Dołącz do czytelników
Brak wyników

Studium przypadków

25 maja 2018

NR 18 (Grudzień 2017)

Postępowanie fizjoterapeutyczne z dzieckiem urodzonym przedwcześnie

0 47

W Polsce co roku 26 tys. dzieci rodzi się przed terminem. Większość z nich, dzięki dobrze zorganizowanej opiece, ma szansę nadrobić zaległości rozwojowe w stosunku do rówieśników urodzonych o czasie.

Zgodnie z definicją Światowej Organizacji Zdrowia, za noworodka urodzonego przedwcześnie (wcześniaka) uważa się dziecko urodzone po 22. tygodniu ciąży, a przed ukończeniem 37. tygodnia ciąży. Przez pojęcie „skrajne wcześniactwo” rozumie się noworodki urodzone przed ukończeniem 32. tygodnia ciąży. Tę grupę noworodków można podzielić w zależności od urodzeniowej masy ciała na następujące grupy: 

  • noworodki z małą masą ciała ≤ 2500 g, 
  • noworodki z bardzo małą masą ciała ≤ 1500 g, 
  • noworodki ze skrajnie małą masą ciała ≤ 1000 g,
  • noworodki z niewiarygodnie małą masą ciała < 750 g.

Najczęstszymi przyczynami przedwczesnych porodów są:

  • niski status ekonomiczny i złe warunki socjalne – złe odżywianie, nadużywanie alkoholu, palenie papierosów, ciężka praca,
  • wiek – może zwiększyć prawdopodobieństwo urodzenia wcześniaka, najwięcej porodów przedwczesnych zaobserwowano u kobiet poniżej 16. roku życia oraz powyżej 30. roku życia, które zaszły w ciążę po raz pierwszy,
  • historia wcześniejszych porodów – jeżeli kobieta doświadczyła już porodu przedwczesnego bądź poroniła lub urodziła martwe dziecko, to jest prawdopodobne wystąpienie porodu przedwczesnego. Kobiety w tej grupie muszą czujnie obserwować przebieg ciąży oraz szczególnie o siebie dbać,
  • niewydolność cieśniowo-szyjkowa macicy – wszelkie wady macicy, takie jak niewydolność cieśniowo-szyjkowa, mięśniaki, przegrody, zwiększają prawdopodobieństwo porodu przedwczesnego,
  • wywoływane porody przedwczesne – zdarza się, że lekarz celowo wywołuje poród przedwczesny. Rozwiązanie takie stosuje się, gdy ciąża zagraża życiu lub zdrowiu matki oraz gdy istnieje groźba obumarcia płodu,
  • pęknięcie błon płodowych – następuje najczęściej w wyniku zakażenia wewnątrzmacicznego. W tym wypadku konieczna jest stała kontrola ciąży monitorująca zagrożenie zakażeniem. Najczęściej poród następuje w ciągu tygodnia od pęknięcia błon płodowych. Zdarza się jednak, że ciążę udaje się przedłużyć nawet o kilka tygodni,
  • pozostałe – zdarza się, że poród przedwczesny powodowany jest przez nadciśnienie w trakcie ciąży, zakażenie dróg moczowych, wielowodzie czy nadmierną pobudliwość skurczową macicy.

Przedwczesny poród powoduje zakłócenia fizjologicznego toru dojrzewania dziecka. Niska waga urodzeniowa i skrócony okres życia płodowego wpływają na mniejsze zdolności adaptacyjne do zmiennych warunków otoczenia.

Cechy charakterystyczne wcześniactwa

Najistotniejszym atrybutem wcześniactwa jest niedojrzałość strukturalna i czynnościowa:

  • ośrodkowego układu nerwowego,
  • układu oddechowego,
  • układu krążenia,
  • układu odpornościowego,
  • skóry,
  • przewodu pokarmowego,
  • układu moczowego.

Ośrodki centralne w mózgu, które kontrolują oddychanie i inne życiowe funkcje, są niedojrzałe, przez co wcześniak wykazuje skłonności do nieregularnego oddechu, a to z kolei może prowadzić do okresowej sinicy. Niedojrzałość ośrodka termoregulacyjnego powoduje niską temperaturę dzieka (36°C, 36,6°C) oraz skłonność do oziębienia się lub przegrzania. 
Dzieci przedwcześnie urodzone z niskim ciężarem urodzeniowym wykazują często brak odruchu ssania. Te, które go mają, ssą źle, często zachłystują się w czasie karmienia, są skłonne do wymiotów. Pojemność żołądka jest mała, jednorazowo mogą spożywać małe ilości pokarmu, co powoduje konieczność częstszego podawania posiłków. 
Odporność na zakażenia jest dużo niższa niż u dzieci donoszonych. Ważne jest zachowanie higieny w pielęgnowaniu, przestrzeganie jałowości pokarmu i ograniczenie kontaktu z osobami postronnymi.
Częste zaburzenia u wcześniaków to osteopenia wcześniacza oraz niedobór masy ciała i wzrostu. Jest to przyczyna niskiej stabilizacji stawów. Z tego powodu istnieje konieczność zaopatrzenia dziecka w odpowiednie obuwie stabilizujące staw skokowy. Buty muszą mieć usztywniony zapiętek i cholewkę sięgającą powyżej stawu skokowego oraz elastyczną podeszwę. 
Dziecko urodzone przedwcześnie narażone jest na uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego (OUN). Jeśli wystąpiło niedotlenienie lub krwawienie do OUN (tzw. wylewy dokomorowe), to wcześniak znajduje się w grupie ryzyka nieprawidłowego rozwoju psychoruchowego. Istotny jest stopień oraz miejsce uszkodzenia OUN, a także, w przypadku wylewów około- i dokomorowych, ewolucja tego uszkodzenia (następstwem wylewów może być np. wodogłowie pokrwotoczne). 
Konsekwencjami wczesnego uszkodzenia mózgu mogą być w przyszłości nieprawidłowy rozwój psychoruchowy, w tym rozwój dysharmonijny (dziecko osiąga niektóre umiejętności na czas, inne zbyt późno); rozwój opóźniony (dziecko osiąga ważne stopnie rozwojowe późnej niż przewidują normy); rozwinięcie zespołu mózgowego porażenia dziecięcego o różnych postaciach: hemipareza, dipareza (u wcześniaków najczęściej diplegia), tetrapareza (najcięższa postać mózgowego porażenia dziecięcego), uszkodzenia wzroku (retinopatia, ślepota korowa, zanik nerwu wzrokowego) i słuchu, zaburzenia emocjonalne (nadaktywność, zaburzenia koncentracji, problemy z nauką). Objawy kliniczne wielu uszkodzeń mózgu pojawiają się dopiero w 2.–3. roku życia, mogą to być również problemy wieku przedszkolnego, a nawet szkolnego.
Wylewy (najczęstsza przyczyna uszkodzenia tkanki mózgowej) występują w pierwszych dobach życia dziecka, kiedy kora mózgowa, odpowiedzialna za ruch i myślenie, jest w trakcie kształtowania, a u dzieci urodzonych przedwcześnie niewykształcona.
Na oddziałach patologii noworodka niektóre wcześniaki wymagają specjalistycznych zabiegów, np. terapii oddechowej (augmentation du flux expiratoire – AFE) czy stymulacji i nauki jedzenia.

Rozwój psychoruchowy wcześniaka

Jeśli chodzi o rozwój psychomotoryczny, to wcześniak, podobnie jak każde inne dziecko, rozwija się swoim rytmem i jedne umiejętności jest w stanie posiąść wcześniej, a inne później. Myśląc o osiąganiu przez dziecko kolejnych sprawności i umiejętności, należy uwzględniać fakt, że pojawiło się na świecie wcześniej niż powinno. Dlatego należy znać jego wiek korygowany. Wiek korygowany to wiek dziecka pomniejsz...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Forum Pediatrii Praktycznej"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Dodatkowe artykuły niepublikowane w formie papierowej
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy