/2022)
Obecnie zaleca się szczepienie przeciwko grypie wszystkim chętnym osobom, począwszy od 6. m.ż. 
Zwraca się jednak uwagę, że szczepieniami szczególnie należy objąć następujące grupy:
  • osoby po przeszczepieniu organu,
  • zdrowe dzieci w wieku 6. m.ż.–18. r.ż.,
  • osoby z grupy podwyższonego ryzyka bez względu na wiek,
  • osoby w wieku ≥ 50 lat; ponieważ w tej grupie znacznie zwiększa się liczba osób należących do grup wysokiego ryzyka,
  • dorosłych i dzieci, chorych na przewlekłe choroby układu sercowo-naczyniowego, oddechowego (w tym chorych na astmę), choroby nerek, choroby wątroby, choroby neurologiczne, choroby hematologiczne, choroby metaboliczne (w tym chorych na cukrzycę), choroby układu krążenia,
  • dorosłych i dzieci z niedoborami odporności (w tym spowodowanymi leczeniem immunosupresyjnym lub zakażeniem HIV),
  • kobiety, które są lub będą w ciąży w trakcie sezonu epidemicznego grypy,
  • osoby w wieku 6. m.ż.–18. r.ż., leczone przewlekle kwasem acetylosalicylowym, co zwiększa u nich ryzyko wystąpienia zespołu Reye’a w razie zachorowania na grypę,
  • pensjonariuszy domów spokojnej starości, zakładów opieki zdrowotnej, dla przewlekle chorych bez względu na ich wiek,
  • osoby otyłe, u których indeks masy ciała (BMI) wynosi ≥ 40.
Wskazania epidemiologiczne do szczepień przeciwko grypie (osoby, które mogą przenosić grypę na osoby z grup wysokiego ryzyka oraz osoby zdrowe mogące stanowić źródło zakażenia dla tych osób, według ACIP WHO 2021/2022)
Podobnie, jak przy wskazaniach klinicznych, przy wskazaniach epidemiologicznych również zaleca się, aby szczepieniu poddawały się wszystkie osoby 
począwszy od 6. m.ż. 
Wyróżniono jednak kilka następujących grup docelowych, na które zwraca się szczególną uwagę:
  • wszyscy pracownicy ochrony zdrowia (lekarze, pielęgniarki i pozostały personel szpitali oraz ośrodków lecznictwa otwartego, pogotowia ratunkowego),
  • pracownicy i pensjonariusze domów spokojnej starości oraz zakładów opieki medycznej, hospicjów, którzy kontaktują się z pensjonariuszami lub chorymi (w tym także dziećmi), jak też osoby zapewniające opiekę domową pacjentom z grup wysokiego ryzyka,
  • członkowie rodzin osób należących do grup wysokiego ryzyka, 
  • osoby opiekujące się dziećmi w wieku poniżej 5 lat, 
  • pracowników służb publicznych, itp. konduktorzy, kasjerzy, policjanci, wojsko, nauczyciele, p...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Forum Pediatrii Praktycznej"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Dodatkowe artykuły niepublikowane w formie papierowej
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy