Dołącz do czytelników
Brak wyników

Prawo i dokumentacja

26 listopada 2018

NR 23 (Październik 2018)

Przewodnik dla pediatrów – jak otworzyć podmiot leczniczy Część 1.

0 274

W ostatnich dwudziestu latach sektor ochrony zdrowia podlega nieustannym transformacjom organizacyjnym. Jednym z obszarów zmian są regulacje odnoszące się do form organizacyjnych podmiotów leczniczych, istotnych z punktu widzenia uwarunkowań prawnych prowadzenia działalności leczniczej, formy gospodarki finansowej, możliwości w zakresie potencjalnych źródeł dochodów, nadzoru właścicielskiego czy też zadowolenia samych pacjentów jako osób korzystających z ich usług. O tym, w jaki sposób rozpocząć działalność podmiotu leczniczego i jak najlepiej się do tego przygotować, piszemy w poniższym artykule.

Przez wiele lat podstawowym podmiotem w sektorze ochrony zdrowia był zakład opieki zdrowotnej (ZOZ) zdefiniowany w ustawie z dnia 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej (Dz. U. z 2007 r. Nr 14, poz. 89
ze zm., akt prawny uchylony) jako wyodrębniony organizacyjnie zespół osób i środków majątkowych, utworzony i utrzymywany w celu udzielania świadczeń zdrowotnych oraz promocji zdrowia. Według danych z Centrum Systemów Informacyjnych Ochrony Zdrowia, dominującą pozycję w sektorze ochrony zdrowia aktualnie stanowią niepubliczne podmioty. W zdecydowanej większości są to jednak podmioty działające na ograniczoną skalę z tego względu, że nie obejmują swą działalnością wszystkich zakresów działalności leczniczej1. 

Katalog podmiotów leczniczych

Aktualnie obowiązujące przepisy, tj. ustawa z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej (Dz. U. z 2016 r., poz. 1638 z późn. zm., dalej: ustawa o działalności leczniczej) w art. 2 definiuje następujące pojęcia: 

  • osoba wykonująca zawód medyczny – jako osobę uprawnioną na podstawie odrębnych przepisów do udzielania świadczeń zdrowotnych oraz osobę legitymującą się nabyciem fachowych kwalifikacji do udzielania świadczeń zdrowotnych w określonym zakresie lub w określonej dziedzinie medycyny (art. 2 pkt 2), 
  • podmiot leczniczy niebędący przedsiębiorcą – podmiot leczniczy wymieniony w art. 4 ust. 1 pkt 2, 3 i 7 (samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej, jednostki budżetowe, jednostki wojskowe; art. 2 pkt 4),
  • podmiot wykonujący działalność leczniczą – podmiot leczniczy, o którym mowa w art. 4, oraz lekarza lub pielęgniarkę wykonujących zawód w ramach działalności leczniczej jako praktykę zawodową (art. 2 pkt 5). 

Podmiot wykonujący działalność leczniczą to zatem pojęcie zbiorcze, które obejmuje zarówno podmioty lecznicze, jak i praktyki zawodowe (prywatne). Pojęcie to nie obejmuje osób fizycznych, które uzyskały zawodowe uprawnienia i udzielają ich w ramach działalności gospodarczej, a także podmiotów realizujących np. świadczenia polegające na zaopatrywaniu w środki pomocnicze i wyroby medyczne. 
Podmiot leczniczy to osoby fizyczne lub prawne w zakresie, w jakim wykonują działalność leczniczą. Ujęty on został w katalog zamknięty, mianowicie przybierać może wyłącznie poniżej wskazane formy:

  • przedsiębiorcy we wszelkich formach przewidzianych dla wykonywania działalności gospodarczej, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej,
  • samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej (SP ZOZ),
  • jednostki budżetowe, w tym państwowe jednostki budżetowe tworzone i nadzorowane przez Ministra Obrony Narodowej, ministra właściwego do spraw wewnętrznych, Ministra Sprawiedliwości lub Szefa Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, posiadające w strukturze organizacyjnej ambulatorium, ambulatorium z izbą chorych lub lekarza,
  • instytuty badawcze,
  • fundacje i stowarzyszenia, których celem statutowym jest wykonywanie zadań w zakresie ochrony zdrowia i których statut dopuszcza prowadzenie działalności leczniczej,
  • posiadające osobowość prawną jednostki organizacyjne stowarzyszeń, o których mowa w pkt 5,
  • osoby prawne i jednostki organizacyjne działające na podstawie przepisów o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej, o stosunku Państwa do innych kościołów i związków wyznaniowych oraz o gwarancjach wolności sumienia i wyznania,
  • jednostki wojskowe

– w zakresie, w jakim wykonują działalność leczniczą.

Wszystkie podmioty lecznicze zaliczają się do podmiotów wykonujących działalność leczniczą, ale należy pamiętać, że część z podmiotów leczniczych nie jest przedsiębiorcami. Od pojęcia podmiotu leczniczego należy odróżnić praktykę zawodową, która polega na osobistym wykonywaniu zawodu we własnym lub wspólnym imieniu. Taki podmiot też będzie przedsiębiorcą. Jest to jedyna forma świadczenia działalności leczniczej poza podmiotem leczniczym. Można rozróżnić praktykę indywidualną lub grupową. Praktyki te są prowadzone odpowiednio jednoosobowo przez danego medyka lub grupowo przez lekarzy w formie spółki jawnej, partnerskiej lub na podstawie umowy spółki cywilnej.
Podkreślić jednak raz jeszcze należy, że wykonywanie zawodu w ramach praktyki zawodowej nie jest prowadzeniem podmiotu leczniczego.

Zalety podmiotu leczniczego

W porównaniu do indywidualnej praktyki lekarskiej (dalej, w skrócie: IPL) wynikają pewne zalety z rozpoczęcia prowadzenia działalności w formie podmiotu leczniczego. Będzie to jeden odbiór sanepidu, i to niezależnie od tego, ilu lekarzy i przez jak długi czas podmiot leczniczy będzie przyjmować; ponadto możliwość otwierania wielu przedsiębiorstw oraz wielu miejsc świadczenia usług w ramach jednego podmiotu. Konsekwencją są również uproszczone wymagania dla kolejnych przedsiębiorstw w ramach tego samego podmiotu, w tym i uproszczone metody prowadzenia np. dokumentacji medycznej. Kolejną zaletą jest możliwość zatrudniania lekarzy oraz możliwość swobodnego ukształtowania stosunku prawnego z nimi, bez obostrzeń wynikających z IPL. Ponadto, jedna kontrola sanepidu oraz jeden obowiązek związany z gospodarką odpadami niezależnie od liczby przyjmujących lekarzy, a także brak dodatkowych formalności i wymagań w porównaniu dla tych przewidzianych dla IPL. Podsumowując, korzyścią będzie olbrzymia elastyczność organizacyjno-osobowa.

Rozpoczęcie działalności

Podmiot leczniczy może rozpocząć działalność medyczną w dniu złożenia wniosku o wpis do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (osoby fizyczne i spółki cywilne) albo po uzyskaniu wpisu do rejestru przedsiębiorców w Krajowym Rejestrze Sądowym (pozostałe spółki i inne podmioty). Słusznie jednak wskazuje się, że status prawny przedsiębiorcy nie zależy od uzyskania wpisu do rejestru, ale od podjęcia i wykonywania we własnym imieniu działalności gospodarczej lub zawodowej.
Podmiot leczniczy może prowadzić działalność we wszystkich formach przewidzianych dla wykonywania działalności gospodarczej w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U.z 2013 r., poz. 672 z późn. zm.). Przedsiębiorcą może więc być:

  • osoba fizyczna (jednoosobowa działalność gospodarcza osoby fizycznej),
  • osoba prawna (kapitałowe spółki prawa handlowego, tj. sp. z o.o. i akcyjna),
  • jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, wykonująca we własnym imieniu działalność gospodarczą lub zawodową, tzw. ułomne osoby prawne (osobowe spółki prawa handlowego, tj. spółka jawna, komandytowa, partnerska, komandytowo-akcyjna).

Szczególną formą jest spółka cywilna, której wspólnikami mogą być nie tylko osoby fizyczne, lecz także osoby prawne i tzw. ułomne osoby prawne, choć w praktyce forma spółki cywilnej wybierana jest w zdecydowanej większości przez osoby fizyczne.

Forma działalności

Pierwszy krok podczas tworzenia nowego podmiotu leczniczego to podjęcie decyzji o formie własności tego podmiotu leczniczego, czyli o formie prawnej przedsiębiorstwa. Jest to decyzja niezwykle ważna, bo podejmowana niekiedy na długie lata. Warunkuje ona możliwości rozwoju, inwestowania, ale także dziedziczenia czy innego sposobu kontynuacji działalności. W tak ważnych, ale i niekiedy zawiłych kwestiach warto zasięgnąć konsultacji u prawnika, który pomoże przejść przez wszystkie procedury formalno-prawne.
Ze względu na niezwykle obszerną tematykę, jaką są spółki i ich rodzaje, nie sposób omówić wszystkich ich cech i dokonać pełnego porównania. Na potrzeby niniejszego artykułu w skrócie przedstawiamy najczęściej wybierane formy prowadzenia działalności gospodarczej. 
Spółka cywilna może funkcjonować na podstawie art. 860–875 Kodeksu cywilnego. Jak słusznie zauważono w komentarzu do ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty2, zaletą spółki cywilnej jest łatwość jej utworzenia i prowadzenia, niskie koszty założenia, swoboda kształtowania treści umowy, brak wymogów prawnych co do rodzaju i wielkości wnoszonych wkładów. Wadą jest to, że za długi spółki cywilnej wspólnicy odpowiadają solidarnie, i to całym swoim majątkiem, a odpowiedzialności solidarnej wspólników nie można w umowie spółki ani wyłączyć, ani ograniczyć, ani zastąpić inną formą odpowiedzialności. (…) Wadą spółki cywilnej jest również to, że nie może we własnym imieniu zaciągać zobowiązań ani nabywać uprawnień, gdyż nie posiada osobowości prawnej. Należy również pamiętać, że każdy ze wspólników spółki cywilnej musi być zgłoszony do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (dalej, w skrócie: CEIDG). Każdy wspólnik z osobna staje się przedsiębiorcą prowadzącym działalność i uzyskuje zaświadczenia o wpisie do tej ewidencji3.
Spółka jawna oraz spółka partnerska to spółki osobowe prawa handlowego. Nie posiadają one osobowości prawnej, niemniej jednak każda z nich może we własnym imieniu nabywać prawa, w tym własność nieruchomości i inne prawa rzeczowe, zaciągać zobowiązania, pozywać i być pozywana. W spółce jawnej każdy wspólnik odpowiada za zobowiązania spółki bez ograniczeń całym swoim majątkiem solidarnie z pozostałymi wspólnikami oraz ze spółką, z uwzględnieniem art. 31 k.s.h., który wskazuje, że wierzyciel spółki może prowadzić egzekucję z majątku wspólnika w przypadku, gdy egzekucja z majątku spółki okaże się bezskuteczna (tzw. subsydiarna odpowiedzialność wspólnika). Nie stanowi to jednak przeszkody do wniesienia powództwa przeciwko wspólnikowi, zanim egzekucja z majątku spółki okaże się bezskuteczna. Subsydiarna odpowiedzialność wspólnika nie dotyczy zobowiązań powstałych sprzed dokonania wpisu do rejestru. Umowa spółki jawnej (podobnie jak spółki partnerskiej) powinna być zawarta na piśmie pod rygorem nieważności. Spółka jawna (tak jak i partnerska) powstaje z chwilą wpisu do rejestru przedsiębiorców. Każdy wspólnik ma prawo reprezentować spółkę. 
Spółką partnerską natomiast jest spółka osobowa, utworzona przez wspólników (partnerów) w celu wykonywania wolnego zawodu w spółce prowadzącej przedsiębiorstwo pod własną firmą. Partnerami w spółce mogą być wyłącznie osoby fizyczne, uprawnione do wykonywania wolnych zawodów. Partner nie ponosi odpowiedzialności za zobowiązania spółki powstałe w związku z wykonywaniem przez pozostałych partnerów wolnego zawodu w spółce, jak również za zobowiązania spółki będące następstwem działań lub zaniechań osób zatrudnionych przez spółkę na podstawie umowy o pracę lub innego stosunku prawnego, które podlegały kierownictwu innego partnera przy świadczeniu usług związanych z przedmiotem działalności spółki. Umowa spółki może przewidywać, że jeden albo większa liczba partnerów godzą się na ponoszenie odpowiedzialności, tak jak wspólnik spółki jawnej. Umowa spółki partnerskiej może przewidywać, że prowadzenie spraw i reprezentowanie spółki powierza się zarządowi.
Spółka z o.o. posiada osobowość prawną. Z zasady wspólnicy nie ponoszą jednak odpowiedzialności za zobowiązania spółki, a ich odpowiedzialność ograniczona jest do wysokości wniesionych wkładów. Spółka z o.o. odpowiada za własne zobowiązania całym swoim majątkiem, tj. bez ograniczeń. Do największych zalet tej formy działalności gospodarczej należą: posiadanie osobowości prawnej, ograniczona odpowiedzialność wspólników za zobowiązania spółki, możliwość założenia spółki przez jedną osobę (w takiej sytuacji jedyny wspólnik nie będzie odpowiadał własnym majątkiem za zobowiązania spółki), możliwość emitowania obligacji firmy. Największymi zaś wadami spółki z o.o. są skomplikowana i kosztowna procedura rejestracji, podwójne opodatkowanie (spółki oraz wspólników), wymóg posiadania kapitału minimalnego, duża odpowiedzialność zarządu za działania spółki, konieczność prowadzenia pełnej księgowości. Zakładanie spółki z o.o. ma zatem sens głównie wtedy, gdy prowadzi się lub zamierza się prowadzić działalność na dużą skalę i nie chce się odpowiadać za działania spółki własnym majątkiem. 
Podstawową cechą spółki akcyjnej jest, na co wskazuje jej nazwa, możliwość emitowania akcji. Tę spółkę również może założyć jedna lub więcej osób (fizycznych lub prawnych) z wyjątkiem jednoosobowej spółki z o.o. Podobny jest również status prawny spółki akcyjnej, posiada ona osobowość prawną, odpowiada za własne zobowiązania całym majątkiem. Akcjonariusze nie ponoszą odpowiedzialności za działania spółki. Najważniejszymi zaletami spółki akcyjnej są: posiadanie osobowości prawnej, możliwość pomnażania kapitału poprzez emitowanie akcji i obligacji, brak odpowiedzialności akcjonariuszy za działania spółki. Forma ta posiada również słabsze strony, do których zalicza się konieczność posiadania wysokiego kapitału zakładowego, kosztowna i skomplikowana rejestracja, obowiązek prowadzenia pełnej księgowości, ograniczony wpływ mniejszych akcjonariuszy na działania spółki. Pomysł założenia spółki akcyjnej powinien nas najbardziej zainteresować w sytuacji, gdy dysponujemy dużym kapitałem zakładowym, działamy bądź też mamy w planach działanie na dużą skalę, nie chcemy odpowiadać za działania spółki własnym majątkiem czy też chcemy emitować akcje lub obligacje swojej firmy. 
Spółki osobowe i kapitałowe charakteryzuje wiele różnic, warto jednak zwrócić uwagę na najistotniejsze z nich. Pierwsza polega na tym, że osobową spółkę handlową może utworzyć co najmniej dwóch wspólników, natomiast dopuszczalne jest tworzenie jednoosobowych spółek kapitałowych (np. jednoosobowa spółka z o.o.). Z wyjątkiem spółki komandytowo-akcyjnej w odniesieniu do spółek osobowych niedopuszczalna jest zmiana ich osobowego składu, a ze względu na fakt, iż w spółkach kapitałowych pierwszorzędne znaczenie odgrywa kapitał, zmiany osobowe składu wspólników mogą następować bez przeszkód. Odpowiedzialność wspólników spółek osobowych za zobowiązania spółki ma charakter osobisty, a w spółkach kapitałowych wspólnicy odpowiadają z wniesionych wkładów. Reprezentacja spółki osobowej jest prowadzona przez jej wspólników, natomiast w spółkach kapitałowych są tworzone w tym celu organy, w których skład mogą wchodzić również osoby trzecie.
Znając podstawowe cechy spółek, łatwiej można podjąć decyzję o wyborze formy działalności gospodarczej i odpowiedzieć sobie na pytanie, która z nich będzie najodpowiedniejszą dla naszej firmy. 

Wybór lokalu

Niezwykle ważną kwestią przed otwarciem podmiotu leczniczego jest wybór odpowiedniego lokalu, w którym działalność będzie prowadzona. Powinien on bezwzględnie spełniać wymog...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Forum Pediatrii Praktycznej"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Dodatkowe artykuły niepublikowane w formie papierowej
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy