Dołącz do czytelników
Brak wyników

Prawo i dokumentacja

3 września 2019

NR 28 (Sierpień 2019)

Tajemnica lekarska a dziecko maltretowane

0 78

Problem maltretowania dzieci dosięga niestety niemalże wszystkich grup kulturowych, społecznych oraz etnicznych. Dzieci mogą być krzywdzone nie tylko przez swoich rodziców czy opiekunów, ale również przez inne osoby dorosłe, pracowników placówek, w których przebywają, przez młodzież, swoich rówieśników. Przy podejrzeniu stosowania przemocy wobec dziecka konieczne jest natychmiastowe przeprowadzenie szczegółowego wywiadu oraz oceny zachowania, wyglądu i rozwoju dziecka. Konieczne może się okazać przeprowadzenie wielospecjalistycznej diagnostyki, jak również dostępnych badań. Lekarz, który podejrzewa, że dziecko może być maltretowane, ma obowiązek zawiadomić o przestępstwie organy ścigania, a także podjąć współpracę z odpowiednimi instytucjami, nie ciąży na nim przy tym obowiązek zachowania powziętych wiadomości w tajemnicy spoczywającej na nim z racji wykonywanego zawodu.

Zgodnie z definicją Światowej Organizacji Zdrowia maltretowanie dzieci oznacza znęcanie się i zaniedbywanie dzieci poniżej 18. r.ż. Pod pojęciem tym rozumie się wszystkie rodzaje fizycznego lub emocjonalnego maltretowania, a także wykorzystywanie seksualne, lekceważenie, zaniedbywanie i wyzysk finansowy, zmierzające do potencjalnego zniszczenia zdrowia dziecka oraz zaburzenia jego procesów poznawczych, poczucia własnej wartości i zaufania w kontaktach międzyludzkich. Kluczową rolę w dążeniu do wykrycia, a następnie ujęcia sprawców przestępstw odgrywają lekarze pediatrzy, którzy mogą zetknąć się z różnymi formami maltretowania dziecka. W takich wypadkach, dla wyższego dobra, jakim są zdrowie czy nawet życie ofiar, zostają oni zwolnieni z obowiązku dochowania tajemnicy lekarskiej. 

Obowiązek zawiadomienia

Przy wykonywaniu praktyki lekarskiej, czy to odbywając wizytę domową w miejscu zamieszkania pacjenta, czy to udzielając świadczeń w placówkach medycznych, oprócz zdiagnozowania jednostki chorobowej, lekarz pediatra może odkryć inne, i to dużo poważniejsze symptomy, które będą świadczyć o stosowaniu przez rodziców, opiekunów, czy też innych osób – przemocy fizycznej bądź psychicznej względem dziecka. Tych pierwszych przypadków, tj. przypadków przemocy fizycznej, jest zdecydowanie więcej, choć należy zwrócić uwagę, że przemoc tego rodzaju jest o wiele łatwiejsza do zdiagnozowania, jej skutki (takie jak przykładowo sińce, zadrapania, blizny na ciele dziecka) są widoczne gołym okiem. Trudniejsze do stwierdzenia i wymagające poczynienia wnikliwszych ustaleń wydaje się zdiagnozowanie ofiary przemocy psychicznej.
Pojawia się pytanie, jak powinien zachować się lekarz, który podejrzewa stosowanie wobec małoletniego pacjenta przemocy. Jakie kroki powinien podjąć, by uchronić dziecko przed kolejnymi atakami, a następnie co zrobić, by pociągnąć do odpowiedzialności sprawców przestępnych działań.
Wykrywalność czynów zabronionych jest uzależniona w dużej mierze od sprawnego systemu informowania organów ścigania o podejrzeniu popełnienia przestępstw na szkodę dziecka, stąd tak ważna rola lekarzy w tym zakresie. W przypadku podejrzenia używania przemocy wobec dziecka, pierwszą czynnością powinno być niezwłoczne zawiadomienie organów ścigania – najbliższej jednostki policji lub prokuratury właściwej dla miejsca zamieszkania małoletniego pacjenta. Obowiązek zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa przez każdą osobę, która o fakcie tym powzięła informację, wynika z tak zwanego społecznego obowiązku zawiadomienia o przestępstwie. Nadto jednak w przypadku lekarza obowiązek ten uszczegółowiony został o konieczność zawiadomienia o możliwości popełnienia przestępstwa z użyciem przemocy, jeżeli podejrzenie to poweźmie w trakcie wykonywania swoich obowiązków służbowych.
W przypadku nagłym, gdy lekarz zostaje zawiadomiony przez osoby z dalszego otoczenia, (przykładowo sąsiadów ofiary przemocy) i kiedy osoby dorosłe pozostające w tym samym miejscu zamieszkania odmawiają otwarcia drzwi lekarzowi, organy ścigania winny zostać zawiadomione telefonicznie za pośrednictwem numeru alarmowego 112. Nie trzeba wówczas martwić się o wybór odpowiedniej jednostki – tak zwanej właściwej miejscowo, gdyż w przypadkach nagłych organy ścigania zobowiązane są do podjęcia natychmiast czynności zmierzających do ochrony dobra dziecka, zaś w dalszej kolejności samodzielnie przekazują sprawę właściwej jednostce.
Lekarz powinien również rozważyć wystąpienie do sądu opiekuńczego właściwego dla miejsca zamieszkania dziecka z wnioskiem w trybie art. 109 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, tj. o wydanie przez sąd stosownych zarządzeń w trybie interwencyjnym. Działając w tym trybie, Sąd może zadecydować nawet o umieszczeniu dziecka w rodzinie zastępczej. Istotnym elementem jest sporządzenie przez lekarza zaświadczenia, według wzoru ustalonego przez ministra właściwego do spraw zdrowia, o przyczynach i rodzaju uszkodzeń ciała związanych z użyciem przemocy w rodzinie.

Sposób zawiadomienia – uprawnienia i obowiązki

Zawiadomienie może zostać złożone pisemnie lub ustnie do protokołu. Elementy, jakie powinno zawierać zawiadomienie, to: dane osoby bądź placówki zawiadamiającej, dane osobowe dziecka oraz jego adres zamieszkania, data i miejsce oraz okoliczności powzięcia podejrzenia popełnienia przestępstwa wobec dziecka, fachowy opis obrażeń dziecka, zgodnie z posiadaną wiedzą medyczną i doświadczeniem życiowym oraz wskazanie miejsca przechowywania dokumentacji medycznej. Informacje te pozwolą na ograniczenie zbędnych czynności wyjaśniających i na przyspieszenie działań mających na celu ochronę dobra dziecka.
Przesłuchanie rozpoczyna się od odebrania podstawowych danych od osoby zawiadamiającej – jej imienia, nazwiska, miejsca zamieszkania, wieku, zawodu, karalności za składanie fałszywych zeznań. Następnie lekarz winien opisać w sposób w miarę szczegółowy zdarzenia, zgodnie z własnymi obserwacjami, wiedzą medyczną oraz doświadczeniem życiowym. W dalszej kolejności organ prowadzący może zadawać lekarzowi pytania, by doprecyzować jego zeznania. Lekarz ma prawo odmówić odpowiedzi na pytanie tylko wówczas, gdyby naraziło to jego lub osobę mu najbliższą na odpowiedzialność karną lub karnoskarbową, jak również naraziło na hańbę lub dotkliwą i bezpośrednią szkodę majątkową.
Osoba składająca zawiadomienie, jeżeli istnieje uzasadniona obawa zagrożenia życia lub zdrowia tej osoby lub osób jej najbliższych, może zastrzec dane dotyczące miejsca zamieszkania do wyłącznej wiadomości organów ścigania oraz sądu. Wówczas wszelka korespondencja w sprawie kierowana jest na adres miejsca wykonywanej przez lekarza pracy. 
Zeznając, tak przed organami ścigania, jak również przez sądem, lekarz ma obowiązek stawienia się i złożenia szczegółowych zeznań, w których ujmie całą prawdę, niczego nie ukrywając z tego, co mu jest wiadome, a przekazywane informacje muszą być na tyle dokładne, by umożliwić organom ścigania wdrożenie odpowiednich działań w stosunku do osób podejrzanych.

Wniosek o wgląd w sytuację rodzinną dziecka – sąd opiekuńczy

Kodeks karny wyodrębnia szerokie spektrum przestępstw, które mogą zostać...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Forum Pediatrii Praktycznej"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Dodatkowe artykuły niepublikowane w formie papierowej
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy